Кіріспе

Texaco Inc. v. Dagher, 547 U.S. 1 (2006) – АҚШ Жоғарғы Сотының мұнай компаниялары арасындағы жанармай станцияларына бензин сату жөніндегі бірлескен кәсіпорнына қатысты АҚШ-тың монополияға қарсы заңдарын қолдану туралы қаулысы. Сот бір ауыздан екі компанияның бензин брендтері үшін бірлескен кәсіпорны белгілеген бірыңғай бағаның Шерман монополияға қарсы заңын бұза отырып, бәсекелестер арасында баға белгілеу схемасы емес екенін анықтады. Сот осы бірлескен кәсіпорынды бағаны анықтайтын жекелеген құрылым ретінде қарастырды, онда мұнай компаниялары кооперативтік инвесторлар ретінде қатысты.

Фактілер

Texaco және Shell Oil мұнай және бензин нарықтарында ұлттық және халықаралық деңгейде тарихи бәсекелестер болған. 1998 жылы олар АҚШ-тың батыс аймағындағы қызметтерін біріктіру мақсатында "Equilon" атты бірлескен кәсіпорын құрды, бұл екі компанияның бензин өңдеу және сатудағы бәсекелестігін тоқтатты. Бірлескен кәсіпорын туралы келісімге сәйкес, Texaco және Shell өздерінің ресурстарын біріктіруге және Equilon қызметінен туындаған тәуекелдерді және пайданы бөлісуге келісті. Equilon директорлар кеңесіне Texaco және Shell Oil өкілдері кіретін болды, ал Equilon бензині бұрынғы Texaco және Shell Oil тауарлық белгілерімен бензин станцияларына сатылатын болады. Equilon құрылымына Федералды сауда комиссиясы, сондай-ақ Калифорния, Гавайи, Орегон және Вашингтон штаттарының бас прокурорлары келісім арқылы, белгілі бір активтерді сату және басқа да түзетулер шарттарымен келісім берді. Келісімдер Equilon белгілейтін бағаларға ешқандай шектеу қоймады.

Аудандық сот ісін жүргізу

Equilon жұмыс істей бастағаннан кейін 23 000 Texaco және Shell бензин стансасының иелері Калифорнияның Орталық округінің АҚШ округтік сотында топтық сотқа шағым түсірді. Олар екі бренд астындағы бензин бағасын біріктіру арқылы, Шерман заңының 1-бабында Жоғарғы Сот ұзақ жылдар бойы мойындаған баға белгілеуге қарсы ережені бұзды деп мәлімдеді. Аудандық сот Texaco және Shell Oil компанияларының пайдасына алдын ала шешім шығарды. Сот Шерман заңымен тек "сауданы негіссіз шектеулер" ғана тыйым салынғанын, ал талапкерлердің талабын "ақылға қонымдылық қағидасы" бойынша қарау керектігін анықтады. Талапкерлер осы қағиданы қолданбағандықтан, фактілерді дәлелдейтін мәселелерді көтере алмады.

Тоғызыншы округтің шешімі

Тоғызыншы округ соты бұл шешімді күштен шығарып, баға белгілеуге қатысты қолданылатын ереже тікелей қолданылды деп шешті, бұл аталған келісімнің заңсыз екенін нақты көрсетеді. Тоғызыншы округ соты бұл шешімге қосымша шектеулер доктринасын қолдану арқылы келді, ол келісімнің басты мақсатына көмекші болмайтын саудаға қойылған шектеулерге қатысты ақылға қонымды ережеден өзгешелік тудырады. Сот мұнай компанияларының бірлескен кәсіпорынның заңды мақсаттарын ілгерілету үшін екі маркадағы бензинге бірыңғай баға белгілеудің қажеттілігін жеткілікті түрде түсіндіре алмағанын есепке алып, алдын ала шешімді қайтарды. Texaco және Shell екеуі де Жоғарғы Сотқа кассациялық шағыммен жүгінді, ол шағымдарды біріктіріп, баға белгілеуге қатысты қолданылатын ережелердің бірлескен кәсіпорындарға қаншалықты қолданылатынын анықтау үшін шағымды қабылдады.

Жоғарғы Сот

Сотталушы Кларенс Томас АҚШ Жоғарғы Сотының пікірін білдірді, оған қатысқан қалған жеті судья Тоғызыншы округтің шешімін күштен шығаруға қосылды. Істің нәтижесі үшін маңызды болғаны – Соттың бірлескен кәсіпорынның өзі заңды деген болжамы еді, ол FTC және қатысушы бірнеше штаттың бұрынғы мақұлдауына негізделген. Сот Equilon бірлескен кәсіпорнының баға белгілеуі бәсекелестер арасындағы заңсыз баға қою емес деп шешті. Texaco және Shell тиісті нарықта бір-бірімен бәсекелеспеді, керісінше, Equilon-ға салған инвестициялары арқылы бірлесіп қатысты. Екі компания Equilon-ның табысына бөлісіп, бензинін бір брендтің орнына екі брендпен сату туралы шешіміне қарамастан, нарықтағы басқа сатушылармен бәсекелесетін жалғыз құрылым ретінде қарастырылуы керек. Тоғызыншы округтің шешіміне қарамастан, Сот қосымша шектеулер доктринасы қолданылмайды деп санды, себебі даулы бизнес-практика бірлескен кәсіпорынның "негізгі қызметіне" – өндірілген және сатылған тауарлардың бағасын белгілеуге қатысты. Егер бұл доктрина қолданылса да, баға белгілеу тауар өндіріп, сататын бизнес үшін маңызды элемент болып табылады.