Кіріспе

Испан иезуиті және теологы (1938 жылы туған)

Джон Собрино (27 желтоқсан 1938 жылы туған) – испан иезуит католик діни қызметкері және теологы, ең көп танымал Латын Америкасының азаттық теологиясына қосқан үлесімен. 2007 жылы Ватиканның Дін ілімдері жөніндегі Конгрегациясы "қате немесе қауіпті және сенушілерге зиян келтіруі мүмкін" деп атаған ілімдер туралы хабарлама жариялағанда, ол бүкіл әлемге белгілі болды.

Өмір

1938 жылғы 27 желтоқсанда Барселонада баск отбасында дүниеге келген Собрино 18 жасында Иса қоғамына қосылды. 1958 жылы ол Эл-Сальвадорға жіберілді. Кейін ол американдық иезуит университеті – Сент-Луис университетінде инженерлік мамандық алды, содан кейін Батыс Германиядағы Франкфурт қаласындағы Санкт-Георген философия және теология жоғары мектебінде теологияны оқыды және Теология докторы (Dr. theol.) дәрежесін алды. Эл-Сальвадорға оралғаннан кейін Сан-Сальвадордағы иезуиттер басқаратын Орталық Америка университетінде (UCA) сабақ берді, оның құрылуына көмектесті. 1989 жылғы 16 қарашада ол Сальвадор армиясының элиталық бөлімшесі – Атлакатл батальонының UCA ғалымдарын өлтіруінен аман қалды. Тағдырдың тәлкесімен, әскерилер UCA-дағы ректорияға кіріп, оның алты иезуит әрілесі – Игнасио Эллакурия, Сегундо Монтес, Хуан Рамон Морено, Игнасио Мартин Баро, Амандо Лопес және Хоакин Лопес-и-Лопес, сондай-ақ олардың үй шаруашылығын жүргізген Эльба Рамос пен оның 16 жасар қызы Селина Рамосты қатыгездікпен өлтірген кезде ол Эл-Сальвадордан тыс жерде болды. Езуиттер Эл-Сальвадордағы қатыгез азамат соғысын аяқтауға бағытталған ашық жұмыстары үшін нысанаға алынды, нәтижесінде шамамен 75 000 ер адам, әйел және бала, көбінесе бейбіт тұрғындар қаза тапты. Теология профессоры ретінде Ватикан оның мансабы бойына тергеу жүргізіп отырды, ол бейбітшіліктің жақтаушысы болып қала берді және 2008 жылы Форт-Беннингтегі Америка мектебінде Латын Америкасының әскери шенеуніктерін азаптау әдістеріне оқытуды тоқтатуға қарсы наразылық акцияларына қатысты.

Шығармалары

Собриноның негізгі еңбектері — «Иса азат етуші» (1991) және оның жалғасы — «Азат етуші Мәсіх» (1999), сондай-ақ «Христология на перекрестке» (1978), «Шынайы шіркеу және кедейлер» (1984), «Рухани азат ету» (1990), «Мейірімділік принципі: айқышқа шегеленген халықты айқыштан құтқару» (Orbis, 1994), «Кедейлерден басқа құтқарылу жоқ» және «Пайғамбарлық утопиялық очерктер» (Orbis, 2008). Қауым хабарламада бұл кітаптың «Құдай халқына, әсіресе шіркеудің қарапайым және ең кедей мүшелеріне» қызмет ету мақсатында жарық көргенін атап өтті. Олар халықтың «Христос туралы шындықты білуге құқығы» бар екенін және осыған байланысты араласу қажеттігін баса көрсетті. Хабарлама Бенедикт XVI-ның «адамдардың ең басты кедейлігі – Мәсіхті білмеу» деген тұжырымына негізделген. Хабарламаға сәйкес, Собриноның қате пікірлері: «1) Автордың теологиялық ой-толғауларының негізінде жатқан әдістемелік алғышарттар, 2) Иса Мәсіхтің құдайлығы, 3) Құдайдың Ұлының кіруі, 4) Иса Мәсіх пен Құдайдың Патшалығы арасындағы қарым-қатынас, 5) Исаның өзіне жете білуі және 6) Оның өлімінің құтқару құндылығы» туралы болды. 2007 жылдың сәуір айында зейнеткер теолог Питер Хюнерман (сол кездегі Тюбинген, Германия) Ватиканның бұл шешімін барлық теологтар үшін «соққы» болғанын мәлімдеді, себебі Собриномен бірге «ең беделді экзегеттер мен жүйелі теологтар – католиктер де, протестанттар да» сотқа тартылды. 100-ден астам католик теологиясының профессорларының қолдауымен Хюнерман Ватиканның Дін ілімі жөніндегі қауымын «ақылға қонымды жаңартуға» шақырды, өйткені ол Киелі Офистің мұрагері ретінде әлі де «ерте заманғы цензуралық кеңестің» құрылымын сақтап отыр. Собриноның еңбектерін бірқатар теологтар, оның ішінде Хавьер Витория, Белу-Оризонтедегі Карло Паласио және неміс иезуит журналы «Stimmen der Zeit» редакторы Мартин Майер қарастырды. Бұл теологтар Собриноның еңбектерінде доктриналық қателіктер таппады. Олардың қорытындылары Дін ілімі жөніндегі қауым тарапынан қарастырылған жоқ.