Кіріспе

Тай буддистік ғибадатханасы Уат Пхра Тхат Дой Сутеп (วัดพระธาตุดอยสุเทพ) – Тайландтың Чианг Май провинциясындағы теравада буддистік ғибадатхана (ват). Бұл ғибадатхана көбінесе "Дой Сутеп" деп аталады, бірақ бұл шындығында оның орналасқан тауының аты. Тай халқы үшін бұл қасиетті орын. Ғибадатхана Чианг Май қаласынан шамамен 1073 метр биіктікте орналасқан. Ғибадатханадан Чианг Май қаласының орталық бөлігіне әсерлі көрініс ашылады.

Тарих

Ғибадатхананың бастапқы негізі аңызға толы және оның бірнеше әртүрлі нұсқасы бар. Ғибадатхана 1383 жылы, алғашқы ступа салынған кезде құрылған делінеді. Уақыт өте ғибадатхана кеңейіп, көптеген қасиетті киелі орындарымен бірге көркейді. Ғибадатханаға дейін баратын жол алғаш рет 1935 жылы салынған.

Ақ пил туралы аңыз

Аңыз бойынша, Сухотай патшалығынан Суманатера есімді монах түс көрген. Осы түсте оған Панг Чаға барып, қасиетті нәрсені іздеуі тапсырылған. Суманатера Панг Чаға сапар шегіп, бір сүйек тапқан. Көптеген адамдар оның Гаутама Будданың иық сүйегі екенін айтады. Бұл қасиетті заттың керемет күштері болған: ол жарқырап, көзге көрінбей кете алатын, қозғалып, көшірмесін жасауға қабілетті еді. Суманатера осы қасиетті затты Сухотайды билеген Дхаммараджа патшаға жеткізген. Дхаммараджа Суманатера келген кезде құрмет көрсетіп, салтанатты рәсім өткізген. Бірақ, қасиетті зат ешқандай ерекше белгілер көрсетпеген, сондықтан патша оның нақтылығына күмәнданып, оны Суманатераға сақтап қоюын бұйырған. Лан На патшасы Ну Наон бұл қасиетті зат туралы естіп, монахқа оны өзіне әкелуді бұйырған. 1368 жылы Дхаммараджаның рұқсатымен Суманатера қасиетті затты қазіргі Ламфунға, Таиландтың солтүстігіне алып барған. Сол жерде ол екі бөлікке бөлінген. Кішкентай бөлігі Ват Суан Докқа қастерлі орын берілген. Ал екінші бөлігі патшаның бұйрығымен ақ пілдің арқасына қойылып, орманға жіберілген. Піл сол кезде Дой Аой Чанг (Қант пілі тауы) деп аталатын Дой Сутеп тауына көтеріліп, тоқтаған, үш рет дауыс салған, содан кейін өлген. Бұл оң белгі деп түсіндірілген. Нү Наон патша дереу сол жерде храм салуды бұйырған. Храмның аты (Wat Phra That Doi Suthep) храмның мәнін түсіндіреді. "Phra" – Будданың құрметті бейнесін, ал "That" – қасиетті реликвияны білдіреді. Екеуін біріктіргенде, Ваттың қасиетті жерінде Будданың реликвиясы бар екені анықталады, және бұл жағдайда ол Будданың иық сүйегінің жартысы. Иық сүйегінің реликвиясы Чедидің дөңгелек бөлігінде, сегізбұрышты тікбұрышты бөлімінің үстінде және сақиналы бөлімінің астында орналасқан.

Ғибадатханаға бару

Уатқа Чиангмайдан автомобиль жолымен жетуге болады. Ғибадатхананың төменгі жағындағы тұрақтан келушілер пагодаларға жету үшін 309 сатырдан көтеріле алады немесе трамваймен көтерілуге болады. Қаладан Монахтар жолы арқылы да ғибадатханаға дейін жаяу өтуге мүмкіндік бар. Ғибадатхана аумағына кірген кезде келушілер лайықты киім киюі және аяқ киімдерін шешуі тиіс. Алғашқы алтын жалатылған чеди ғибадатхананың ең қасиетті бөлігі болып табылады. Аумақта пагодалар, мүсіндер, қоңыраулар, мұражай және киіз үйлер орналасқан. Уаттың кейбір ерекшеліктері буддизм мен индуизмнен шабыттанған. Мұнда Изумруд Будданың моделі және индуизм құдайы Ганештің мүсіні бар. Ғибадатхананың алыс жағынан Чиангмайдың көрінісін тамашалауға болады.

Сайттың архитектурасы

Ват Пхра Тхат Дой Сутеп – буддизм туралы айтатын әдемі жоспарланған Ват. Нага саптарымен қапталған баспалдақтарды (Таиландтағы ең ұзын Нага балюстрадасы) басып шыққаннан кейін, алдымен көретін нәрсе – Ваттың орналасу тарихын еске түсіретін Ақ піл мүсіні. Ішкі сақинаға ең жақын кіреберіс кешеннің солтүстік жағында, сол жақта орналасқан. Көңілді көтеріп, көзге түсетін нәрсе – алтын жалатылған чеди. Бұл Солтүстік Таиланд чедилеріне тән, биіктелген, қайталанған сегізбұрышты негізі, сақиналы және тегіс шпилі, сондай-ақ жоғарғы жағындағы қабатты шатрасы бар. Құрылысқа Сухотай өнері зор әсер еткенімен, шатра тайлық емес, екі ғасырлық Бирмалық үстемдіктен келген элемент. Егер чеди жай ғана сегізбұрыш пен үшбұрыш формаларынан тұрса, ол тығыз және қозғалмастық сезімін тудырар еді. Чедидің қайталанған сыртқы түрі, параболаға жақын еңісі және алтын жалатылуы құрылыстың жеңілдік сезімін береді. Осы ұғымды курсивті=жоқ арқылы да көруге болады. Курсивті=жоқ және айналасындағы құрылымдардың жеңілдігі шатырдың эстетикасымен байланысты. Мұнда геометрияны ойнату және ұқсас пішіндерді бөліп көрсету эстетикасы қолданылады. Бұл үйдің екі қабатты шатыры бар, әртүрлі бөліктері әртүрлі бұрыштарда орналасқан. Төменгі қабаттың бұрышы көбірек жазық, ол тығыздықты көрсетеді, ал келесі қабаттың бұрышы тік, ол көтеріңкі және сергіне білген көрініс береді. Бұл бөліну – буддизмнің жоғары мақсаты, яғни байланыстардан азаттық символы.