Капитализм және Азаттық: Экономикалық еркіндік туралы толғаулар
Capitalism and Freedom
Мильтон Фридманның «Капитализм және Азаттық» кітабы – экономикалық еркіндік пен либералдық қоғамдағы капитализмнің ролі туралы маңызды еңбек. 1962 жылдан бері жарияланды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1962 жылы Милтон Фридманның «Капитализм және еркіндік» кітабы – Милтон Фридманның 1962 жылы Чикаго университетінің баспасында алғаш рет жарық көрген, либералды қоғамда экономикалық капитализмнің қандай рөл атқаратынын талқылайтын еңбегі. 1962 жылдан бері одан жарты миллионнан астам дана сатылып, он сегіз тілге аударылды. Фридман саяси еркіндіктің алғы шарты – экономикалық еркіндік деп тұжырымдайды. Ол «либералдық» терминін еуропалық ағартушылық дәуірдегі мағынасында түсіндіреді, бұл тұжырым Ұлы депрессиядан кейін бұрмаланған деп санайтын американдық қолданыстан өзгеше. Кітапта философиялық және практикалық себептерге байланысты еркін нарықты дамытуға болатын бірнеше сала аталады. Басқа ұғымдармен қатар, Фридман дәрігерлерге міндетті түрде лицензия беруді тоқтату және мектеп білімі үшін ваучерлер жүйесін енгізуді жақтады.
1962 book by Milton Friedman
Capitalism and Freedom is a book by Milton Friedman originally published in 1962 by the University of Chicago Press which discusses the role of economic capitalism in liberal society. It has sold more than half a million copies since 1962 and has been translated into eighteen languages. Friedman argues for economic freedom as a precondition for political freedom. He defines "liberal" in European Enlightenment terms, contrasting with an American usage that he believes has been corrupted since the Great Depression. The book identifies several places in which a free market can be promoted for both philosophical and practical reasons. Among other concepts, Friedman advocates ending the mandatory licensing of physicians and introducing a system of vouchers for school education.
Контекст
Капитализм және бостандық Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шамамен екі онжылдық өткен соң, Ұлы депрессия әлі де халық естелігінде сақталған кезде жарық көрді. Кеннеди және оған дейінгі Эйзенхауэр басшылығымен, ұлттық қорғаныс, әлеуметтік көмек және инфрақұрылым салаларындағы федералдық шығындар қарқынды түрде өсіп жатты. Екі үлкен партия – Демократтар мен Республикашылар, шығындарды арттыруды әртүрлі жолдармен қолдады. Бұл, сондай-ақ «Жаңа мәміле» (New Deal) көптеген зиялылармен Кейнстік экономиканың негізінде ақталып, қолдау тапты. «Капитализм және бостандық» бәсекелестік капитализмнің экономикалық бостандыққа қалай қол жеткізуге көмектесетіні туралы ойды ұсынады. Кітап Фридманның 1956 жылғы маусымда Уабаш колледжінде берген дәрістерінен туындады.
Capitalism and Freedom was published nearly two decades after World War II, a time when the Great Depression was still in collective memory. Under the Kennedy and preceding Eisenhower administrations, federal expenditures were growing at a quick pace in the areas of national defense, social welfare, and infrastructure. Both major parties, Democratic and Republican, supported increased spending in different ways. This, as well as the New Deal, was supported by most intellectuals with the justification of Keynesian economics. Capitalism and Freedom introduces the idea of how competitive capitalism can help to achieve economic freedom. The book drew inspiration from a series of lectures Friedman gave in June 1956 at Wabash College.
Ықпал
Капитализм мен бостандықтың әсері саяси экономика саласында зор болғанмен, әртүрлі сипатта болды. Фридманның кейбір ұсыныстары көптеген елдерде сыналып, іске асырылуда, мысалы, Эстонияда (1994 жылдан бері) және Словакияда (2004 жылдан бері) прогрессивті табыс салығы, Бреттон-Вудс жүйесін толыққанды ығыстырған еркін валюта бағамы, сондай-ақ Чилиде (1981 жылдан бері) және Швецияда (1992 жылдан бері) мектеп купондары жүйесі – бұл осының бірнеше көрнекті мысалдары. Алайда, лицензия беруді тоқтату және акционерлерге салынатын табыс салығына ауысу есебінен корпоративтік табыс салығын жою сияқты көптеген басқа идеялар көбінесе қарастырылмады. Саясаткерлер жиі "еркін сауданы" қолдайтындарын айтса да, кітапта қолдау тапқан бұл идеяны американдық саясаткерлердің азы ғана 10 жыл ішінде барлық тарифтерді кезең-кезеңмен жою туралы ұсынысын қарастырды. Дегенмен, Фридман экономикадан тыс тұрғындарға бұрын беймәлім болған көптеген идеяларды танымал етті. Осы және басқа да еңбектері Фридманның кеңінен танылуына ықпал етті. "Таймс" әдеби қосымшасы оны "соғыстан бері жарық көрген ең ықпалды кітаптардың бірі" деп атады. "Капитализм мен бостандық", Фридманның көптеген еңбектерімен бірге, Америкадағы либертариандық философия қозғалысына әсер етті. Фридманның экономикалық және жеке бостандыққа қатысты философиясы Фридманның идеяларымен келісетінін жариялаған Либертариандық партия сияқты саяси партиялардың пайда болуымен сәйкес келді. "Капитализм мен бостандық" Intercollegiate Studies Institute ұйымының 20 ғасырдың 50 үздік кітабының тізіміне енді, сондай-ақ National Review құрастырған 20 ғасырдың 100 үздік ғылыми-танымдық кітабының тізімінде оныншы орын алды. 2011 жылы бұл кітап Time журналының 1923 жылдан бері ағылшын тілінде жазылған 100 үздік ғылыми-танымдық кітабының тізіміне қосылды.
The effects of Capitalism and Freedom were great yet varied in the realm of political economics. Some of Friedman's suggestions are being tested and implemented in many places, such as the flat income tax in Estonia (since 1994) and Slovakia (since 2004), a floating exchange rate which has almost fully replaced the Bretton Woods system, and national school voucher systems in Chile (since 1981) and Sweden (since 1992), to cite a few prominent examples. However, many other ideas have scarcely been considered, such as the end of licensing, and the abolition of corporate income tax (in favor of an income tax on the stock holder). Though politicians often claim that they are working towards "free trade", an idea the book supports, few American politicians have considered taking his suggestion of phasing out all tariffs in 10 years. Nevertheless, Friedman popularized many ideas previously unknown to most outside economics. This and other works helped Friedman to become a household name. The Times Literary Supplement called it "one of the most influential books published since the war". Capitalism and Freedom, along with much of Friedman's writing, has influenced the movement of libertarian philosophy in America. Friedman's philosophy of economic and individual freedom has coincided with the emergence of political parties that have declared alignment with Friedman's ideas, such as the Libertarian Party. Capitalism and Freedom made the Intercollegiate Studies Institute's 50 Best Books of the 20th Century and also was placed tenth on the list of the 100 best non fiction books of the twentieth century compiled by National Review. In 2011, the book was placed on Time magazine's top 100 non fiction books written in English since 1923.