Кіріспе

Американдық мексикалық композитор Сэмюэл Конлон Нанкарроу (/n/ /æ/ /n/ 'k/ær/oʊ/; 27 қазан 1912 – 10 тамыз 1997) өмірінің көп бөлігін Мексикада тұрып, жұмыс істеген американдық-мексикалық композитор. Нанкарроу ең көп танылғаны – «Пианино ойнаушыға арналған этюдтер» (Studies for Player Piano) еңбегі. Ол музыкалық аспаптарды автоматты түрде ойнату мүмкіндігін пайдаланған алғашқы композиторлардың бірі болды, осылайша адамның орындау шегінен асып түсетін нәрсені іске асырды. Ол өмірінің көп бөлігін оқшау өмір сүрді және 1980-ші жылдарға дейін кеңінен танылмады.

Алғашқы жылдар

Нанкарроу Арканзас штатының Тексаркана қаласында дүниеге келген. Ол жастық шағында джаз тобында труба ойнады, содан кейін музыканы алдымен Огайо штатының Цинциннати қаласында, кейіннен Массачусетс штатының Бостонында Роджер Сешнс, Уолтер Пистон және Николас Слонимскимен бірге оқыды. Ол 1933 жылы композитор Бостонда болған қысқа уақыт ішінде Арнольд Шенбергпен танысты. Бостонда Нанкарроу Коммунистік партияға қосылды. Испанияда Азамат соғысы басталғанда, ол Испанияға барып, Франсиско Франкоға қарсы күрес жүргізу үшін Абрахам Линкольн бригадасына қосылды. 1939 жылы ол француздық Гурс тұтқын лагерінде ұсталды. 1939 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін, ол бригададағы әріптестерінің АҚШ паспорттарын жаңарту қиын екенін білді. Нью-Йоркте біраз уақыт өткеннен кейін, Нанкарроу 1940 жылы Мексикаға көшті, себебі ұқсас мазалаудан қашуға тырысты. Уақытша мұрагерлікпен сүйенген Нанкарроу 1947 жылы Нью-Йоркке барып, пианино орамаларын жасау үшін қолмен соққы беретін арнайы машина сатып алды. Бұл машина коммерциялық өндірісте қолданылатын машинаның өңделген нұсқасы болды, оны пайдалану өте қиын және өте баяу болды. Ол сонымен қатар ойыншы пианиноларын бейімдеп, олардың механизмдерін өзгертіп, динамикалық диапазонын арттырды және біріндегі молотоқтарды былғарымен, екіншісінде металлмен жауып, соққылы дыбыс шығарды. Нью-Йоркке жасаған сапарында ол Коуэллмен кездесіп, Джон Кейдждің дайындалған фортепианоға арналған сонаталары мен интерлюдияларын тыңдады (Коуэллдің эстетикасы да оған әсер етті), бұл кейінірек Нанкарроудың 30-шы зерттемесінде дайын фортепианомен қарапайым тәжірибелер жасауына әкелді. Нанкарроудың алғашқы шығармалары Арт Татум сияқты ертедегі джаз пианистерінің гармониялық тілі мен мелодиялық мотивтерін ерекше күрделі метрикалық схемалармен біріктірді. Ол жасаған алғашқы бес орама "Бұги-Вуги" сюитасы деп аталды (кейіннен 3a және 3e нөмірімен белгіленді). Оның кейінгі шығармалары абстрактілі болды, өзінен басқа ешқандай музыкаға тікелей сілтеме жасамайтын. Осы кейінгі шығармаларының көпшілігі (ол оларды әдетте зерттемелер деп атады) – ұлғаю немесе азайту (яғни проляция) канондары. Мұндай құрылғыны қолданатын көптеген канондар, мысалы, Иоганн Себастьян Бахтың канондары, әртүрлі бөліктердің темптері өте қарапайым қатынастарда болады, мысалы, 2:1, ал Нанкарроудың канондары әлдеқайда күрделі қатынастарда. Мысалы, 40-шы зерттемесінде бөліктерінің арақатынасы e:pi, ал 37-ші зерттемесінде он екі жеке мелодиялық желі бар, олардың әрқайсысы әртүрлі темппен қозғалады. Көп жылдар бойы белгісіздікте болғаннан кейін, Нанкарроу 1969 жылы Columbia Records лейблінен шыққан оның шығармаларының толық альбомының арқасында танылды, бұл лейблдің классикалық бөлімінің қазіргі заманғы авангардтық музыкамен қысқа ғана танысуының бір бөлігі болды.

Мұра

1995 жылы композитор және сыншы Кайл Ганн Нанкарроудың шығармашылығына арналған толық зерттеу жариялады – «Конлон Нанкарроудың музыкасы» (Кембридж университетінің баспасы, 1995, 303 бет). Нанкарроуды зерттеуші Юрген Хокер «Begegnungen mit Nancarrow» (Neue Zeitschrift für Musik, Schott Musik International, Mainz 2002, 284 бет) атты еңбегін жариялады. Нанкарроудың фортепианоға арналған кейбір этюдтері музыканттардың басқа аспаптарда орындауы үшін бейімделді. Неміс музыканты Вольфганг Хайсиг Нанкарроудың ролльдарын ұзақ жылдар бойы тікелей орындады, ал Юрген Хокер де 2012 жылы қайтыс болғанға дейін солай істеді. Екеуі де Нанкарроудың аспаптарына ұқсас акустикалық аспаптарды пайдаланды. Нанкарроудың шығармаларын орындайтындардың (көбінесе тірі музыканттарға бейімделген) арасында Томас Адес, Alarm Will Sound және Нидерландыдан келген Calefax ансамблі бар. Calefax ансамблі фортепианоға арналған этюдтерді жазды, олар голландиялық Het Parool газетімен «2009 жылдың үздік CD-сы» деп танылды. Американдық кларнетші және композитор Эван Зипорин «Bang on a Can All Stars» тобы үшін Нанкарроудың бірнеше фортепиано этюдын бейімдеп, тікелей эфирде орындады. Нанкарроудың туындылары Black MIDI электронды музыка жанрының аналогы ретінде де қарастырылады. Нанкарроу американдық компьютер ғалымы және композитор Джарон Ланьерге алғашқы шабыт берді. 2012 жылы Other Minds, Cal Performances және Беркли өнер мұражайы мен Тынық мұхиты кино мұрағаты бірлесіп, Калифорнияның Беркли қаласында Нанкарроудың 100 жылдығына арналған үш күндік фильмдер мен музыка фестивалін өткізді.

Жазбалар

Columbia Records MS 7222 (1969 жылы шығарылды, 1973 жылы тоқтатылды) Studies Nos. 2, 7, 8, 10, 12, 15, 19, 21, 23, 24, 25, 33 нөмірлі зерттеулер. Композитордың студиясында оның қадағалауымен жазылған. 10-шы зерттеудің түпнұсқа нұсқасын қамтиды. New World Records "Sound Forms for Piano" (LP 1976 жылы шығарылды, CD 1995 жылы шығарылды) 1, 27 және 36 нөмірлі зерттеулерді қамтиды, олар 1973 жылы композитордың студиясында оның екі Ampico пианиносымен және «ескірген, бірақ жақсы күтілген» деп сипатталған жазба жабдықтарымен жазылған. 1750 Arch Records (1977 жылы жазылған), Чарльз Амирханян продюсерлік еткен және 1977-1984 жылдар аралығында 4 LP-де шығарылған. Бұл Нанкарроудың түпнұсқа аспаптарын қолданып жазылған жалғыз жазбалар: екі 1927 жылғы Ampico пианиносы, біреуі металл қапталған, ал екіншісі – балғаларында былғары жолақтары бар, бұл Нанкарроудың өз студиясында естігенінің ең дәл көшірмесін білдіреді. Нанкарроудың пианиноға арналған барлық шығармалары 1989-1991 жылдары неміс Wergo лейблінде жазылған. 1993 жылы BMG Нанкарроудың шығармаларын жинаған CD (090262611802) шығарды (Studies for Player Piano, Tango, Toccata, Piece No.2 for Small Orchestra, Trio, Sarabande & Scherzo), оны Инго Метзмахер басқарған Ensemble Modern орындады. 2000 жылдың наурызында Other Minds Records Нанкарроудың ұмытылған шығармаларын, «Lost Works, Last Works» атты CD-ді шығарды, оның ішінде «Piece for Tape» сияқты бұрын жазылмаған шығармалар мен Нанкарроудың дайындалған пианиноға арналған зерттеуінің өзінің жазбасы, сондай-ақ композитормен сұхбат кірді. 2008 жылдың шілдесінде Other Minds Records 1750 Arch Records жазбасының жаңадан ремастерингтелген нұсқасын 4 CD-де шығарды. 4 CD жинағына Джеймс Теннидің түпнұсқа жазбалары бар 52 беттік буклет, продюсер Чарльз Амирханянның эссесі және 24 иллюстрация кіреді. «Study #7» оркестрге аранжировкаланып, Лондон Синфонеттасы орындады және 2006 жылғы «Warp Works & Twentieth Century Masters» CD-сіне енгізілді. Алан Фейнберг пен Дэниел Дракман «Player Piano Study #6» әуенін фортепиано мен маримбаға арнап 1994 жылы Фейнбергтің «Fascinating Rhythm» альбомына жазды.

Жұмыстардың тізімі

Ескертпе: Ойыншы пианино туралы зерттеулердің толық тізімі үшін, Кайл Ганнның "Конлон Нанкарроу: Шығармалардың түсіндірмелі тізімі"-не қараңыз. Ескерту: Қамтылған БАРЛЫҚ шығармалардың, аранжировкалардың және басылымдардың жаңартылған тізімі (2008 жылғы қаңтар) үшін, Моника Фюрст Хайдтманнның "Конлон Нанкарроудың музыкасының шығармаларының, тұңғыш орындалуларының және аранжировкаларының мерзімделген және түсіндірілген тізімі"-не қараңыз.