Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Полинезиялық көші-қон каноэсі
Polynesian migration canoe
Такитиму – бұрынғы заманда Тынық мұхиты аймағында, әсіресе Самоа, Кук аралдары және Жаңа Зеландияда тамырлары бар вака (каноэ) болған. Маори дәстүрлерінде Такитиму – Полинезиялық көшіп келушілерді Хаваикиден Жаңа Зеландияға жеткізген маңызды Маори көшіп-қон кемелерінің бірі саналады. Каноенің капитаны Таматеа болған деседі.
Tākitimu was a waka (canoe) with whakapapa throughout the Pacific particularly with Samoa, the Cook Islands, and New Zealand in ancient times. In several Māori traditions, the Tākitimu was one of the great Māori migration ships that brought Polynesian migrants to New Zealand from Hawaiki. The canoe was said to be captained by Tamatea.
Кук аралдарының маори дәстүрлері
Такитуму (sic) Кук аралдарындағы маңызды вака болды, сол себепті Раротонганың басты аралындағы аудандардың бірі оның атымен аталды. Сэр Том Дэвис, Па Тутеранги Арики, КФЕ, өз ата-бабаларының дәстүрлерінде айтылғандай, Такитуму (sic) кемесінің 300 жылдық саяхаты туралы роман түрінде жазды.
The Tākitumu (sic) was an important waka in the Cook Islands with one of the districts on the main island of Rarotonga consequently named after it. Sir Tom Davis, Pa Tuterangi Ariki, KFE, wrote in the form of a novel, an account of 300 years of voyaging of the Tākitumu (sic) by his own forebears as told in their traditions.
Жаңа Зеландия маорилерінің дәстүрлері
Такитиму Жаңа Зеландия айналасындағы көптеген әңгімелерде кездеседі. Көптеген баяндар Такитиму киелі каноэ болғанымен келіседі. Көптеген адамдар капитанның атын "Таматеа" деп атайды, бірақ түрлі нұсқаларда. (Оны "Арава" кемесімен Жаңа Зеландияға келген Тама те капуамен шатастырмау керек.)
The Tākitimu appears in many traditions around New Zealand. Most accounts agree that the Tākitimu was a sacred canoe. Many also give the name of the captain as "Tamatea", although in different forms. (He is not to be confused with Tama te kapua, who sailed the Arawa to New Zealand.)
Шығыс мыс
Такитиму вакасы Уангаокена (Шығыс мүйісі), Уава (Толага шығанағы), Турангуи (Гисборн), Нукутаурау (Махиа түбегінде) және Шығыс жағалау бойымен оңтүстікке қарайғы басқа да жерлерге қонды.
The Takitimu waka landed at Whangaōkena (East Cape), Ūawa (Tolaga Bay), Tūranganui (Gisborne), Nukutaurua (on Māhia Peninsula) and other points further south along the East Coast.
Те Махиа жазбалары
Солтүстік Шығыс жағалаудағы хабарлар Такитиму тайпасы екі бауыр – Руауаро мен Тюпай жауларынан каноэсын тартып алып, Жаңа Зеландияға қашып кеткен соң Хаваикиден кеткенін көрсетеді. Кеме Махиа түбегіне (Те Махиа) қонды, ал экипаж тарап кетті: Руауаро Те Махиада қалды, Пухиарики есімді адам қазіргі Нортленд аймағындағы Муривануаға, ал басқалары Таурангаға көшті.
Accounts from the northern East Coast indicate that the Tākitimu left Hawaiki after two brothers, Ruawharo and Tūpai, took the canoe from their enemies and escaped to New Zealand. The vessel landed on the Māhia Peninsula (Te Māhia) and the crew dispersed: Ruawharo stayed at Te Māhia, a man named Puhiariki went to Muriwhenua in present day Northland, while others moved to Tauranga.
Нғати Каунгуну есептері
Нгати Кахунгунудың айтуынша, Такитиму кемесін Таматеа Арикинуи басқарған, ол Тауранга аймағына келіп қоныс тепкен. Оның кейбір ұрпақтары Нгати Кахунгуну тайпасын құрады. Басқалары шығыс жағалау бойымен саяхаттап, оның ішінде екі тохунга (қасиетші): Руауаро Те Махияда, ал Тюпай Вайрарапада қоныс тепті. Кемені басқару Таху Потикиге тапсырылды, ол Уайроа өзенімен жоғары қарай сапар шекті, содан кейін Оңтүстік аралға аттанып, онда Нгай Таху тайпасының негізін қалаушы атасы болды.
According to Ngāti Kahungunu, the Tākitimu was captained by Tamatea Arikinui, who landed and settled in the Tauranga area. Some of his descendants gave rise to Ngāti Kahungunu. Others journeyed along the east coast, including two tohunga (priests): Ruawharo, who settled at Te Māhia; and Tūpai, who settled in the Wairarapa. Command of the vessel was given to Tahu Pōtiki, who travelled up the Wairoa River, and later to the South Island, where he became the founding ancestor of Ngāi Tahu.
Байлық шығанағының дәстүрлері
Тауранга аймағындағы тайпалар каноені "Такитиму" деп атайды. Кейбір дәстүрлерде "Такитиму" кемесін Рангинуидің әкесі Таматеа және Нгати Рангинуи тайпасының атасы Каунгуну басқарғаны айтылады. Нгати Каунгуну бұл Таматеаны Таматеа Арикинуидің немересі деп біліп, оны "Таматеа покайвануа покаймоана" деп атайды. Дегенмен, Солтүстік және Тауранга аймақтарындағы деректер "Такитиму" кемесімен бірнеше Таматеа болғанын көрсетпейді.
The tribes of the Tauranga region refer to the canoe as Takitimu. Some traditions say that the Takitimu was captained by Tamatea, father of Ranginui, and Kahungunu the founding ancestor of Ngāti Ranginui. Ngāti Kahungunu recognise this "Tamatea" as the grandson of Tamatea Arikinui, and refer to him as "Tamatea pokaiwhenua pokaimoana". However, accounts in Northland and Tauranga do not indicate the existence of more than one "Tamatea" from the Takitimu.
Оңтүстік аралдың дәстүрлері
Оңтүстік аралдың дәстүрлері Таматеаның Оңтүстік аралдың батыс және оңтүстік жағалауларын зерттегенін көрсетеді. Такитиму кемесі Мурихикуда тасқа айналған деп айтылады. Одан Таматеа Солтүстік аралға қайту үшін Карерае атты тағы бір каноэ салған.
South Island traditions indicate that Tamatea explored the western and southern coastlines of the South Island. The Tākitimu is said to have been turned to stone at Murihiku. From there, Tamatea is said to have built another canoe, the Kāraerae, to return to the North Island.