Кіріспе

Аудармалар, кітаптар және түсініктемелер ортодоксал еврей көзқарасынан.

ArtScroll – Mesorah Publications, Ltd. баспа компаниясынан шыққан, ортодоксал еврей көзқарасынан жасалған аудармалар, кітаптар және түсініктемелердің сериясы. Бұл баспа компанияның мекемесі Нью-Джерси штатының Рахвей қаласында орналасқан. Бас редакторы – раввин Носсон Шерман. ArtScroll-дың алғашқы президенті – раввин Мейр Злотовиц (13 шілде 1943 – 24 маусым 2017).

Тарих

1975 жылы Иерусалимдегі "Мезифта Тиферет" мектебін бітірген раввин Мейр Злотовиц Нью-Йорктегі жоғары деңгейдегі графикалық студияның директоры болды. ArtScroll Studios фирмасы кетуботтар, брошюралар, шақыру қағаздары мен марапаттарды дайындады. Олар бірнеше жобада бірлесіп жұмыс істеді. 1975 жылдың соңында Злотовиц Естер кітабына ағылшын тілінде аударма және түсіндірме жазды. Рабби Яков Ицшок Рудерман, Мордехай Гифтер, Моза Фейнштейн, Яков Каменецкий және басқаларының ынталандыруымен, екеуі түсіндірмелерді шығаруды жалғастырды, бастапқыда Бес Кішкентай Кітаптың (Ән әндері, Уағыздаушы, Елеулі жырлар және Рут) қалған бөлігіне аударма және түсіндірме жасады, содан кейін Тора, Пайғамбарлар, Талмуд, Пасхалық Хагада, сиддурлар және махзорларға аудармалар мен түсіндірмелерді жариялады. 1990 жылға қарай ArtScroll 700-ден астам кітап шығарды, оның ішінде романдар, тарих кітаптары, балалар кітаптары және діни емес оқулықтар бар. Басқа нәрселермен қатар, ArtScroll-дың Рахвейдегі бас кеңсесі Интернетте қолжетімді Inside ArtScroll бейнелерін жасау үшін, сондай-ақ Мишпаха сұхбаттары және басқа "Тора қауымына таратылатын фильмдер" сияқты ArtScroll-ға жатпайтын бейнелерді шығару үшін пайдаланылатын жасыл экран студиясымен ерекшеленеді.

Қатысқан субъектілер

ArtScroll басылымдарының ішкі бетіне басылған Mesorah Heritage Foundation қорабында раввин Дэвид Файнштейннің есімі бірінші болып тізілген. Mesorah Publications – ArtScroll компаниясының "негізгі" компаниясы; Mesorah атауы ArtScroll-дың алғашқы жарық көрген Megilas Esther (1976) кітабында қолданылмаған.

Басты басылымдар мен көпшілік сұранысы

ArtScroll еврей тақырыптары бойынша кітаптар жариялайды. Ең танымал болғаны – түсіндірмелі еврейше-ағылшынша сиддур ("құдайға жалбану кітабы") (The ArtScroll Siddur). ArtScroll басылымдарын оның дизайн элементтерінің, мысалы, шрифт пен беттеудің "ерекше белгілері" арқылы жақсы тануға болады, осы арқылы "ArtScroll кітаптары оқырманға мәтінді нақты белгілі бір жолмен қарастыруға және онымен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін визуалды қарым-қатынас алаңы құрайды". Дизайн мен беттеуге жасалған баса назар "баспагердің әртүрлі танымдық және эстетикалық әсерлерге қол жеткізуге бағытталған стратегиясы" ретінде түсіндірілуі мүмкін.

Дұға кітаптары

Mesorah Publications өзінің ArtScroll дұға кітаптарының желісіне жауап ретінде кеңінен танымал болды. Бұл өзгеріс негізінен дәстүрлі көзқарастағы консервативті қауымдар мен раввиндер арасында (кейде "Консервадокс" деп аталады) "олар құшақтауға ұмтылған дәстүрлі литургияның жеткілікті бейнесі ретінде" болды. Бұл Ирвинг И. Стоунның (American Greetings, Кливленд, Огайо) демеушілігімен литургиялық қолдану үшін жасалған "Чумаш" аудармасы мен түсіндірмесі. Содан бері ол АҚШ және басқа ағылшын тілді елдерде кеңінен қолжетімді ағылшын-еврей Торасының аудармасы мен түсіндірмесіне айналды. 2018 жылғы еврей-ағылшын "Чумаштарына" жасалған шолуда ArtScroll Stone Edition Chumash, көбінесе The Stone Chumash деп аталатын кітап, "Херц Chumash-қа ең сәтті православиелік баламасы" деп айтылды.

Шоттенштейннің Талмуды

Мезорада Мишна аудармалары мен түсіндірмелері, сондай-ақ Вавилон Талмудының аудармалары мен түсіндірмелері бар, оның ішінде Шоттенштейннің "Талмуд Бавли" ("Вавилон Талмуды") басылымы да бар. Талмуд жинағы 2004 жылдың соңында аяқталып, толық Талмудтың 73 томдық ағылшын тіліндегі басылымы жарық көрді. Бұл Талмудтың ағылшын тіліне жасалған екінші толық аудармасы болды (алғашқысы – 20 ғасырдың ортасында Ұлыбританияда жарық көрген Сончино Талмуды). Алғашқы том, "Маккос трактаты", 1990 жылы жарық көрді. Мезора және Шоттенштейн отбасы түсіндірмелердің еврей тіліндегі нұсқасын басып шығарды, сондай-ақ Талмуд Йерушалми (Иерусалим Талмуды – беттің еврей/арамей жағы және бет номерлері Oz Vehadar басылымына негізделген), Мидраш Рабба және басқа да классикалық көздердің ағылшын және еврей тіліндегі аудармаларын бастады. ArtScroll сонымен қатар Мишна мәтінін түсіндіріп, оған қосымша түсініктемелер мен жазбалар қосатын "Elucidated Mishnah" еңбегін жариялады; қараңыз.

Кошерлік дизайн

2003 жылы ArtScroll басылымы Сузи Фишбейннің «Kosher by Design: Picture perfect food for the holidays & every day» атты аспаздық кітабын жариялады. Кітапта дәстүрлі рецепттер мен дәстүрлі рецепттердің жаңартылған нұсқалары бар. Барлық рецепттер кошерлік, ал кітапта тағамдардың суреттеріне ерекше мән берілген. Жарияланғаннан бері 2003 жылдан 2010 жылға дейін кітаптың 400 000-нан астам данасы сатылды, ал Фишбейн «еврей Марта Стюарт» және «кошер дива» деген лақаптарға ие болып, медиа тұлғасына айналды. Сондай-ақ, ArtScroll евангелистік христиан кітап сатушыларынан және сефардтық дұға кітабынан да кітаптар жариялады. Аудармалар мен түсіндірмелерде ArtScroll мидраш айғақтарын тарихи тұрғыдан, кейде тікелей қабылдайды және мәтіндік сынақпен келіспейді. ArtScroll-дың алғашқы басылымының алғы сөзіндегі «X» беті кітаптың бағытын белгіледі: Ұзын абзацта «Еврей емес көздерден ешқашан кеңес алынбады, тіпті сілтеме де жасалмады. Тораның дінсіз немесе «ғылыми» деп аталатын көздерден растау алуы керек екенін ұятты деп санаймын». ArtScroll-дың көзқарасын жеткізу үшін Шерманның сөзімен айтқанда, «біздің түсіндірмелерімізге енгізетін мусар мен хасидтықтың күшті үйлесімі» жиі бірігеді, мысалы, хасид раввиндері Цадок ХаКоэн мен Йехуда Лейб Альтердің түсіндірмелері. Соңғы кезде көптеген хареди баспасөздер журналдар мен газеттерден әйелдердің суреттерін алып тастауға бейім болғанымен, ArtScroll кітаптарында әйелдердің суреттерін жариялауды жалғастыруда. ArtScroll басылымында жарық көрген өмірбаяндық еңбектің авторы әйелдердің суреттерін қалдыруды сұрағанда, ArtScroll «оған іс жүзінде, жақсылық жасауды ұсынды, [содан соң] оны Адам Гадолға [танымал Тора ғалымына] жібердік, ол онымен бірге еденді жуды».

Сыни пікірлер

Олардың аудармаларында және түсіндірмелерінде көптеген грамматикалық қателер бар, бұл осы өлеңдердің мағынасын өзгертеді. Б. Барри Леви 1981 жылы былай деді: Дикдук (грамматика) көптеген еврей орталарында жамандыққа толы саналады, бірақ мәтіндерді аудару және ұсыну, көбінесе, филологиялық қызмет болып табылады және филологиялық тұрғыдан нақты болуы керек. ArtScroll жобасы лайықты деңгейге жеткен жоқ. Көптеген жағдайларда сөз тіркестері дұрыс түсінілмейді, етістік уақыттары дұрыс қабылдалмайды және грамматикалық немесе тіл білімі терминдері дұрыс қолданылмайды. Сөздер көбінесе дұрыс емес дыбысталады. Бұл байқаулар тек Киелі кітап мәтінімен ғана шектелмейді, сонымен қатар Талмуд, Мидраш, Таргум, орта ғасырлық және қазіргі заманғы еңбектерге де қатысты. Раббилік өлеңдер контекстінен алынып тасталады, мазмұнын бұрмалайтын фрагменттер түрінде ұсынылады, тіпті бұл жаңа идеялар мәтіндерде айтылмаса да, олардың хабарларын жаңарту үшін түзетіледі, дұрыс емес дауысталады және дұрыс емес аударылады, яғни, бұрмаланады. ArtScroll биографиялары раввиндік тұлғаларды толық емес және жартылай бейнелегені үшін сынға ұшырады. ArtScroll бұл пікірге қарсы шықпады. Раввин Носсон Шерман биографияға қатысты ArtScroll миссиясының мақсаты – «көбінесе қақтығысқа ұшырауы мүмкін дауларды» атамай-ақ «позитивті хабар беру» екенін айтты. ArtScroll-дың Czuker Edition Hebrew Chumash Mikra'os Gedolos Sefer Bereishis (2014) кітабындағы Жаратылыс кітабының бірінші тарауындағы Рашбамның түсіндірмесі цензураланды. Жоғалған өлеңдер Рашбамның Жаратылыс 1:5-тегі «кеш болды, таң болды, бір күн» деген сөз тіркесіне берген түсіндірмесімен байланысты. Талмуд бұл сөздерді күн батқанда басталатын халахикалық көзқарасты қолдау үшін келтіреді. Алайда Рашбам, өзінің түсіндірмелеріндегідей, пешат (ашық мағына) тәсілін қолданады, аятты былай түсіндіреді: «кеш болды (күннің соңында) және таң болды (түннің соңында), бір күн», яғни, күн таңертең басталып, келесі таңға дейін жалғасады. Рашбамның бұл түсіндірмесі Ибн Эзрадан қатты сынға ұшырады, ол осы түсіндірмені өздерінің «Чумаш» жинағына енгізген кез келген баспагерге қарғыс жіберді, себебі бұл түсінік Халаханы дұрыс түсіндіруге алып, Шаббатты бұзуға себеп болуы мүмкін деп қорқытты. ArtScroll өздерін қорғап, стандартты Микраос Гедолос кітабында Рашбамның Береиш кітабының басына берген толық түсіндірмесі жоқ екенін айтты. Олар ескі қолжазбалардан алынған мәліметтерді қосып жатқанда, Жаратылыс 1:5-ке берген түсіндірмесінің нақтылығына күмән келтіргендіктен, оны қоспады.