Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қайхүсрау I (немесе Ghiyāth ad Dīn Kaykhusraw ibn Kilij Arslān; غياثالدين كيخسرو بن قلج ارسلان), Кіліж Арслан II-нің он бірінші және ең кіші ұлы, Рум Сәлжұқ сұлтаны болды. Ол 1192 жылы әкесінен кейін таққа отырды, бірақ Сұлтандыққа ие болу үшін ағаларымен күресуге мәжбүр болды, 1196 жылы ағасы Сүлеймен II-ге жеңіліп қалды. Ол 1192–1196 және 1205–1211 жылдары билік етті.
Kaykhusraw I ( or Ghiyāth ad Dīn Kaykhusraw ibn Kilij Arslān; غياثالدين كيخسرو بن قلج ارسلان), the eleventh and youngest son of Kilij Arslan II, was Seljuk Sultan of Rûm. He succeeded his father in 1192, but had to fight his brothers for control of the Sultanate, losing to his brother Suleiman II in 1196. He ruled it 1192–1196 and 1205–1211.
Атауы
"Кейхусрау" есімі, "Шахнаме" дастанының батыры Кей Хосров есімімен байланысты.
The name "Kaykhusraw" is based on the name of the legendary Shahnameh hero Kay Khosrow.
Өмірбаян
Қайхұсраудың туған күні белгісіз. Ол Килиж Арслан II-нің он бірінші және ең кіші ұлы болды. Оның анасы византиялық текті болған. Қайхұсрау өсіп келе жатып жақсы білім алды, өз ана тілі – түрік тілінен өзге, парсы, араб және грек тілдерін үйренді.
Kaykhusraw's date of birth is unknown. He was the eleventh and youngest son of Kilij Arslan II His mother was of Byzantine ancestry. Kaykhusraw received a good education during his upbringing, learning other languages besides his native Turkish, which was Persian, Arabic, and Greek.
Неке
Кейхусрау Мануэль Маурозоместің қызына үйленді. Мануэль Маурозомес Кейхусраудың вассалы ретінде Хонай және Лаодикия қамалдарын иеленді.
Kaykhusraw married a daughter of Manuel Maurozomes. Manuel Maurozomes would hold the castles of Chonae and Laodicea as a vassal of Kaykhusraw.
Билік
1192/93 жылы Қайхусрау Византия ақсұлуы Теодор Мангафасты император Исаак II-ге қайтарып берді, Мангафастың жағдайына кепілдік алғаннан кейін. Ағасы Рүкн ад-Дин Сүлеймен шаһ Коньяға қарқынды жылжуда болғанда, Қайхусрау 1196 жылы Константинопольге қашып кетті. 1197–1203 жылдары Константинопольде тұрды, тіпті дін өзгерту рәсімінен өткен болуы мүмкін. Қайхусраудың өзі жазған матнавиында сол кезеңдегі тағдыры, құдайлық сәнінен (фарр) айырылып, жер аударыға мәжбүр болған Иранның аңыз кейіпкері Жам (Жамшид) тағдырымен салыстырылады. Сүлейменнің қайтысынан және Килиж Арсланның сұлтандыққа мұрагерлікке отыруынан кейін Қайхусрау Коньяға күшпен кіріп, Килижді биліктен ығыстырып, екінші рет таққа отырды. 1207 жылы Қайхусрау Никея гарнизонынан Анталияны жаулап алды, бұл Селжұқ сұлтандығына Жерорта теңізінде портты қамтамасыз етті. Осы жылы Қайхусрау Анталияда мешіт салған. Қайхусрау 1211 жылы Меандр өзені бойындағы Антиохия шайқасында қаза тапты. Оның Мануэль Маурозоместің қызынан туған ұлы Қайқубад I 1220 жылдан 1237 жылға дейін, ал немересі Қайхусрау II 1237 жылдан 1246 жылға дейін сұлтандық биледі. Қайхусраудың денесі Коньяға жеткізіліп, оның әулетінің ата-бабалық қабіріне жерленді.
In 1192/93, Kaykhusraw returned the Byzantine nobleman, Theodore Mangaphas, to Emperor Isaac II after receiving assurances of Mangaphas treatment. With his brother, Rukn ad Din Suleiman Shah, quickly advancing towards Konya, Kaykhusraw fled to Constantinople in 1196. He lived in Constantinople from 1197–1203, possibly even being baptised. A mathnawi written by Kaykhusraw himself compares his destiny during that period to that of the legendary Iranian hero Jam (Jamshid), who had to go into exile after losing his divine fortune (farr). After Suleiman's death and Kilij Arslan's ascension to the sultanate, Kaykhusraw forced his way into Konya, removed Kilij from power and was enthroned for a second time. Kaykhusraw seized Antalya in 1207 from its Niceaen garrison which furnished the Seljuk sultanate with a port on the Mediterranean. It was during this year, Kaykhusraw founded a mosque in Antalya. Kaykhusraw was killed at the Battle of Antioch on the Meander in 1211. His son Kayqubad I, by Manuel Maurozomes' daughter, ruled the Sultanate from 1220 to 1237, and his grandson, Kaykhusraw II, ruled from 1237 to 1246. Kaykhusraw's body was taken to Konya, where it was buried in the ancestral tomb of his family.
Жеке тұлға
Рустам Шукуровтың пікірінше, Қайхусрау I христиан және мұсылмандық екі қырын да дамытқан, ал оның түркі-парсы және грек тегінің әртүрлілігі осы екі жақтылықты одан да күрделендірген.
According to Rustam Shukurov, Kaykhusraw I "had dual Christian and Muslim identity, an identity which was further complicated by dual Turkic/Persian and Greek ethnic identity".
Мәдениет
Кейхусрау парсы тілінде өлеңдер жазды. Мұхаммед ибн Әли Рауанди (1207 жылдан кейін қайтыс болды) Сәлжұқ империясының тарихи жылнамасын, «Рахат әл-судур ва аяат әл-сурур» атты еңбегін Кейхусрауға арнады.
Kaykhusraw wrote poetry in Persian. Muhammad ibn Ali Rawandi (died after 1207) dedicated his historical chronicle of the Seljuk Empire, Rahat al sudur wa ayat al surur, to Kaykhusraw.