Кіріспе

Ежелгі Футарк жазбалары
Готтар тарихи түрғын батқан жерлерінде (Вильбарк мәдениеті, Черняхов мәдениеті) готика тіліндегі Ежелгі Футарк жазбалары өте сирек кездеседі. Готтардың ерте христиан қабылдауынан кейін, IV ғасырдың ортасына қарай готика әліпбиі рундардың орнын басты. Шамамен ондай жазу бар, олардың тек үшеуі ғана готикалық деп кеңінен мойындалған: Румыния Карпаттарында табылған үлкен қазынаның бір бөлігі болған, тілек тілеген жазуы бар Пьетроссаның алтын сақинасы, және қарудың атын көрсеткен жазуы бар екі сүйреу ұшы – біреуі Украина Карпаттарында, ал екіншісі Германияның шығысында, Одер өзенінің жанында табылған.

Пиетросса сақинасы

1837 жылы Пьетроассада (нақтырақ айтқанда Пьетроаселе, Румынияның оңтүстік-шығысы, Бузу округі) алтын сақина (немесе әшекей) табылды, шамамен 400 жылға жатады. Онда 15 рунадан тұратын Ескі Футарк жазуы бар. Сақина 1875 жылы ұрланып, Бухарест алтын шеберінің қысқышымен екіге бөлінді. Ол қайта табылды, бірақ 7-руна қазір жойылған: (гутани [?] ви хайлаг). 1875 жылға дейінгі суреттер мен сипаттамаларда ол отала, гутаниеви хайлаг деп оқылды, бұл «готикалық әйелдерге арналған», немесе гутаниеви хайлаг «готтардың Юпитеріне арналған» (Лоеве 1909; Тунраз ретінде түсіндірілді), немесе гутаниево [отала] ви хайлаг «готтардың қасиетті мұрасы» (гутание – Ульфиланның (гутане) көпше түрінің жатыс септемі). 7-рунаның отала екендігіне күмән туды, бірақ Лондонның Арундел қоғамы үшін бұзылғанға дейін түсірілген фотосурет жақында қайта жарияланды және зақымдалған руна анық ᛟ екені көрінді (Mees 2004). Дегенмен, гутанионы қалай түсіндіру керектігі рунологтар арасында әлі де даулы мәселе болып қалуда (Nedoma 2003).

Ковельдің тұғыры

1858 жылы Ковельден 30 шақырым қашықтықтағы Сузычнодан табылған найзаның басы 3 ғасырдың басына жатады. Найза ұшының ұзындығы 15,5 см, ең үлкен ені 3,0 см. Жапырақтың екі жағына күміспен әсемделген белгілер салынған. Жазу оңнан солға қарай бағытталған, «тиларидтер» деп оқылады, бұл «сондағы атты» деген мағынаны білдіреді немесе, профессор Йоханнес Хоупстың (Reallexikon der germanischen Altertumskunde, 17-том) ұсынғандай, «Ziel Reiter» (қаз. «мақсатты атты» – нақты тигізетін, мүмкін, тілекпен айтылған сөз), жауынгердің немесе найзаның аты болуы мүмкін. Атаушы «s» әрпінің болуы (протонорси «z» әрпімен салыстырғанда) оны шығыс герман (готика) тіліне жатқызады. «Т» және «д» әріптері классикалық Футарк әліпбиіне қарағанда латын әліпбиіне жақын. Найза ұшының 1880 жылғы көшірмесі Берлинде, ал 1884 жылғы көшірмесі Варшавада сақталады. Алғашқы түпнұсқасы 1939 жылы нацистік археологтармен поляк иесінен тонап алынып, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін із-түзсіз жоғалып кеткен.

Дамсдорф-Мюнхенбергтің тұңғышы

Берлин мен Одер өзені арасындағы Бранденбургтағы Дамсдорф Мюнхенбергтен табылған найзаның ұшы, (ранжа) (Ульфиланың 𐍂𐌰𐌽𐌽𐌾𐌰 [rannja], “жол көрсетуші”) деген жазуы бар.