Соңғы тәуелсіз Ширваншах Фаррух Ясар (1465-1500) тарихы. Исмаил I жеңісі, Ширванның Сафавилерге қосылуы, Яқубқа қызын ұсынған әрекеттері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фаррух Ясар (فرخ یسار) – Ширванның соңғы тәуелсіз Ширваншаһы (1465–1500). 1500 жылы алғашқы Сефевид билеушісі Исмаил I аймақты бағындырған кезде Фаррух Ясарды түпкілікті жеңіп, өлтірді. Фаррух Ясардың ұрпақтары 1538 жылға дейін Сефевидтерге бағынышты Ширванды билеуді жалғастырды, содан кейін Исмаилдың ұлы және мұрагері Тахмасп I (1524–1576) оның алғашқы Сефевид губернаторын тағайындап, оны толыққанды Сефевид провинциясына айналдырды.
Farrukh Yasar (فرخ یسار) was the last independent Shirvanshah of Shirvan (1465–1500). In 1500, the first Safavid ruler, Ismail I, decisively defeated and killed Farrukh Yasar during his conquest of the area. Descendants of Farrukh Yasar continued to rule Shirvan under Safavid suzerainty, until 1538, when Ismail's son and successor Tahmasp I (r. 1524 1576) appointed its first Safavid governor, and made it a fully functioning Safavid province.
Ақ Қойунлу
Ол аталарының Темірлермен одақтасу саясатын қабылдамады, керісінше Ұзын Хасанға бет бұрды. Ол өзінің қызын Ұзын Хасанның ұлы Яғұпқа берді. 1468 жылдың 31 қаңтарында Ширваншахтар мен Ақ Қоюнлудың біріккен әскерлері Тимурид ханы Әбу Саид Мирзаны жеңіске бұйырды. Ақ Қоюнлудың болашақ сұлтандары – Байсунхур мен Мурад – оның немерелері еді.
He averted strategy of his ancestor's alliance with Timurids, instead he moved towards Uzun Hasan. He married his daughter to Uzun Hasan's son Yaqub. On 31 January 1468 the combined forces of Shirvanshahs and the Aq Qoyunlu defeated Timurid khan Abu Sa'id Mirza. Future sultans of the Aq Qoyunlu – Baysunghur and Murad – were his grandsons.
Османдықтар
Ол өзінің "Халаф әл Умара және Акабир" (эмирлер мен ақсүйектердің орынбасары) Зияаддин Юсифті және жеке саудагері Ходжа Яр Ахмедті 2 алтын таяқшасымен Стамбулға, Мехмед II Фатихпен (Жаулап алушы Мехмед) қарым-қатынас орнату үшін жіберді.
He sent his "Khalaf al Umara and Akabir" (Deputy of emirs and nobles) Ziyaaddin Yusif and his personal merchant Khawja Yar Ahmad with 2 bullions of gold to Istanbul, in order to establish relations with Mehmed the Conqueror.
Ресей
1465 жылы Ширваншахтың елшісі Хасан Ширвани дипломатиялық қарым-қатынас орнату мақсатымен Мәскеуге жіберілді. Оған жауап ретінде Ресейдің Иван III Василий Папин бастаған саудагерлер тобымен бірге елшілік жіберді (соның ішінде Афанасий Никитин де бар еді), сауда жасау және Алтын Ордаға қарсы одақ құру үшін.
In 1465, Shirvanshah envoy Hasan Shirvani was sent to Moscow in order to establish diplomatic relations, in response Ivan III of Russia sent an embassy with leadership of Vasily Papin and a group of merchants (which also included Afanasy Nikitin) for trade and a pact against Golden Horde.
Сафавиттер
Ұзын Хасанның тұсында Сафавидтермен қарым-қатынас тыныш болды. Бірақ 1488 жылы Сафавия шиит сектасының шейх Хайдар Ширван арқылы Дербентке қарай жол тартты, шартты түрде черкестерге қарсы джихад жасау үшін, бірақ оның орнына Шамахиды қоршауға алды. Ол астананы жаулап алып, өртеп жіберді. Фаррух Ясар қорғанысқа дайындық жасай алмады және 1488 жылдың 9 маусымында өзінің күйеу баласы Ақ Қойынлы сұлтан Яғұбтан көмек сұрады. Оның жақындап келе жанын естіген шейх Дербентке шегінді. Сүлеймен би басқарған Ақ Қойынлы әскері мен шахтың өзі басқарған Ширваншах әскерлерінің біріккен күштері 1488 жылдың 9 шілдесінде Қызылбастарға шабуыл жасады. Олардың біріккен күштері Сафавилердің Қызылбас әскерін жеңіп, шейх Хайдарды садақпен жаралады. Оны қақпашы Әли аға тұтқындап, басын кесіп, Сұлтан Яғұбқа жіберді.
During Uzun Hasan's reign, relations with Safavids were quite peaceful. But in 1488 Shaykh Haydar of the Safaviyya Shia sect moved through Shirvan towards Derbent, supposedly to wage jihad against the Circassians, but instead laid siege to Shamakhi. He captured the capital and burned it. Farrukh Yasar was not able to mount a defense and asked his son in law Sultan Yaqub of Ak Koyunlu to come to his rescue on 9 June 1488. Upon hearing his arrival, Sheikh retreated to Derbent. The combined forces of the Aq Qoyunlu under Suleiman Bey and the Shirvanshah forces which were led by shah himself, attacked to Qizilbash on 9 July 1488. Their combined forces were able to defeat the Safavid Qizilbash forces and Shaykh Haydar was wounded by an arrow. He was captured by gatekeeper Ali aga who severed his head and sent to Sultan Yaqub.
Ақ Қоюнлу азаматтық соғысы
1490 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін, ол немересі Байсунхурды таққа отырғызуға қолдау көрсетті. 1492 жылы тақтан қуылғаннан кейін Ширванға қашып кетті. Бірақ ол Барда мен Гянджа арасындағы шайқаста қаза болды. Байсунхурдың інісі Мұрат та кейінірек Ширванға қашып, 1497 жылға дейін онда тұрды.
Upon death of his son in law in 1490, he supported his grandson Baysunghur for keeping the throne. In 1492, he fled to Shirvan upon dethronement. However he was killed in a battle between Barda and Ganja. The brother of Baysunghur, Murad also fled to Shirvan sometime later and stayed there until 1497.
Шейхшах
1497 жылы Шаки билеушісі Шах Хусейн, Шахтың кіші ұлы, болашақ патша Ибрагим II Шейхшахпен бірге бүлік көтеріп, 8 күн бойы Ғабалаға шабуыл жасады. Шах оларды өзге ұлдарымен және Ғабала уәлисі Әбульфат бекпен бірге жеңді. Бірақ, олар кешірілді.
In 1497 Shaki ruler Shah Husain rebelled with Shah's youngest son future king Ibrahim II Shaykhshah and raided Gabala for 8 days. Shah crushed them with his other sons and Abulfath beg the Vali of Gabala. However, they were pardoned.
Кейінгі билік етуі мен өлімі
Жас Исмаилді 1492 жылы оның туысы, жаңа Ақ Қоюнлы сұлтаны Рустам босатып алды. Ол әкесінен кек алуға бел буды, бірақ Ширваншахтардың қарауындағы Ардабил билеушісі Әли бек Жайырли және Талыш билеушісі Мұхаммед, одан көмек сұралғанда, ешқандай қолдау көрсетпеді. Исмаил содан кейін Қарабаққа, одан әрі Ерзинжанға аттанды. 1499 жылы ол Ширванға жорық бастады. Екі әскер Шамхахи қаласының жанындағы Ябани шайқасында кездесті. Ширван әскері талқандалып, шаһы қолға түсіріліп, басы кесілді. Исмаил Шамахины жаулап алып, Бакуге бет бұрды.
Young Ismail was freed by his cousin, the new Aq Qoyunlu sultan Rustam in 1492. He decided to take revenge of his father, but rulers of Ardabil, Ali beg Jayirli and Talysh ruler Muhammad, who were vassals of the Shirvanshahs, did not give any help when demanded. Ismail then moved on to Qarabagh and then to Erzincan. In 1499, he began to march on Shirvan. Two forces met on Battle of Jabani, near Shamakhi. Shirvan's forces were devastated and shah were captured and beheaded. Ismail captured Shamakhi, and moved on to Baku.
Мұра
Ол көптеген дереккөздерде қайырымды және дана басшы ретінде еске алынды. Дербенттегі Тұба Шахи және Жұма мешіттерінің салынуына өзі де демеушілік етті.
He was remembered as merciful and glorious ruler by many sources. Construction of Tuba Shahi Mosque and Juma Mosque in Derbent were patronized by himself.