Кіріспе

Циклопиазоновый қышқыл (α CPA) – микотоксин және саңырауқұлақтық нейротоксин, ол Aspergillus және Penicillium көкжасылдарымен түзіледі. Бұл тежелім бұлшық еттің жиырылу-босаңсу циклін және жасушалардағы дұрыс жасушалық қызмет үшін қалыптастырылған кальций градиентін бұзады. Осы ластану салдарынан α CPA адамдарға және ластанған мал азығын жеген шаруашылық жануарларына зиян келтіруі мүмкін. Дегенмен, жануарларда микотоксикозды тудыру үшін α CPA өте жоғары концентрацияда енгізілуі керек. Сондықтан α CPA күшті жедел токсин болып табылмайды. Биологиялық тұрғыдан алғанда, CPA – жасуша ішіндегі Ca2+ қоймаларындағы SERCA АТФазаның спецификалық тежегіші. CPA SERCA АТФазаны белгілі бір конформацияда ұстап, оның басқа конформацияға өтуіне кедерес жасайды. CPA сондай-ақ SERCA АТФазаға тапсгигаргин (TG) сияқты басқа тежегішпен бірдей орынға байланысады. Осылайша, CPA SERCA АТФазаның АТФ молекуласын байланыстыру қабілетін төмендетеді.

Уыттылық

Адамдарда α CPA микотоксикозының кездесуі сирек. Дегенмен, адамдар тұтынатын тағамдарда α CPA табылуы, токсиннің адам ағзасына түсетінін білдіреді, бірақ денсаулыққа қауіп келтірмейтін төмен концентрацияда. Адамдарға оның әсері сирек болғанымен, α CPA-ның үлкен дозалары тышқандар, егеуқұйрықтар, тауықтар, шошқалар, иттіктер және қояндар сияқты жануарларға зиянды әсер етеді. CpaS – биосинтез жолындағы алғашқы фермент және гибридті поликетид синтетаза – рибосомаға тәуелсіз пептид синтетаза (PKS NRPS). Ол циклоацетоацетил-L-триптофанды (cAATrp) өндіру үшін ацетил-CoA, малонил-CoA және триптофан прекурсорларын қолданады. Содан кейін, аралық cAATrp диметилаллил пирофосфаты (DMAPP) арқылы CpaD ферментімен пренилденіп, аралық β CPA құрайды. CpaD жоғары субстратқа таңдамалылығына ие және DMAPP-тың изомері изопентил пирофосфаты (IPP) немесе cAATrp туындыларының қатысуында пренилденуді катализдемейді. Үшінші фермент, CpaO, β CPA-ға редокс механизмі арқылы әсер етеді, бұл α CPA-ны құру үшін ішкі молекулалық циклдеуге мүмкіндік береді.

CpaS әрекетінің механизмі

CpaS 431 кД ақуызының PKS бөлігіне немесе NRPS бөлігіне жататын бірнеше домендерден тұрады. PKS бөлігі катализдік маңызды үш доменнен және поликетид синтезаларына тән, бірақ α CPA биосинтезінде қолданылмайтын үш қосымша өзгерту доменінен тұрады. Катализдік маңызды ацил тасымалдаушы белок домені (АТБ), ацил трансфераза домені (АТ) және кетосинтаза домені (КС) бірлесіп, ацетил КоА және малонил КоА прекурсорларынан ацетоацетил КоА құрайды. Содан кейін ацетоацетил КоА-ға CpaS-тың NRPS бөлігі әсер етеді. NRPS бөлігі PKS бөлігі сияқты көптеген катализдік белсенді домендерді қамтиды. Аденолирлеу домені (А) ең алдымен аминоқышқылы триптофанды белсендіреді, содан кейін оны пептидил тасымалдаушы белок доменіне (PCP) (T) ауыстырады. Мұнан кейін конденсация домені (С) АТБ-ге қосылған ацетоацетил тобы мен PCP-ге қосылған триптофан арасындағы амид байланысын түзетуді катализдейді. Босату домені (R) Дикман конденсациясын катализдейді, осы арқылы циклдендіру және cAATrp өнімін босату жүзеге асырылады.

β-CPA-ның түзілуі

Екінші фермент – CpaD – CpaS ферментінің өндірген cAATrp-сын β CPA-ға түрлендіреді. CpaD, сондай-ақ циклоацетоацетилтиптофанил диметиллилил трансферазасы деп аталады, DMAPP-ты триптофан индол сақинасына, нақтырақ айтқанда C4 позициясына қосады. Содан кейін CpaD Фридель-Крафтс алкилдеуі арқылы C4 позициясында таңдамалы пренилдеуді катализдеп, β CPA-ны құрайды. Бұл жерде α CPA биосинтезінің басқа жолдарға, әсіресе DMAPP-ты түзетін мевалонат жолына тәуелді екенін атап өту қажет.

α-CPA-ның түзілуі

Биосинтез жолындағы соңғы фермент – CpaO, β CPA-ны α CPA-ға түрлендіреді. CpaO – FAD-ға тәуелді оксидоредуктаза. FAD, β CPA-ны екі электрондық процесте тотықтырып, одан кейін сақинаның жабылуына және α CPA-ның түзілуіне жағдай жасайды. CpaO қолданатын тотыққан FAD кофакторын жаңарту үшін, тотыққан FAD молекулалық оттегімен әрекеттесіп, сутек пероксидін құрайды.