Кіріспе

Маоистік саяси тұжырымның басқа да қолданыстары, соның ішінде «Жаңа демократия» деген атпен саяси партиялар.

Жаңа демократия немесе Жаңа демократиялық революция – марксизмдегі демократияның бір түрі. Ол революциядан кейінгі Қытайда Мао Цзэдунның Төрт әлеуметтік класс блогы теориясына негізделген. Мао сондай-ақ, әрбір отаршылдық немесе жартылай отаршылдық елде демократияға жетудің өзіндік жолы болады деп мәлімдеді, бұл елдің әлеуметтік және материалдық жағдайларына байланысты. Мао батыс елдерінің өкілді демократиясын «Ескі демократия» деп атады және парламентаризмді буржуазияның/жер иеленуші класс диктатурасын қолдау үшін келісім жасау құралы ретінде сипаттады. Ол өзінің Жаңа демократия тұжырымын пролетариаттың совет үлгісіндегі диктатурасына қарсы қоймады, оның пікірінше, бұл пост-капиталистік әлемдегі басым саяси құрылым болады. Мао ескі мәдениетінің феодалдық және жартылай феодалдық ерекшеліктерінен, сондай-ақ жапон империализмінен азат болған жаңа Қытай құруды көздеді. Мао Қытай халқы мен Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) ішіндегі реакциялық және ревизионистік ойларды Мәдени революция арқылы жоюды, жер иелерінен азат жаңа экономика құруды және осы жаңа институттарды қорғау үшін төрт революциялық класс – шаруалар, пролетариат, ұсақ буржуазия және ұлттық буржуазияның Жаңа демократиясын құруды қалаған. Жаңа демократияның саяси құрылымы туралы Мао 1940 жылғы қаңтарда жазылған «Жаңа демократия туралы» мәтіннің V бөлімінде былай деді: Қытай енді ұлттық халық съезінен бастап, облыстық, аудандық, ауылдық және қалалық халық съездеріне дейін халық съездерінің жүйесін қабылдауы мүмкін, барлық деңгейлер өздерінің үкіметтік органдарын сайлайды. Бірақ егер әрбір революциялық класс мемлекеттегі статусына сәйкес тиісті өкілдікке ие болса, халықтың еркі дұрыс білдірілсе, революциялық күрес дұрыс бағытталса және Жаңа демократия рухы дұрыс танылса, онда жынысқа, дінге, мүлікке немесе білімге қарамастан, шын мәнінде жалпыға бірдей және тең сайлау құқығы жүйесі енгізілуі керек. Осылайша демократиялық централизм жүйесі құрылады. Тек демократиялық централизмге негізделген үкімет ғана барлық революциялық халықтың еркін толыққанды білдіре алады және революцияның жауларымен тиімді күресе алады. Үкімет пен армияда «азаматтардың жеке меншігінде болудан» бас тарту қағидасы болуы керек; шынайы демократиялық жүйе болмаса, мұны іске асыру мүмкін емес, ал үкімет жүйесі мен мемлекеттік жүйе үйлесімсіз болады. Уақыт өте келе Жаңа демократия тұжырымы басқа елдер мен аймақтарда ұқсас негіздемелермен бейімделді.

Тұжырымдама

Жаңа демократияның мақсаты – феодализмді құлату және отаршылдықтан тәуелсіздік алу. Бірақ, Карл Маркс болжағандай, мұндай күрестен кейін капиталистік таптың әдетте пайда болатындығы туралы заңдылықты жоққа шығарады. Оның орнына, бұрынғы үстемдікке қарсы күрескен сыныптар коалициясы арқылы тікелей социализмге өтуге ұмтылады деп мәлімдейді. Коалиция жұмысшы табы мен оның коммунистік партиясының жетекшілігінде және бағытында жұмыс істейді, ал коммунистер бәсекелес идеологияларына қарамастан, «жаңа демократиялық тәртіпті» орнатудың маңызды мақсатына жету үшін бірлесіп жұмыс істейді. Коммунистік партия басшылығымен Жаңа демократия шетелдік империализм мен ішкі феодализмді ауыстыру мақсатында ұлттық капитализмнің шектеулі дамуына жол береді. Бұл Мао Цзэдунның өз еңбектерінде сипаттаған Жаңа демократиялық революциясы үшін сыныптардың коалициясы. Мао Цзэдунның «Жаңа демократия» еңбегінде төрт сыныптық блоктың құрылуы Ленин сипаттаған империализмнің қасіретті, бірақ қажетті салдары ретінде түсіндіріледі.

Марксизмнің негізгі тұстарымен салыстыру

Марксистік классикалық түсінік бойынша, социалистік революция капиталистік буржуазиялық демократиялық революциядан кейін ғана жүзеге асып, осы революция өнеркәсіптік пролетариаттың қоғамда басымдыққа ие болуына, капитализмді құлатуына және социализмді құруға жол ашады. Мао бұған келіспей, буржуазиялық демократиялық және социалистік революцияларды екі жеке кезеңге бөлудің орнына, бір кезеңге біріктіруге болатынын айтты. Ол бұл кезеңді «Жаңа демократия» деп атады. Маркс бұл мәселеде жиі дұрыс түсінілмейді, себебі ол буржуазиялық қоғам толыққаннан кейін ғана социалистік революция мүмкін болатынын айтқан жоқ. Керісінше, Вера Засуличке жазған хатында Маркс Ресейдегі революциялық өзгерістердің Маоның «Жаңа демократия» тезисіне ұқсас түрін ұсынды: «Жаңа демократия» кластық коалициясы Владимир Лениннің пікірімен сабақтас, ол жұмысшы класының Ресей сияқты дамымаған елде социализмнің объективтік шарттары әлі толыққан жоқ болса да, демократиялық революцияны ұйымдастырып, басқаруға болатыны туралы меньшевиктермен келіспеген болатын. Дегенмен, қытайлық тәжірибе большевиктік революциядан өзгеше болды, себебі ол ұлттық буржуазияны (жартылай колониялық елдің буржуазиялық класын) мақсатқа алудың орнына, оны қамтыды. Көптеген адамдар Гонконгқа, Тайваньға немесе Америкаға кетті, бірақ кейбіреулері Мао дәуіріндегі Қытайда қалды немесе қайтып келді, себебі «Жаңа демократия» оларға революциялық Қытайда орын береді деп сенді. «Орталық кезең» ретіндегі «Жаңа демократия» социализмге қадам тас ретінде қарастырылады, яғни бұл – ең алдымен «Жаңа демократия», содан кейін социализмнің екі кезеңдік теориясы, себебі социалистік құрылыстың өзіндік мақсаты – мемлекетсіз, тапсыз және ақшасыз коммунистік қоғам құру – «Жаңа демократия» кезеңінде әлі қол жеткізілмеген.

Мысалдар

Жаңа демократия тұжырымдамасымен байланысты демократия алғаш рет 1945 жылы ҚКП конституциясына енгізілді. Қытай Халықтың Саяси Консультативтік Конференциясы (ҚХПКК) – Қытай Коммунистік партиясының Жаңа демократия принциптеріне сәйкес партиядан тыс күштерді саяси жүйеге қосуға ұмтылған басты мемлекеттік органы болды. 1949 жылдың 29 қыркүйегінде ҚХПКК Қытай революциясының жемісті болуынан кейін елдің негізгі саяси бағдарламасы ретінде «Ортақ бағдарламаны» бірауыздан қабылдады. «Ортақ бағдарлама» Қытайды пролетариат жетекшілігімен жұмысшылар мен шаруалар одағына негізделген халық демократиялық диктатурасын іске асыратын жаңа демократиялық мемлекет деп белгіледі. Бұл одақ Қытайдың империализмге, феодализмге және бюрократиялық капитализмге қарсы шығып, тәуелсіз Қытайды қолдайтын барлық демократиялық топтарын біріктірді.