Петер Штайн: Немец режиссері және опера төңкерісінің куәсі

Кіріспе

Неміс театр және опера режиссері (1937 жылы туған)

Питер Штайн (1937 жылдың 1 қазанында туған) – неміс театр және опера режиссері, ол Schaubühne am Lehniner Platz театрында өзін таныстырып, неміс театрының алдыңғы қатарына шығарды.

Өмірбаян

Берлинде дүниеге келген Штейн нацистер билігі тұсында өсті. Оның әкесі Герберт Штейн, нацистік режимге автокөлік бөліктерін жасау үшін пайдаланған мотоцикл өндіретін «Альфред Тевес» фабрикасының директоры болды. Герберт 250 мыңға жуық мәжбүрленген еңбекшілерге жауапты болды. Сонымен қатар, ол қарсылық көрсеткен «Тазартушы шіркеу» тобының мүшесі де болды. Штейн бұл оқиғалардың өміріне терең әсер еткенін айтады. Соғыстан кейін оның әкесі нацистермен ынтымақтас болғаны үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды. Штейннің оқу үлгерімі күрт төмендеді және Франкфурт университетіне енуге қиындықтар туды. Кейін Мюнхенге көшіп, ондағы университетке түсіп, Е.Т.А. Гофманның шығармалары бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Франкфуртта театрға қызығушылық танытқаннан кейін, Мюнхенде сахна шебері болып жұмыс істеді және бірте-бірте басқа да рөлдерге ие болды. Өзін көрсетіп, Эдвард Бондтың «Құтқарылғандар» пьесасын қоюға режиссер ретінде шақырылды. Бұл қойылым оны танымал етіп, сыншылардың жоғары бағасын алды. Саяси көзқарастары берік болған Штейн, саяси мазмұны бар көптеген пьесаларды қойды, соның ішінде Питер Вайсстің «Вьетнам туралы әңгіме», Бондтың «Ерте таң», Шон О’Кейсидің «Атақонды әнші», Томас Миддлтонның «Өзгергіш», Уильям Роули мен Гётенің «Торквато Тассо» шығармаларын қойды. Штейн алғашқыда Батыс Берлиндегі театрға 1970 жылы қосылды және көп ұзамай оның директоры болды, оны теңдік пен социалистік демократия қағидалары бойынша басқарды. Кішкентай театр сахнасындағы қойылымдарының сәттілігі оған 1981 жылы Schaubühne am Lehniner Platz ішіндегі жаңа ғимаратқа көшуге мүмкіндік берді, ол оның тілегі бойынша салынды. 1985 жылы серіктесі Ютта Лампемен қарым-қатынасын аяқтағаннан кейін Штейн Schaubühne-ден кетіп қалды. Штейн операларды да қойды, мысалы, 1976 жылы Париждегі «Рейн алтыны» (дирижері Георг Солти); 1987 жылы Уэльс Ұлттық операсы үшін «Отелло»; және 1996 жылы Зальцбург фестивалі үшін «Моисей және Аарон» (дирижері Пьер Булез). 2011 жылы ол Риккардо Мутидің дирижерлігімен Зальцбург фестивалінде Вердидің «Макбетінің» жаңа қойылымын, ал 2013 жылы Зальцбургте Вердидің «Дон Карлос» операсын қойды. 2019 жылы Штейн Париждегі Comédia (théâtre) театрында Ламберт Уилсонмен бірге «Мизонтрөп» қойылымын қойды. Ол итальяндық актриса Маддалена Криппаға үйленген.

Born in Berlin, Stein grew up in an era defined by the Nazis. His father, Herbert Stein, was factory director of Alfred Teves, a motorcycle manufacturing firm that the Nazi regime employed to make automotive parts. Herbert was in charge of 250,000 forced laborers. He was also involved in the Confessing Church, a resistance group. Stein has said that these events had a profound effect on his life. After the war, his father was sentenced to two years of forced labor for collaborating with the Nazis. Stein's academic performance nosedived and he barely made it into Frankfurt University. He then moved to Munich and enrolled at university there, pursuing a PhD thesis on the works of E. T. A. Hoffmann. Having been curious about the theatre since his time in Frankfurt, he became a stagehand in Munich and eventually earned other parts. Proving himself, he was hired as director for Saved by Edward Bond. This piece threw him into the limelight and was critically acclaimed. Politically driven, Stein went on to direct many politically charged pieces, including Vietnam Discourse by Peter Weiss, Bond's Early Morning, Seán O'Casey's Cock a Doodle Dandy, The Changeling by Thomas Middleton, and William Rowley and Goethe's Torquato Tasso. The theatre where Stein originally worked in West Berlin was the He joined it in 1970 and soon became its director, running it as an egalitarian socialist democracy. The success of his productions at the small theatre enabled him to move to a new space in 1981, which was built according to his wishes inside the Schaubühne am Lehniner Platz. After the end of his relationship with partner Jutta Lampe in 1985, Stein left the Schaubühne. Stein has also directed operas, such as Rheingold in Paris, 1976 (conducted by Georg Solti); Otello for the Welsh National Opera in 1987; and Moses und Aron for the Salzburg Festival, 1996 (conducted by Pierre Boulez). In 2011, he directed a new production of Verdi's Macbeth for the Salzburg Festival, with Riccardo Muti conducting, and in 2013 he directed Verdi's Don Carlos in Salzburg. In 2019, Stein directed a production of Le Misanthrope with Lambert Wilson at the Comédia (théâtre) theatre in Paris. He is married to Italian actress Maddalena Crippa.

Еуропа театр сыйлығы

2011 жылы Штайн Санкт-Петербургте Еуропа театр сыйлығын алды. Сыйлықты табыс етуші ұйым мәлімдеді: «Еуропа театр сыйлығының 14-ші иегері, көбінесе ерекше кеңістіктерде қойылатын монументальді қойылымдардың авторы Питер Штайн, ХХ ғасырдың екінші жартысындағы неміс және еуропа театр өнерінің ең маңызды тұлғаларының бірі. 1960 жылдардың соңынан бастап Питер Штайн, ерекше ұжымның жетекшісі және «демиургі», Германия мен герман тілдес елдерде театрды жаңартты. Ол актерлік шеберлік пен сахна кеңістігін, мәтінді және уақытты зерттеуге деген қызығушылығымен театрды байытты. Бұл, неміс және Орталық Еуропа дәстүріне сәйкес, саясаттың, филологияның, ұжымдық шығармашылықтың, тарихты ашудың және бүгінгі әлемдегі театрдың сыни және әлеуметтік рөлін қайта қарастырудың өршілді көрінісінде айқын көрінеді. 1970 жылы Берлиндегі Schaubühne театрында Бруно Ганц, Эдит Клив, Ютта Лампе, Майкл Кениг және басқа актерлермен бірге құрылған «оның» ұжымының тәжірибесі театр жұмысының мағынасын Штейндік ерекшеліктермен жаңадан анықтады. Ибсен, фон Клейст, Брехт, Горький, Шекспир, Эсхил және Чеховтың пьесаларын Эдвард Бонд, Питер Хандке және Бото Штраустың туындыларымен кезектестіре қою арқылы жұмыс үнемі дамыды. Штейн актерлері мен серіктестерін ортақ, өте тартымды, көркемдік және саяси жолмен жетектеді, бұл Берлин мен Еуропа сахнасының ерекше кезеңін белгіледі. Одан бері Питер Штайн мифтер, классика, опера, қазіргі драма және киноға дейін әртүрлі материалдармен айналысып келеді. Оның қатаң, қажырлы еңбегі, географиялық немесе тілдік кедергілерге қарамастан, үздіксіз ізденістері Еуропа театрын қайта қарастырулармен және ерекше қарқындылық пен мағынаға ие туындылармен қамтамасыз етеді. Бұл бізді театрды белсенді, тірі организм ретінде тануға мәжбүр етеді, ол біздің заманда өзіндік рөл атқарады. Питер Штайнның өмірлік күші, мәдени білімінің кеңдігі және театр жұмысының барлық аспектілеріне деген құштарлығы оны соңғы жылдары жаңа шығармалар мен іс-әрекеттерге жетеледі. Ол көптеген операларды, әсіресе орыс репертуарынан қойды және Ресейде «Орестея» пьесасының есте қаларлық бейімделуін ұсынды. Оның жақында жарық көрген екі еңбегі бар: жақсы қабылданған «Менің Чеховым» эссесі және Жорж Банумен сұхбатында өзінің жұмысын талқылаған «Essayer encore, échouer toujours» кітабы. Бірнеше жылдан бері Штайн актриса Маддалена Криппаға үйленгеннен кейін Италияда тұрады. Онда ол Еуропа мен Италиядағы басқа да іс-шараларымен қатар, Гётенің «Фауст фантазиясы» және Достоевскийдің «Жын-шайтандар» пьесасының театрлық интерпретациясын жасады және тіпті өндіріс аспектілерін жеке басқарды. Бұл пьеса бірден соңғы кездердің ең маңызды театрлық оқиғасы деп танылды. Питер Штайнның кең ауқымды шеберлігі мен қажымас ізденіс рухы, осы жетістіктерінде көрініп тұрғандай, әлемдегі театрға жаңа перспективалар, білім және шабыт сыйлайды.

In 2011, Stein was the recipient of the Europe Theatre Prize, in Saint Petersburg. The prize organization stated:The award of the 14th Europe Theatre Prize to Peter Stein, the creator of monumental productions often staged in unusual spaces, celebrates the career of one of the most important figures of German and European theatre in the second half of the 20th century. Since the end of the 1960s, Peter Stein, leader and “demiurge” of an extraordinary collective, has succeeded in regenerating theatre in Germany and Germanic areas. He has enriched it with his interest in exploratory work on the actor and the scenic space, the text and timing, which – following a German and central European tradition – manifest in a provocative expression of politics, philology, collective artistic creation, revelations of history and a re examination of the critical and social function of theatre in today’s world. The experience of “his” collective, beginning in 1970 at the Schaubühne in Berlin with Bruno Ganz, Edith Clever, Jutta Lampe, Michael König and other actors, redefined the meaning of theatre work in terms that quite soon were recognisable as Steinian. Alternating reinterpretations of Ibsen, von Kleist, Brecht, Gorky, Shakespeare, Aeschylus and Chekhov with productions of Edward Bond, Peter Handke and Botho Strauss, the work evolved constantly, with a framework, method and choices through which Stein directed his actors and collaborators along a shared, highly engrossing path, at once artistic and political, that marked a particular period of the Berlin and European scene. Since then, Peter Stein has continued to take on an impressive range of material, from myth, classics, and opera to contemporary drama and film. His rigorous, relentless work, his determined explorations undaunted by geographic or linguistic barriers, continues to provide European theatre with reinterpretations and works of such remarkable intensity and meaning that we are forced to recognise theatre as an active, living body, with a distinct role in our era. Peter Stein’s vitality, vast cultural knowledge and passion for every aspect of theatre work have driven him in recent years towards new creations and activities. He has staged a number of operas, particularly from the Russian repertoire, and in Russia presented a memorable adaptation of the Oresteia. He also has two recent publications: the well received essay My Chekhov and Essayer encore, échouer toujours, a book in which he discusses his work in an interview with Georges Banu. For some years now, Stein has been living in Italy, following his marriage to actress Maddalena Crippa. There, among his other European and Italian activities, he has created and even personally handled the production aspects of a Faust Fantasia by Goethe and a theatrical reinterpretation of The Demons by Dostoyevsky, a play which was instantly acclaimed as the greatest theatrical event of recent times. Peter Stein’s wide ranging mastery and spirit of tireless exploration, as evidenced by these accomplishments, continue to offer new perspectives, teachings and inspiration to theatre around the world.