Мариям Фируз: Ирандық саясаткер мен коммунист қозғалысының қайраткері

Кіріспе

Марьям Фирүз немесе Марьям Фарман Фармайян (1914, Керманшах, Иран – 23 наурыз 2008, Тегеран, Иран) – ирандық саясаткер. Ол ханзада Абдол Хосейн Мирза Фарманфарма мен Батул Ханумның қызы болған. Ол Иранның Тудех (коммунистік) партиясының әйелдер бөлімін құрды.

Өмірбаян

Ол өз заманының ирандық әйелдері үшін либералды білім алды және өмірінің соңына дейін елден жер аударылғанда университетке оқуға түсті. Ол тіл біліміне ие болған, курд, парсы, араб, француз, орыс, неміс және ағылшын тілдерін жетік білген. Тәуелсіз ойшыл болған ол коммунистік теорияны бағалады. Кейіннен ол "Түдех" партиясына мүше болуды таңдағанының себебі, әйелдер құқығын қорғау қозғалысына белсенді қатысуға бел буғанда, оны [әйел ретінде] қабылдауға және оған сол кезде бірдеңе жасауға мүмкіндік беруге дайын жалғыз партия "Түдех" партиясы болды. Мәриям өзінің саяси күрестерінде Фирүз деген тегін таңдады; оның атасының аты. Саяси аренада ол Мәриям Фируз ретінде танымал болды. Ол өзінің заңды атын Мәриям Фарман Фармаян деп мақтан тұтты. Ол әскер генералы Аббасғоли Есфендияриге (Мохташем Салтанехтің ұлы) әкесі ұйымдастырған некеде тұрмысқа шықты. Олардың екі қызы бар еді, олар Әфсана және Әфсар. Олар әкесі қайтыс болғаннан кейін ажырасты. 1949 жылы Мәриям Иранның Туде партиясының мүшесі, кейіннен бас хатшысы болған Нуреддин Киануриге тұрмысқа шықты. Нұрэддин Киануримен бірлесіп, Фарман Фармаян "Түдех" партиясының әйелдер бөлімін құрды. 1949 жылы 4 ақпанда Мұхаммед Реза Шахты өлтіруге тырысқаннан кейін, Туде партиясы кінәланды және оның күйеуі операцияның жетекшілерінің бірі болды деп айыпталды. 1956 жылы күйеуі екеуі жер аударылды. Ол өмірін КСРО-да сүргінші болып бастады, кейін бұрынғы Германия Демократиялық Республикасындағы Шығыс Берлинде тұрды. Ол елден қуылған жылдары университет оқуларын аяқтады, кейіннен Лейпциг пен Берлин университеттерінде француз тілін оқытты. 1979 жылы Ислам төңкерісі мен шаһтың құлдырауынан кейін ерлі-зайыптылар Иранға оралды. Туде партиясы қайта құрылды, оның Бас хатшысы болып Нуреддин Кианури тағайындалды. 1983 жылы Туде партиясы Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасады деген айыптаудан кейін қайтадан тыйым салынды. Нүретдин Кианури мен Фарман Фармаян түрмеге қамалды. Марьям Фируз бүкіл бас бостандығынан айыру мерзімін жеке камерада өткізді. Ол тұтқында отырған Туде партиясының жалғыз мүшесі болды, ол сол кезде теледидарда мәжбүрлеп мойындау жасамады. Ол 1994 жылы түрмеден босатылып, тағы бірнеше жыл үй қамауында болды, кейін Тегеранда үлкен қызының күзетімен босатылды. 1990 жылдардың ортасында босатылғаннан кейін Кианури өзінің және әйеліне түрмеде жасалған азаптауларды егжей-тегжейлі баяндап ашық хат жазды. Доктор Нүретдин Қианури 1999 жылы 5 қарашада қайтыс болды. Марьям Фарман Фармаян, басқаша айтқанда Марьям Фируз, 2008 жылы 23 наурызда Тегеранда қайтыс болды және Бехеште Захраға жерленді. Оның артында (Әфсанехтің) биологиялық немерелері Әли, Нилу және Фируз Гидфар, (Әфсардың) Фаранак және Рошанак Фатеми қалды.

She received a liberal education for the Iranian women of her time, and attended university later in life while living in exile. She was a linguist, fluent in Kurdish, Persian, Arabic, French, Russian, German, and English. An independent thinker, she appreciated communist theory. Later in life she said that the reason she chose to become a member of the Tudeh party was that when she decided to actively engage in the women's rights movement, the only party who was willing to accept her [as a woman] and give her a chance to do something at that time was the Tudeh Party. Maryam chose to use the surname Firouz in her political struggles; her grandfather's name. She became known as Maryam Firouz in the political arena. She retained her legal name as Maryam Farman Farmaian with pride. She first married General army Abbassgholi Esfandiary [son of Mohtashem Saltaneh] in a marriage arranged by her father. They had two daughters, Afsaneh and Afsar. They divorced on the death of her father. In 1949 Maryam married Noureddin Kianouri, a member and later general secretary of the Tudeh Party of Iran. In cooperation with Noureddin Kianouri, Farman Farmaian established a women's division of the Tudeh Party. Following the attempted assassination of Mohammad Reza Shah on 4 February 1949, the Tudeh party was blamed and her husband was imputed to have been one of the masterminds of the operation. She and her husband were forced into exile in 1956. She started her life in exile in the USSR and then lived in East Berlin, in the former German Democratic Republic. During her years of exile she completed her university studies and later taught French in the universities of Leipzig and Berlin. The couple returned to Iran following the 1979 Islamic Revolution and the deposition of the Shah. The Tudeh party was reinstituted with Noureddin Kianouri as General Secretary. In 1983, the Tudeh Party was again banned following accusations of espionage for the Soviet Union. Noureddin Kianouri and Farman Farmaian were imprisoned. Maryam Firouz spent all of her imprisonment in solitary confinement. She was the only member of the Tudeh Party's imprisoned leadership who did not make a forced confession on TV at the time. She was released from prison in 1994 and placed under house arrest for a couple more years before being released to the custody of her eldest daughter in Tehran. After his release in the mid 1990s, Kianouri wrote an open letter detailing the torture of himself and his wife while in prison. Dr. Noureddin Kianouri died on 5 November 1999. Maryam Farman Farmaian, a. k. a. Maryam Firouz, died in Tehran on March 23, 2008. and was buried at Beheshteh Zahra. She was survived by her biological grandchildren (Afsaneh's) Ali, Nilou and Firooz Gidfar, and (Afsar's) Faranak and Roshanak Fatemi.