Кіріспе
Ежелгі Футарк жазбалары
Готтар тарихи түрғын батқан жерлерінде (Вильбарк мәдениеті, Черняхов мәдениеті) готика тіліндегі Ежелгі Футарк жазбалары өте сирек кездеседі. Готтардың ерте христиан қабылдауынан кейін, IV ғасырдың ортасына қарай готика әліпбиі рундардың орнын басты. Шамамен ондай жазу бар, олардың тек үшеуі ғана готикалық деп кеңінен мойындалған: Румыния Карпаттарында табылған үлкен қазынаның бір бөлігі болған, тілек тілеген жазуы бар Пьетроссаның алтын сақинасы, және қарудың атын көрсеткен жазуы бар екі сүйреу ұшы – біреуі Украина Карпаттарында, ал екіншісі Германияның шығысында, Одер өзенінің жанында табылған.
Very few Elder Futhark inscriptions in the Gothic language have been found in the territory historically settled by the Goths (Wielbark culture, Chernyakhov culture). Due to the early Christianization of the Goths, the Gothic alphabet replaced runes by the mid 4th century. There are about a dozen candidate inscriptions, and only three of them are widely accepted to be of Gothic origin: the gold ring of Pietroassa, bearing a votive inscription, part of a larger treasure found in the Romanian Carpathians, and two spearheads inscribed with what is probably the weapon's name, one found in the Ukrainian Carpathians, and the other in eastern Germany, near the Oder.
Пиетросса сақинасы
1837 жылы Пьетроассада (нақтырақ айтқанда Пьетроаселе, Румынияның оңтүстік-шығысы, Бузу округі) алтын сақина (немесе әшекей) табылды, шамамен 400 жылға жатады. Онда 15 рунадан тұратын Ескі Футарк жазуы бар. Сақина 1875 жылы ұрланып, Бухарест алтын шеберінің қысқышымен екіге бөлінді. Ол қайта табылды, бірақ 7-руна қазір жойылған: (гутани [?] ви хайлаг). 1875 жылға дейінгі суреттер мен сипаттамаларда ол отала, гутаниеви хайлаг деп оқылды, бұл «готикалық әйелдерге арналған», немесе гутаниеви хайлаг «готтардың Юпитеріне арналған» (Лоеве 1909; Тунраз ретінде түсіндірілді), немесе гутаниево [отала] ви хайлаг «готтардың қасиетті мұрасы» (гутание – Ульфиланның (гутане) көпше түрінің жатыс септемі). 7-рунаның отала екендігіне күмән туды, бірақ Лондонның Арундел қоғамы үшін бұзылғанға дейін түсірілген фотосурет жақында қайта жарияланды және зақымдалған руна анық ᛟ екені көрінді (Mees 2004). Дегенмен, гутанионы қалай түсіндіру керектігі рунологтар арасында әлі де даулы мәселе болып қалуда (Nedoma 2003).
(gutani [?] wi hailag). In pre 1875 drawings and descriptions it was read as othala, gutaniowi hailag , interpreted as either gutanio wi hailag "sacred to the gothic women", or gutan iowi hailag "sacred to the Jove of the Goths" (Loewe 1909; interpreted as Thunraz), or gutani o[thala] wi hailag "sacred inheritance of the Goths" (gutani is the genitive plural, for Ulfilan (gutane). The identity of the 7th rune as othala has since been called into question, but a photograph taken for London's Arundel Society before it was vandalised has recently been republished and the damaged rune is clearly an ᛟ (Mees 2004). How to interpret gutanio remains a matter of some dispute among runologists, however (Nedoma 2003).
Ковельдің тұғыры
1858 жылы Ковельден 30 шақырым қашықтықтағы Сузычнодан табылған найзаның басы 3 ғасырдың басына жатады. Найза ұшының ұзындығы 15,5 см, ең үлкен ені 3,0 см. Жапырақтың екі жағына күміспен әсемделген белгілер салынған. Жазу оңнан солға қарай бағытталған, «тиларидтер» деп оқылады, бұл «сондағы атты» деген мағынаны білдіреді немесе, профессор Йоханнес Хоупстың (Reallexikon der germanischen Altertumskunde, 17-том) ұсынғандай, «Ziel Reiter» (қаз. «мақсатты атты» – нақты тигізетін, мүмкін, тілекпен айтылған сөз), жауынгердің немесе найзаның аты болуы мүмкін. Атаушы «s» әрпінің болуы (протонорси «z» әрпімен салыстырғанда) оны шығыс герман (готика) тіліне жатқызады. «Т» және «д» әріптері классикалық Футарк әліпбиіне қарағанда латын әліпбиіне жақын. Найза ұшының 1880 жылғы көшірмесі Берлинде, ал 1884 жылғы көшірмесі Варшавада сақталады. Алғашқы түпнұсқасы 1939 жылы нацистік археологтармен поляк иесінен тонап алынып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін із-түзсіз жоғалып кеткен.
Дамсдорф-Мюнхенбергтің тұңғышы
Берлин мен Одер өзені арасындағы Бранденбургтағы Дамсдорф Мюнхенбергтен табылған найзаның ұшы, (ранжа) (Ульфиланың 𐍂𐌰𐌽𐌽𐌾𐌰 [rannja], “жол көрсетуші”) деген жазуы бар.