Кіріспе

Португалия ақыны (1867–1900) Антонио Перейра Нобре (16 тамыз 1867 – 18 наурыз 1900) – португал ақыны. Оның шедеврі «Со» (Париж, 1892) – ол жариялаған жалғыз кітабы.

Солтүстік Португалия

Нобр бай отбасының мүшесі еді. Ол Порту қаласында дүниеге келді және балалық шағын Трас-ос-Монтес аймағында және Повоа-де-Варзимде өткізді.

Коимбра

Ол 1888 жылдан 1890 жылға дейін Коимбра университетінде заңгерлік мамандықты оқыды, бірақ оқуын жалғастыра алмады. Коимбрада студент кезінде, өзінің айтуынша, ол Коимбра университетінде заң оқыған "қараңғы кезеңінде" тек жоғарғы Коимбрадағы Torre de Anto Anto мұнарасында (ол тұрған жер) ғана жайлы сезінді. Нақтырақ айтқанда, болашақ әйелі белгісіз, көбінесе ойдан туған; досы – Альберто де Оливейра, сондай-ақ әдеби өмірге бірнеше журналдар арқылы қысқа ғана араласуы, осы тағдырмен белгіленген ақын екі рет сүрегі кеткен Коимбра академиялық қаласымен үйлеспеді.

Париж

Ол Парижге барып, École Libre des Sciences Politiques мектебінде саяси ғылымдар мамандығы бойынша білім алды. Ол жерде ол француз замандас поэзиясымен танысты, Пауль Верлен мен Жан Мореас сияқты ақындармен кездесті. Сонымен қатар, ол Парижде португалдық дипломат қызметін атқарған атақты португал жазушысы Эса де Квирозбен де танысты. 1890 жылдан 1895 жылға дейін Нобр Парижде саяси ғылымдарды оқыды, француз символист ақындарының ықпалына ілікті және өзінің жалғыз жариялаған кітабының көп бөлігін сол жерде жазды. Оның өзінің сөздерімен айтқанда, қайғылы болған Парижтегі жер аударылу ("кедей Лузитания, бақытсыздыққа ұшыраған"), оны танымайтын көпшілік арасында жоғалғандықтан бақыт әкелмеді. Аристократиялық оқшаулану оны шаршатып немесе бей-жай қалдырды. Көңілін қалдыратын, әрқашан шеттетілген тәжірибелер оны ашуландырды. Ол терге, барлық түрдегі бауырластыққа, құштарлық пен жек көруге, сондай-ақ балалық, жоғалған, инстинктивті және әміршілік өмірдің зарлануына, естелікке көтерілетін тәтті ескі пейзажға ұзақ кетті. Нобр өзінің нәзік, бірақ риторикалық емес аза тұтуында өзін өлімге кесілген ақын ретінде көрсетеді, қатал жаны мен қыздың жүрегімен, бұрынғы шерулерде өт сарысуын көтеріп жүрген.

Стиль, жұмыс және соңғы күндер

Оның өлеңдері объективті реализм мен әлеуметтік міндеттемеден субъективті лиризмге және эстетикалық көзқарасқа ауысуды білдірді, көбірек символизмге қарай бет бұрды; әртүрлі модернистік әдеби ағымдардың бірі. Әкесінің өліміне байланысты туындаған қаржылық қиындықтар оны қазіргі және болашақты жағымсыз қабылдауға итермеледі, пессимистік романтикалық көзқарасы оның жайсыздығын айыптауға әкелді. Қаншалықты шамадан тыс болса да, бұл бақылаудағы көзқарас, өйткені оның эстетикалық ой-қиялы және күлкіге деген сезімі зор болды. Ол Альмейда Гаррет пен Жулиу Динистен, сондай-ақ Жюль Лафоргтан әңгімелеу өнерін үйренді, бірақ ол ирония мен нәзік балалықтың ерекше үйлесімінде бәрінен де асып түсті, себебі ол өзінің ең бақытты уақытына оралуды білдіреді – кейіпкерлер мен сиқырлы орындарды қайта тірілтетін, ностальгияның шебері ретінде халықтық мерекелер мен балықшылардың көркемдігін, топонимдердің қарапайым сиқырын және халықтың тілін басқаратын әлем. Ауырсынуды алдын ала сезінуде, ауру мен азапты рухани күтуде, қайғыға деген құштарлығында, оқшауланудың өлшеусіз мақтанышында Антониу (Торре-де-Антодан, ақын сиқырлы өмір сүрген ескі Коимбраның орталығында, барлық жерде оның мифтік және әдеби есімін жазған: Анто) әрдайым суретшінің сабырлылығын сақтайды, эстетикалық өмір мен сәнді тұлғаға құлшынысын білдіреді. Өліммен құдалануда (кейіннен ол жақын арада болатын қауіпке абыроймен жауап береді), ол өзінің рухани дендизмін шектен тыс шығарады, мысалы, "Қопаптың балладасында" (Balada do Caixão). Оның поэзиясы толық жетілудің жоқтығын, ерте жастағы "аңдаушылықты" керемет растауларда көрсетеді: ол "ай", "әулие", "жылан", "сарапшы", "жапа шеккен", "иләм", "бейнеге жарайтын", "орташа", "әдемі", "бұрын-соңды болмаған", "бұрынғыдан ерекше", "ақымақ", "аяу", "сауыққан", "сауықтырған", "Д. Энгүйсу", табиғаттан тыс ақын. Нарцисс тұрақты монологта, ол Мануэлге ностальгиялық өлеңдер жазады немесе өзінің сауытына сөйлейді – Антониу Нобре (А.Н.) поэзияны шындықтан жасайды, ол прозалықты аңыздың жұмсақ шапанының астында жабады ("Менің көршім - ағаш шебер / ол Mrs. Death-тің екінші қолы") және интуиция мен сын арасындағы сирек кездесетін теңгеріммен өзінің таныс "фантастикалық" әлемін жасайды ("Ай, әдемі сүтші / шексіз үйлерге сүт таратады"). Оның католиктік қиялы ертегідегідей, қарапайым сөздердің оясы, бірақ оны қасиетті лирикалық тілден бөліп тұратын сөздерді қиялға салған батылдықпен. Оның "жасауыш" күші сөздік материалды ("Жаз айлары! Қара қайың айлар!" немесе "Менің өткенімнің аббатшылығы") пайдалануда көрінеді. Гарреттік және символикалық эстетика арасында оның сөздік қорының ең жеке және ашып көрсететін белгісі, әрине, тіпті балалық эстетикалық іздеуді аңсаған кезде де, кішірейту. Ол ойлануға емес, сезімталдыққа ие адам болды, ол француз символизмінен алды, оның құпиясы мен терең сезімін ешқашан енуге болмайды, ораторлық және ресми рәсімдерді, түпнұсқалы бейнелерді ("Trás os Montes of water", планеталардың сою үйі), синестезия культі, ырғақты бостандық және музыкалық зерттеу. А.Н. өте құлақты еді. Оның барлық поэзиясы тыңдауға арналған, параллелизмдер, мелодиялық қайталаулар мен ономатопеяларға толы және өте икемді. Оның сөздік бөлінісі сезімге бағынатын ырғаққа байланысты. Алайда, оның сөйлемдерінің суреттері мен сөздері сирек кездеседі. "Поенте де Франса" романында планеталар "күн бату мейрамханасында" күміс тостағаннан ішеді; алайда оның шындықтың өзгеруі әрдайым Евгений де Кастро сияқты сәнді әшекейлеу мақсатына емес, шын мәнінде, заттардың жақын болуына деген құштарлықпен ("жіңішке және дөңес топырақтар" және т.б.). Антониу Нобре 1900 жылы 18 наурызда Швейцарияда, Мадейрада және Нью-Йоркте аурудан айығуға тырысқаннан кейін, Портудағы Фоз-ду-Дуро қаласында туберкулезден қайтыс болды. Só (Париж, 1892) басқа, тағы екі өлімнен кейін жарық көрген шығармалар: Despedidas (1-шы басылым, 1902), O Desejado фрагментімен және Primeiros Versos (1-ші басылым, 1921). Антониу Нобрдің хат-хабарлары бірнеше томда жинақталған: Cartas Inéditas a A. N., А. Касаис Монтейроның кіріспесі мен жазбаларымен, Cartas e Bilhetes Postais a Justino de Montalvão Алдыңғы сөздері мен жазбалары Альберто де Серпаның, Порту, 1956; Correspondência, Гильерме де Кастильоның кіріспесі мен жазбаларымен, Лиссабон, 1967 (244 хаттан тұратын жинақ, оның 56-сы жарияланбаған).

Тану

Леса-да-Пальмейрадағы Боа-Нова жағажайының жанында Антонио Нобрге арналған ескерткіш орналасқан. Оны Альваро Сиза Виейра жобалап, 1980 жылы орнатқан. Ескерткіштегі жазу: «Азап-қайғымен өлтіргендеріне тойған ол, осы әлемді шарлап, Антонио Нобрге, 1980 жыл».