Кіріспе

Қаптамалы жануарлар түрі

Махагонийді желкен (Petaurus gracilis) – Австралияның Квинсленд жағалауындағы шағын аймаққа тән, құрып бара жатқан жылғақ құйрықты егеуқұйрық.

Сыртқы келбеті

Түнгі жануар, бірақ туыстарының барлығынан айтарлықтай ірілеу (ұзындығы 26,5 см, салмағы 410 г) және ұзын құйрығы бар (34–40 см). Бұл түрдің қазақша атауы махогон қоңыр түсті құрсағынан және оның патагиумының, яғни қанаттық жарғағының ұқсас түсінен шыққан. Құйрығы қысқа түкпен жабылған, ал астыңғы жағы қара түсті.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Магоганий планері Австралияның Солтүстік Квинсленд штатында Ингем қаласының оңтүстігіндегі Оллера атырауы мен Талли арасындағы өте шағын аумақта ғана таралған. Оның мекендеу ортасы негізінен жыл бойы қоректік заттар беретін көптеген гүлді өсімдіктерге толы ашық орманнан тұрады. Бір туылуда бір немесе екі балапаны болады, әдетте жылына бір рет туады, бірақ егер бірінші туылу қалтадан шықпай жоғалса, анасы екінші туылуға мүмкіндік алады. Балапандар 4-5 айлық шағында емшектен айырылады және 12-18 айлық шағында жыныстық жағынан жетіледі. Олардың тағамы құрма, балдырған, акация шырыны және кемінде жиырма түрлі ағаш және бұталардың түрлерінен тұрады. Бұл түнгі жануар, ересектер моногамдық жұптарда бірге өмір сүреді. Идеалды жағдайда, бір жұптың қоныс аумағы шамамен , бірақ фрагменттелген мекендеу орталарында бұл көрсеткіш кішірек болуы мүмкін. Жануарлар әр түнде едәуір қашықтыққа саяхаттайды, әдетте шамамен ; жауынды маусымда олар құрғақ маусымға қарағанда көбірек жылдамдықпен қозғалады. Күндіз магоганий планері биік ағаштарда, әсіресе тополь және ормандық қызыл эвкалипттерде дем алады. Олар әлеуметтік тұрғыдан моногамды болғамен, әдетте дем алатын орындарын бөліспейді, әрбір жеке тұлғаның қоныс аумағында үштен тоғызға дейін дем алатын орындары болады. Магоганий планері түнде саяхаттап бара жатқанда терең, мұрыннан шығатын үрлеу дыбыстарын шығарады және осыған ұқсас, бірақ әлдеқайда қаттырақ және жылдамрақ, "газон шабу машинасының дыбысын еске түсіретін" дабыл сигналын береді. Квинслендтегі Жабайы табиғатты қорғау қоғамы магоганий планерін қоса алғанда, планерлерді сақтау үшін қалпына келтіру бағдарламасын жүзеге асырды. Магоганий планеріне қатысты басты қауіп – даму, орман және ауыл шаруашылығы үшін жерді тазалау салдарынан туындаған мекендеу ортасының жоғалуы. Олардың 80% -дан астамы жойылды, нәтижесінде оқшауланған популяциялардың шағын ошақтары қалды. Джеймс Кук университетінің ғалымдары түрдің генетикалық денсаулығын зерттеп, серіктестермен бірге түрдің жағалаудағы Хинчинбрук аралында бар-жоғын анықтау үшін жұмыс істеп жатыр. Магоганий планерін Дэвид Фли жабайы табиғат паркінде және Кэрнс тропикалық бағында тірі күйінде көруге болады, екеуі де магоганий планерін көбейту бағдарламаларына қатысады.