Кіріспе

1983 жылы түсірілген Роберт Брессонның фильмі

"L'Argent" (laʁ.ʒɑ̃, "ақша" деген мағынаны білдіреді) – 1983 жылғы француз трагедиялық фильмі, сценарийін және режиссурасын Роберт Брессон жасаған. Фильм Лев Толстойдың 1911 жылы жарық көрген "Қалпына келтірілген купон" повесінің бірінші бөлігінен шабыттандырылған. Бұл Брессонның соңғы фильмі болды және 1983 жылғы Канн кинофестивалінде "Режиссер сыйлығын" жеңіп алды.

Сюжет

Норберт есімді жас жігіт ай сайынғы ақшасын алуға әкесінің кабинетіне кіреді. Әкесі келіседі, бірақ Норберт мектептегі бір оқушыға берешегін айтып, одан да көп ақша сұрауға мәжбүр болады. Әкесі оны жұмыстан шығарып жібереді, ал анасына шағым жасау сәтсіз. Норберт өзінің сағатын досына кепілге беруге тырысады, ол оған 500 франк жасалма ақша береді. Олар жалған ақшаны фотошопқа алып барып, суретке түсіру үшін пайдаланады. Дүкеннің менеджері мұны білгенде, әріптесін оның ақылсыздығы үшін мазалайды. Ол оған бұған дейін екі жалған ақша алғандығы үшін жауап береді. Содан кейін ол келесі мүмкіндікке қол жеткізген кезде жалған үш банкнотты да жіберуге шешім қабылдайды. Ол Ивонға жылыту майымен қамтамасыз еткені үшін ақша төлейді. Ивон өзінің мейрамханадағы есеп-қисабын жалған ақшамен төлеуге тырысады, бірақ официант оларды жалған деп таниды. Ивон тұтқындалады, ал фотошоп қызметкерлері оның сотта өтірік айтады. Ивон түрмеден құтылып, бірақ жұмысынан айырылды. Фотошоптың бір иесі Норбертті мектептегі достарымен бірге көшеде танып, мектеп басшыларына барып, оны айыптайды. Қамқоршы кейбір оқушыларды жалған ақша туралы сұрап, Норберт сыныптан шығып кетеді. Үйінде анасы оған бәрін жоққа шығаруға кеңес береді, ал фото дүкенге иесіне мәселені тоқтату үшін пара беру үшін барады. Ивонды танудан бас тартып, сот кезінде жұмыс берушілері үшін жалған куәлік берген фотошоп ассистенті Люсьеннің жұмыс берушілері дүкеннен тыс болған кезде бағаны көтеретіндігі және айырмасын қалтасына салатындығы анықталды. Оның алаяғы ашылып, жұмыстан шығарылады, бірақ ол дүкеннің кілттерінің көшірмесін сақтайды. Ол екі досымен бірге дүкеннің сейфін тонап, банкомат карталарын ұрлап алады. Ақшаға мұқтаж болған Ивон досы үшін банкті тонағандарға қашу машинасының жүргізушісі болып әрекет етеді. Полиция тонаудың жолын кесіп, Ивонды тұтқындап, оны үш жылға бас бостандығынан айырады. Ол жерде Ивон қызының өлімі мен әйелі оныңсыз жаңа өмір бастау туралы шешім қабылдағанын біледі. Ол өз-өзіне қол жұмсауға тырысады. Люсьен мен оның серіктері ұсталып, тұтқындалады, Люсьен Ивонмен бірге түрмеге қамалады. Люсьен Ивонды түрмеден қашуға шақырады, бірақ Ивон бұдан бас тартады. Ивон Лусьенді өзінің қиындықтары үшін кінәлайды және кек алады. Люсьен қашу жоспарын жүзеге асырады, бірақ Ивон мен оның камерадасы коридорда Люсьеннің ұсталғанын көрсететін шуды естиді. Ивонның камерадасы Люсьеннің қатаң режимдегі түрмеге ауыстырылатынын болжап отыр. Есірткіге түсіп, қамауға алынғанда, Ивон екі қонақ үй иесін өлтіріп, тонайды. Ол әкесінің қарсылығына қарамастан, мейірімді әйелдің қолына түседі. Бір күні Ивон оларды басқалармен бірге балтамен өлтіреді. Ол кафеге барып, полиция қызметкеріне өкінді де, оны тұтқындады.

Өндіріс

Брессон фильмнің сценарийін жазуды 1977 жылы бастады. Ол Лев Толстойдың «Қалған купон» повесіне негізделген. Кейін Брессон бұл фильм туралы: «Бұл фильмге ең көңілім толады, немесе кемінде аяқтаған соң күтпеген нәрселерді тапқан фильм осы» деді.

Қабылдау

Фильм Францияда 18 мамыр 1983 жылы MK2 Diffusion таратуымен шықты.

Сыни жауап

Винсент Канби «Нью-Йорк Таймс» газетінде былай деп жазды: «Роберт Брессон әлі де әлемдегі ең қатаң және талантты кинорежиссерлердің бірі екені оның әдемі, тартымды жаңа фильмі «L'Argent» пайда болуымен анық көрінеді. Фильм марксистік талдауға төтеп бере алады, бірақ ол марксистік көзқарас емес. Ол тым поэтикалық – рухтың сырларына қызығушылық танытады». Том Милн «L'Argent» фильмін «күмәнді шедевр» деп атады, соңғы сахнаның ерекше апофеозын» және «қылмыстың барлық іздері жойылған бос бөлмеге қадалып, демі тоқтаған көрермендердің соңғы кадрдағы таңғалысын» атап өтті. Rotten Tomatoes шолулар жинағышында фильм 32 шолу негізінде 97% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 8.3/10. Сыншылардың пікірінше, «экономикалық тұрғыдан айтылған және ауқымды «L'Argent» Роберт Брессонның соңғы туындысы, ақшаның құртушы күшіне қарсы қатты айыптама». Metacritic-те фильм алты сыншының бағасы бойынша 100 балдық шкаладан 95 бал алды, бұл «көпшіліктің мақұлдауы» екенін көрсетеді.

Марапаттар

1983 Канн кинофестивалінде Алтын пальма Роберт Брессон Режиссерлік жүлде 1983 Cahiers Du Cinema Үздік фильм Топ 10 1984 Цезарь сыйлығы Үздік дыбыс Жан Луи Угетто Люк Ерсин 1984 Ұлттық кино сыншылары қоғамы Үздік фильм Роберт Брессон Үздік режиссер

Брессон 1983 жылғы Канн кинофестивалінде режиссерлік жүлдесін Андрей Тарковскиймен (Брессонның туындыларын құрметтеген) бірге "Ностальгия" фильмі үшін жеңіп алды. "L'Argent" фильмі 1984 жылғы "Сезар" сыйлығының "Үздік дыбыс" номинациясына іліккен. Ол 1984 жылғы Ұлттық кино сыншылары қоғамының үздік режиссер сыйлығын жеңіп алды.