Британ армиясының 66-шы жаяу әскер дивизиясының тарихы

Кіріспе

Британ армиясының жаяу әскер дивизиясы, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ұқсас нөмірленген құралым. 66-шы жаяу әскер дивизиясы – Ұлыбритания армиясының Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1939 жылдың қыркүйегі мен 1940 жылдың маусымы аралығында әрекет еткен жаяу әскер дивизиясы. 1939 жылдың наурыз айында Германияның Еуропалық держава ретінде қайта жандануы және Чехословакияны оккупациялауынан кейін, британдық армия Аумақтық армиядағы дивизиялар санын көбейтті, қолдағы бөлімдерді еселеу арқылы. 66-шы жаяу әскер дивизиясы 1939 жылдың қыркүйегінде 42-ші (Шығыс Ланкашир) жаяу әскер дивизиясының екінші құрамы ретінде құрылды. Дивизияның батальондары Ланкашир және Камбрия аймақтарында құрылған. Дивизияның Ұлыбританияда оқуын және дайындығын аяқтау үшін қалуы жоспарланған, содан кейін соғыс басталғаннан кейін 12 ай ішінде Францияға жіберу көзделіпті. Бірақ, дивизия өзінің көп бөлігін Ұлыбританиядағы осал нысандарды күзетуге жұмсады. 1940 жылдың мамыр айында дивизия Германияның кез келген шабуылына қарсы елді қорғау жоспарына енгізілді. 1940 жылы Еуропада Германияның орасан зор жеңісіне байланысты дивизия шетелге жіберілмеді. Британ армиясы Франциядан қайтқаннан кейін, науқаннан алынған тәжірибені пайдаланды. Бұл бірнеше дивизияларды, соның ішінде 66-шы дивизияны да, толық күшке жеткізу үшін таратуды білдірді.

Өмірбаян

1930 жылдары Германия мен Ұлыбритания және оның одақтастары арасында шиеленіс күшейді. 1937 жылдың соңы мен 1938 жылдары Германияның Чехословакиядағы Судет аймағын аннексиялау талабы халықаралық дағдарысқа ұшырады. Соғыстан сақтану үшін Ұлыбритания премьер-министрі Невилл Чемберлен қыркүйек айында Германия канцлері Адольф Гитлермен кездесіп, Мюнхен келісіміне келді, онда Германия Судет аймағын аннексиялауы қабылданды. Чемберлен бұл келісімнің нәтижесінде дауларды бейбіт жолмен шешуге мүмкіндік беретініне үміттенген, бірақ екі ел арасындағы қарым-қатынас тез нашарлады. 1939 жылдың 15 наурызында Германия Чехия мемлекетінің қалған бөлігін басып алып, келісім шарттарын бұзды. 29 наурызда Ұлыбританияның соғыс хатшысы Лесли Хоре Белиша Ұлыбританияның жартылай штатты Территориялық армияны (ТА) 130 000 адамнан 340 000 адамға дейін ұлғайту және дивизиялар санын екі есеге арттыру жоспарларын жариялады. Жоспар бойынша, бірінші шеп деп аталатын қазіргі ТА дивизиялары штаттарын арттырып, аумақтық әскерлердің жалақысын көтеру, жалдауға кедергі келтіретін ілгерілеуге қатысты шектеулерді алып тастау, жақсы сапалы казармалар салу және кешкі ас мөлшерін ұлғайту арқылы жұмылдыруға көмектесетін еді. Содан кейін бөлімдер кадрлық құрамнан екінші шеп деп аталатын жаңа дивизия құратын еді. Бұл процеске «көшіру» деген ат берілді. 66-шы жаяу әскер дивизиясы екінші шептің құрамы ретінде құрылатын, бірінші шептегі 42-ші (Шығыс Ланкашир) жаяу әскер дивизиясының көшірмесі болатын. Армияның өсуіне қарамастан, бағдарлама кеңейту және көшіру процесіне орталық басшылықтың болмауы, сондай-ақ ғимараттардың, жабдықтардың және инструкторлардың жетіспеушілігіне байланысты қиындықтарға тап болды. Соғыс министрлігі көшіру процесі мен қажетті сандағы адамдарды жұмылдыру алты айдан аспайды деп есептеген. Сәуір айында шектеулі түрде әскери қызметке шақыру енгізілді. Осы кезде барлығы 20 жастағы 34 500 адам тұрақты армияға шақырылып, бастапқыда алты айлық оқудан өткен соң екінші шептегі бөлімдерге жіберілді. Бұл процесс ТА дивизиялары арасында әртүрлі болды және орталық басшылықтың болмауы, сондай-ақ ғимараттардың, жабдықтардың және инструкторлардың жетіспеушілігі салдарынан күрделенді. Кейбіреулері бірнеше апта ішінде дайын болды, ал басқалары Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін аз ғана жетістіктерге қол жеткізді.

Throughout the 1930s, tensions built between Germany and the United Kingdom and its allies. During late 1937 and 1938, German demands for the annexation of Sudetenland in Czechoslovakia led to an international crisis. To avoid war, the British Prime Minister, Neville Chamberlain, met with the German Chancellor, Adolf Hitler, in September and came to the Munich Agreement, which accepted that the Germans would annexe the Sudetenland. Chamberlain had intended the agreement to lead to further peaceful resolutions to differences, but relations between both countries soon deteriorated. On 15 March 1939, Germany breached the terms of the agreement by invading and occupying the remainder of the Czech state. On 29 March, the British Secretary of State for War, Leslie Hore Belisha announced plans to increase the part time Territorial Army (TA) from 130,000 men to 340,000 and double the number of divisions. The plan was for existing TA divisions, referred to as the first line, to recruit over their establishments, aided by an increase in pay for Territorials, the removal of restrictions on promotion which had hindered recruiting, the construction of better quality barracks, and an increase in supper rations. The units would then form a new division, referred to as the second line, from cadres. This process was dubbed "duplicating". The 66th Infantry Division was to be created as a second line formation, a duplicate of the first line 42nd (East Lancashire) Infantry Division. Despite the intention for the army to grow, the programme was complicated by a lack of central guidance on the expansion and duplication process and issues regarding the lack of facilities, equipment and instructors. It had been envisioned by the War Office that the duplicating process and recruiting the required numbers of men would take no more than six months. In April, limited conscription was introduced. At that time 34,500 men, all aged 20, were conscripted into the regular army, initially to be trained for six months before being deployed to second line units. The process varied widely between the TA divisions, and was complicated by a lack of central guidance, as well as the lack of facilities, equipment, and instructors. Some were ready in weeks while others had made little progress by the time the Second World War began.

Құрылым және ішкі қорғаныс

1939 жылдың 17 шілдесінде дивизияның қалыптасуы басталды. Майор-генерал Артур Пурсер, бұрынғы бригада генералы, Корольдік артиллерия, Шығыс командасы, Бас офицердің (GOC) міндетін атқаруға тағайындалды. Сол айда 42-дивизия 125-ші жаяу әскер бригадасының екінші құрамы ретінде 197-ші жаяу әскер бригадасын, 126-шы жаяу әскер бригадасының екінші құрамы ретінде 198-ші жаяу әскер бригадасын және 127-ші жаяу әскер бригадасының екінші құрамы ретінде 199-шы жаяу әскер бригадасын құрды. Дегенмен, бұл дивизия мен оның бригадалары 42-дивизияның басқаруында болды, ал 1939 жылдың 27 қыркүйегінде Ланкастерде 66-дивизия штабы құрылғанға дейін солай болды. Осы кезде бригадалар 66-дивизияға берілді, ол өз кезегінде Батыс командасына бағынды. Сол күні ол 5-ші зениттік дивизияны бұрын басқарған генерал-майор Алан Каннингэммен ауыстырылды. 1939 жылдың қазан айында Ұлыбританияны неміс басқындығынан қорғау жоспарын жасау міндеті Ішкі күштердің Бас қолбасшысы генерал Уолтер Киркке жүктелді, бұл жоспар «Юлий Цезарь» деп аталды. Осы қорғаныс жоспарына бөлінген дивизиялар үнемі өзгеріп отырды, ал 1940 жылдың мамырына қарай 66-дивизия да кірді. Дивизия Солтүстік командасының 49-шы (Батыс районы) жаяу әскер дивизиясын алмастырды, соның салдарынан Манчестер маңындағы позициялардан Йоркширге көшті. Дивизияның міндеті – неміс парашютистеріне дереу шабуыл жасау, немесе мүмкін болмаса, неміс басқындығының күшін тоқтатып, оны жеңіске жеткізе алатын күштермен алмастырылғанша ұстап тұру болды. 9 сәуірде Норвегияға неміс шабуылынан кейін Ұлыбританиядағы екінші құрамдағы жаяу әскер дивизияларынан әрқайсысы Норвегияға жіберілетін 289 еріктілерден тұратын тәуелсіз жаяу әскер ротасын құру сұралды. 66-дивизия No. 10 тәуелсіз ротасын құрды. Алайда, бұл рота Норвегияға жіберілмеді. Кампания аяқталғаннан кейін No. 10 тәуелсіз ротасы Шотландияда орналасты және дивизияға қайта оралмады. 1940 жылдың мамыр айында дивизияның артиллериясы тек жеті Бірінші дүниежүзілік соғыс гаубицасымен жабдықталды, ал соғыс штатында – жетпіс екі заманауи 25 фунттық далалық зеңбірек болуы керек еді. Тарихшы Дэвид Джон Ньюболд Кирктің басқаруындағы барлық күштерді, соның ішінде 66-шы дивизияны «шетелге кеткендерден қатты әлсіреген», «өте жұқа таралған» және «көбінесе жартылай оқытылған, салыстырмалы түрде қимылсыз және барлық типтегі ауыр жабдықтардан, әсіресе артиллерия мен танкке қарсы қарулардан кемшілікпен» сипаттады. Атап айтқанда, дивизия азаматтық көліктерге көп тәуелді болды. Йоркширге көшуге дейін ол аз жаттығулар өткізді. Көшу бұл жағдайды түзетуге көмектеседі деп үміттенілді. Көшірілгеннен кейін көп ұзамай дивизия взводтар мен роталар деңгейіндегі оқу-жаттығуларын бастады.

On 17 July 1939, the embryo of the division was formed. Major General Arthur Purser, formally Brigadier, Royal Artillery, for Eastern Command, was assigned as General Officer Commanding (GOC). The same month, the 42nd Division created the 197th Infantry Brigade as a second line duplicate of the 125th Infantry Brigade, the 198th Infantry Brigade as a second line duplicate of the 126th Infantry Brigade, and the 199th Infantry Brigade as a second line duplicate of the 127th Infantry Brigade. However, the embryonic division and its brigades were administered by the 42nd Division until the 66th divisional headquarters was formed on 27 September 1939, located in Lancaster. At this point, the brigades were transferred to the 66th Division, which in turn was assigned to Western Command. He was replaced on the same day by Major General Alan Cunningham, who had previously commanded the 5th Anti Aircraft Division. In October 1939, Commander in Chief, Home Forces, General Walter Kirke, was tasked with drawing up a defensive plan to defend the United Kingdom from a German invasion, which was codenamed Julius Caesar. The divisions assigned to this defensive plan were constantly changing, and, by May 1940, included the 66th Division. The division replaced the 49th (West Riding) Infantry Division in Northern Command's part of this plan, and as a result moved from positions around Manchester into Yorkshire. The division's role was to launch an immediate attack on German parachutists, or failing that, to cordon off and immobilise any German invasion effort, until relieved by forces capable of launching a counter attack to defeat the Germans. On 9 April, following the German invasion of Norway, the second line infantry divisions in the United Kingdom were requested to each form an independent infantry company consisting of 289 volunteers, who would be deployed to Norway. The 66th Division formed No. 10 Independent Company. However, the company was not deployed to Norway. Following the conclusion of the campaign, No. 10 Independent Company was based in Scotland and did not return to the division. In May 1940, the divisional artillery was equipped with only seven First World War howitzers against a war establishment of seventy two modern 25 pounder field guns. Historian David John Newbold described all forces under Kirke's command in May, including the 66th, as having "been severely weakened by departures overseas", "spread very thinly" and "largely semi trained, relatively immobile and lacking in all types of heavy equipment, especially artillery and anti tank guns." In particular, the division relied heavily on civilian transport. It had, prior to moving to Yorkshire, conducted little training. The move, it was hoped, would rectify this situation. Shortly after transferring, the division began platoon and company size training exercises.

Таратылуы

Франция шайқасы мен Дюнкерк эвакуациясының нәтижесінде дивизия Ұлыбританиядан шықпады. Британ әскерлері Франциядан оралғаннан кейін, британдық армия науқаннан алынған сабақтарды іске асыруды бастады. Бұл екі бригадалық моторлы дивизия тұжырымдамасынан бас тартуды және негізгі жаяу әскер дивизиясын үш бригада негізінде құруды білдірді. Төрт екінші шептегі ТА жаяу әскер дивизиялары таратылып, кеміген құрамаларды нығайтуға және армияның бес моторлы дивизиясын жаяу әскер дивизияларына айналдыруға көмектесті. Нәтижесінде 66-шы жаяу әскер дивизиясы таратылуға таңдалды, ол 23 маусымда оның бөлімшелері таратылған кезде орын алды. Атап айтқанда, 197-ші жаяу әскер бригадасы (257-ші далалық рота, Корольдік инженерлер (RE) және 110-шы далалық полк, Корольдік артиллерия (RA) бірге) 59-шы (Стаффордшир) моторлы дивизиясына жаяу әскер дивизиясына қайта ұйымдастыруды аяқтау үшін жіберілді. Бұл бөлімшелер 59-шы (Стаффордшир) жаяу әскер дивизиясының құрамында Нормандия шайқасына қатысты. 198-ші жаяу әскер бригадасы бастапқыда 1-ші Лондон дивизиясына қосылды, содан кейін 1940 жылдың соңында 54-ші (Шығыс Англия) жаяу әскер дивизиясына тағайындалды және соғыс кезеңінде Ұлыбританияда қалды. 199-шы жаяу әскер бригадасы (109-шы далалық полкімен бірге) 55-ші (Батыс Ланкашир) моторлы дивизиясына жаяу әскер дивизиясына қайта ұйымдастыруды аяқтау үшін ауыстырылды. Бұл бөлімшелер 55-ші (Батыс Ланкашир) жаяу әскер дивизиясының құрамында орналастырылмады және соғыстың соңына дейін Ұлыбританияда қалды. 255-ші далалық рота таратылды, ал 256-шы далалық рота, RE ақырында 78-ші жаяу әскер дивизиясына тағайындалды. 111-ші далалық полк, RA 66-шы дивизияның бірінші шептегі әріптесі, 42-ші дивизияға ауыстырылды. Дивизия таратылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң Каннингхэм 9-шы (Highland) жаяу әскер дивизиясының GOC-ы болып тағайындалды.

As a result of the Battle of France and the Dunkirk evacuation, the division did not leave Britain. As soon as the British troops returned from France, the British Army began implementing lessons learnt from the campaign. This involved the decision to abandon the two brigade motor division concept and for the basic infantry division to be based around three brigades. Four second line TA infantry divisions were to broken up to reinforce depleted formations and aid in transforming the Army's five motor divisions into infantry divisions. As a result, the 66th Infantry Division was chosen to be disbanded, which occurred on 23 June when its units were dispersed. Specifically, the 197th Infantry Brigade (along with the 257 Field Company, Royal Engineers (RE), and the 110th Field Regiment, Royal Artillery (RA)) was transferred to the 59th (Staffordshire) Motor Division to finalise its re organisation into an infantry division. These units, as part of the 59th (Staffordshire) Infantry Division, would go on to fight in the Battle of Normandy. The 198th Infantry Brigade became an independent formation that was initially attached to the 1st London Division, before being assigned to the 54th (East Anglian) Infantry Division at the end of 1940 and remained in the United Kingdom during the war. The 199th Infantry Brigade (along with the 109th Field Regiment, RA) was transferred to the 55th (West Lancashire) Motor Division to finalise its re organisation into an infantry division. These units, as part of the 55th (West Lancashire) Infantry Division, were not deployed and remained in the United Kingdom through the end of the war. The 255th Field Company, RE, was disbanded, and the 256th Field Company, RE was eventually assigned to the 78th Infantry Division. The 111th Field Regiment, RA was transferred to the 66th Division's first line counterpart, the 42nd Division. Several days after the break up of the division, Cunningham was assigned as GOC of the 9th (Highland) Infantry Division.