Кіріспе
Неміс жазушысы және ақыны (1871–1914) неміс пейзаж суретшісі.
the German landscape painter
Christian Otto Josef Wolfgang Morgenstern (6 May 1871 – 31 March 1914) was a German writer and poet from Munich. Morgenstern married Margareta Gosebruch von Liechtenstern on 7 March 1910. He worked for a while as a journalist in Berlin, but spent much of his life traveling through Germany, Switzerland, and Italy, primarily in a vain attempt to recover his health. His travels, though they failed to restore him to health, allowed him to meet many of the foremost literary and philosophical figures of his time in central Europe. Morgenstern's poetry, much of which was inspired by English literary nonsense, is immensely popular, even though he enjoyed very little success during his lifetime. He made fun of scholasticism, e. g. literary criticism in "Drei Hasen", grammar in "Der Werwolf", narrow mindedness in "Der Gaul", and symbolism in "Der Wasseresel". In "Scholastikerprobleme" he discussed how many angels could sit on a needle. Still many Germans know some of his poems and quotations by heart, e. g. the following line from "The Impossible Fact" ("Die unmögliche Tatsache", 1910):
Weil, so schließt er messerscharf / Nicht sein kann, was nicht sein darf. "For, he reasons pointedly / That which must not, can not be." Embedded in his humorous poetry is a subtle metaphysical streak, as e. g. in "Vice Versa", (1905):
Ein Hase sitzt auf einer Wiese,
des Glaubens, niemand sähe diese. Doch im Besitze eines Zeißes
betrachtet voll gehaltnen Fleißes
vom vis à vis gelegnen Berg
ein Mensch den kleinen Löffelzwerg. Ihn aber blickt hinwiederum
ein Gott von fern an, mild und stumm. "A rabbit in his meadow lair
Imagines none to see him there. But aided by a looking lens
A man with eager diligence
Inspects the tiny long eared gnome
From a convenient near by dome. Yet him surveys, or so we learn
A god from far off, mild and stern." Gerolf Steiner's mock scientific book about the fictitious animal order Rhinogradentia (1961), inspired by Morgenstern's nonsense poem Das Nasobēm, is testament to his enduring popularity. Morgenstern was a member of the General Anthroposophical Society. Dr. Rudolf Steiner called him 'a true representative of Anthroposophy'. Morgenstern died in 1914 of tuberculosis, which he had contracted from his mother, who died in 1881.
Кристиан Отто Йозеф Вольфганг Моргенштерн (6 мамыр 1871 – 31 наурыз 1914) – Мюнхен қаласынан шыққан неміс жазушысы және ақыны. Моргенштерн 1910 жылдың 7 наурызында Маргарета Госбрюх фон Лихтенштернге үйленді. Ол біраз уақыт Берлинде журналист болып жұмыс істеді, бірақ өмірінің көп бөлігін Германия, Швейцария және Италия елдерін аралап, денсаулығын жақсартуға жасаған әрекеттері нәтижесіз аяқталды. Саяхаттары оның денсаулығын қалпына келтірмесе де, сол кездегі Орталық Еуропаның көрнекті әдеби және философиялық қайраткерлерімен танысуға мүмкіндік берді. Моргенштерннің поэзиясы, көбінесе ағылшын әдебиетінің ақылға сыймас туындыларынан шабыттанған, өмірінде көп табысқа ие болмаса да, зор танымалдылыққа ие. Ол "Дрей Хасен" шығармасындағы әдеби сын, "Der Werwolf" шығармасындағы грамматика, "Der Gaul" шығармасындағы шектеулі ойлау, "Der Wasseresel" шығармасындағы символизм сияқты схоластиканы сынап көрсетті. "Scholastikerprobleme" еңбегінде инеге қанша періште сыйып отыра алатыны туралы мәселені талқылады. Көптеген немістер оның өлеңдері мен цитаталарын жатқа біледі, мысалы, "Мүмкін емес факт" ("Die unmögliche Tatsache", 1910) өлеңінен: Weil, so schließt er messerscharf / Nicht sein kann, was nicht sein darf. ("Себебі, ол анық тұжырымдайды / Болмауы тиіс нәрсе болуы мүмкін емес"). Оның әзіл-қалжың өлеңдерінде, мысалы, "Вице-Верса" (1905): "Ein Hase sitzt auf einer Wiese, des Glaubens, niemand sähe diese" ("Қоян далада отыр, ешкім оны көрмейді деп ойлайды") сияқты, терең метафизикалық мән бар. Doch im Besitze eines Zeißes / betrachtet voll gehaltnen Fleißes / vom vis à vis gelegnen Berg / ein Mensch den kleinen Löffelzwerg. ("Бірақ, бір көздің иесінде / еңбекпен қарап / қарсы беттегі таудан / адам кішкентай құлақты гномды тексеріп жатыр"). Ihn aber blickt hinwiederum / ein Gott von fern an, mild und stumm. ("Бірақ оған алыстан, жұмсақ және үнсіз Құдай қарайды"). Геррольф Штайнердің Rhinogradentia деген ойдан шығарылған жануарлар тобы туралы ғылыми кітабы (1961), Моргенштерннің "Das Nasobēm" ақымақтық өлеңінен шабыттанды, оның мәңгілік танымалдылығының куәсі. Моргенштерн Жалпы антропософиялық қоғамның мүшесі болды. Доктор Рудольф Штайнер оны "Антропософияның шынайы өкілі" деп атады. Моргенштерн 1914 жылы туберкулезден қайтыс болды, осы ауруды 1881 жылы қайтыс болған анасынан жұқтырған.
the German landscape painter
Christian Otto Josef Wolfgang Morgenstern (6 May 1871 – 31 March 1914) was a German writer and poet from Munich. Morgenstern married Margareta Gosebruch von Liechtenstern on 7 March 1910. He worked for a while as a journalist in Berlin, but spent much of his life traveling through Germany, Switzerland, and Italy, primarily in a vain attempt to recover his health. His travels, though they failed to restore him to health, allowed him to meet many of the foremost literary and philosophical figures of his time in central Europe. Morgenstern's poetry, much of which was inspired by English literary nonsense, is immensely popular, even though he enjoyed very little success during his lifetime. He made fun of scholasticism, e. g. literary criticism in "Drei Hasen", grammar in "Der Werwolf", narrow mindedness in "Der Gaul", and symbolism in "Der Wasseresel". In "Scholastikerprobleme" he discussed how many angels could sit on a needle. Still many Germans know some of his poems and quotations by heart, e. g. the following line from "The Impossible Fact" ("Die unmögliche Tatsache", 1910):
Weil, so schließt er messerscharf / Nicht sein kann, was nicht sein darf. "For, he reasons pointedly / That which must not, can not be." Embedded in his humorous poetry is a subtle metaphysical streak, as e. g. in "Vice Versa", (1905):
Ein Hase sitzt auf einer Wiese,
des Glaubens, niemand sähe diese. Doch im Besitze eines Zeißes
betrachtet voll gehaltnen Fleißes
vom vis à vis gelegnen Berg
ein Mensch den kleinen Löffelzwerg. Ihn aber blickt hinwiederum
ein Gott von fern an, mild und stumm. "A rabbit in his meadow lair
Imagines none to see him there. But aided by a looking lens
A man with eager diligence
Inspects the tiny long eared gnome
From a convenient near by dome. Yet him surveys, or so we learn
A god from far off, mild and stern." Gerolf Steiner's mock scientific book about the fictitious animal order Rhinogradentia (1961), inspired by Morgenstern's nonsense poem Das Nasobēm, is testament to his enduring popularity. Morgenstern was a member of the General Anthroposophical Society. Dr. Rudolf Steiner called him 'a true representative of Anthroposophy'. Morgenstern died in 1914 of tuberculosis, which he had contracted from his mother, who died in 1881.
Ағашқа ілінген әндер
Моргенстерннің ең танымал шығармалары – «Галгенлидер» («Галлоустың әндері», 1905). Бұл күлкілі өлеңдер жинағынан кейін 1910 жылы «Палмстрем» жарық көрді. Автордың өлімінен кейін 1916 жылы «Пальма Кункель», 1919 жылы «Дер Гинганц» және 1932 жылы «Алле Галгенлидер» атты маңызды жинақтар жарияланды. Неміс тілінде бұл шығармалар ондаған түрлі басылымдардан өтіп, қайта-қайта басылып, жүздеген мың данасы сатылды.
Моргенштерн аудармашы ретінде
Кристиан Моргенстерн сонымен қатар белгілі аудармашы болды, норвегия және француз тілдерінен неміс тіліне Хенрик Ибсен, Кнут Хамсун, Бьёрнстьерне Бьёрнсон және Август Стриндбергтің драмалары мен өлеңдері сияқты көптеген маңызды туындыларды аударды.
Музыкалық күйлер
Моргенштерннің өлеңдері Эрик Бергман (төрт Galgenlieder, Das große Lalula, Tapetenblume, Igel und Agel, Unter Zeiten), Ханс Эйслер, София Губайдулина, Лера Ауербах, Пол Гренер, Фридрих Гулда, Пол Хиндемит, Роберт Кан, Ерьё Кильпинен, Маргарет Швайкерт, Матиас Зайбер (сопрано және кларнетке арналған екі мадригал және үш Моргенштерн әні), Руди Спринг (Кристиан Моргенштерннің өлеңдері бойынша Galgenliederbuch op. 19), Зигфрид Строхбах (5 Galgenlieder), Грэм Уотерхаус (Gruselett, Der Werwolf), Тимоти Хокман ("Дри Легенденде" шығармасындағы "Дер Верволф"), Александр фон Землинский (Es waren zwei Kinder, Vöglein Schwermut, Der Abend, Abendkelch voll Sonnenlicht, Du gabst mir deine Kette және Auf dem Meere meiner Seele), Андрес Кондон (CD Corazon de Aguila) және Майнрад Книр (Майнрад Книрдің "Фосфорос" ансамблі Кристиан Моргенштерннің шығармаларын орындайды) сияқты композиторлармен музыкаға қойылған.
Эсселер, сын-пикірлер және афоризмдер
Кристиан Моргенштерн өзінің алғашқы жылдары түрлі неміс мерзімді басылымдарына көптеген очерктер мен сын-пікірлер жазды. Олар жинақталып, Моргенштерннің неміс жинақтарының 6-томында (Kritische Schriften, 1987) жарияланды. Оның философиялық және мифтік шығармаларына философ Фридрих Ницше, австриялық педагог Рудольф Штайнер (антропософия мен Вальдорф мектеп қозғалысының негізін қалаушы) және орыс жазушылары Федор Достоевский мен Лев Толстой үлкен әсер етті. Моргенштерннің ең философиялық жинағы – 1918 жылы жарық көрген «Кезеңдер: Афоризмдер мен күнделік жазбаларындағы даму» (Stufen: Eine Entwickelung in Aphorismen und Tagebuch Notizen) атты афоризмдер жинағы. Одан көптеген белгілі цитаталар пайда болды. Олардың ішінде:
"Үй – біздің үйіміздің орны емес, бізді түсінетін жер." "Мен жанымның қабаттарын қазып шығамын." "Мен шектеулі адаммын: физикалық, эмоционалдық, моральдық және көркемдік тұрғыдан мәңгілік түрде құнарлылықтың шегінде тұрамын. Дегенмен, мен тепе-теңдігімді сақтап, ой-сананы ояқ ұстай аламын." "Менде ешқандай қазына жоқ. Мен қол тигізген көптеген нәрсені құнды нәрсеге айналдыратын күшке иемін. Менде тереңдік жоқ, тек тереңдікке деген толассыз құштарлық бар." (Дэвид Вуд аударған)
"Home isn't where our house is, but wherever we are understood." "I shall excavate the strata of my soul." "I'm a man of limits: forever physically, emotionally, morally and artistically on the brink of plunging into the abyss. Yet I manage to keep my balance and possess presence of mind." "I bear no treasures within me. I only possess the power to transform much of what I touch into something of value. I have no depths, save my incessant desire for the depths." (Translated by David W. Wood)
Жинақталған шығармалары
Қазіргі уақытта Verlag Urachhaus (Штутгарт) профессор Рейнхардт Хабелдің басшылығымен неміс тілінде Кристиан Моргенштерннің тоғыз томдық шығармаларының толық жинағы дайындалып жатыр. 1 және 2-томдар Моргенштерннің лирикалық жазбалары мен өлеңдерін қамтиды; 3-том: юмористикалық жазбалар, оның ішінде толық «Галлоус әндері»; 4-том: эпикалық және театрлық шығармалар; 5-том: жиналған афоризмдер; 6-том: сын мақалалары мен шолулар; 7-9-томдар: толық хат алмасу. Неміс тіліндегі томдардың атаулары: 1-том: Lyrik 1887–1905, ред. Мартин Киссиг, 1988 жыл. 2-том: Lyrik 1906–1914, ред. Мартин Киссиг, 1992 жыл. 3-том: Humoristische Lyrik, ред. Морис Кюро, 1990 жыл. 4-том: Episches und Dramatisches, ред. Рейнхардт Хабел мен Эрнст Кречмер, 2001 жыл. 5-том: Aphorismen, ред. Рейнхардт Хабел, 1987 жыл. 6-том: Kritische Schriften, ред. Гельмут Гумтау, 1987 жыл. 7-том: Briefwechsel 1878–1903, ред. Катарина Брейтнер, 2005 жыл. 8-том: Briefwechsel 1905–1908, ред. Катарина Брейтнер, 2011 жыл. 9-том: Briefwechsel 1909–1914, ред. Агнес Хардер, 2018 жыл.
Volume 1: Lyrik 1887–1905, ed. Martin Kiessig, 1988. Volume 2: Lyrik 1906–1914, ed. Martin Kiessig, 1992. Volume 3: Humoristische Lyrik, ed. Maurice Cureau, 1990. Volume 4: Episches und Dramatisches, eds. Reinhardt Habel and Ernst Kretschmer, 2001. Volume 5: Aphorismen, ed. Reinhardt Habel, 1987. Volume 6: Kritische Schriften, ed. Helmut Gumtau, 1987. Volume 7: Briefwechsel 1878–1903, ed. Katharina Breitner, 2005. Volume 8: Briefwechsel 1905–1908, ed. Katharina Breitner, 2011. Volume 9: Briefwechsel 1909–1914, ed. Agnes Harder, 2018.