Крит аралындағы Күдония қаласының ежелгі тарихы

Кіріспе

Крит аралындағы Грекиядағы ежелгі қала
Кидония қаласы

Кидония (/sɪˈdoʊniə/ немесе /kaɪˈdoʊniə/), сондай-ақ Кидония (Cydonia, Kydōnía) деп те белгілі, бұл Грекиядағы Крит аралындағы қазіргі Ханья қаласы орналасқан жердегі ежелгі қала. Қала Миной дәуірінен бастап археологиялық қалдықтармен, сондай-ақ әдеби және тарихи дереккөздермен танымал.

Миной дәуірі

Қаланың атауы алғаш рет Кносс сарайынан табылған B сызықты жазудағы тақташаларда кездеседі. Хания портының қамалы саналатын Кастелли төбесінде жүргізілген археологиялық қазбалар неолит дәуіріне жататын керамикалық сынықтарды анықтады. Сирек кездесетін қабырғалар мен едендердің табылуы төбедегі жүйелі қоныстану Ерте миной (ЕМ) II кезеңінде басталғанын көрсетеді. Мінездік залдары бар Миной үйі (I үй) де қазылып алынды. Ол Кейінгі миной (LM) IB кезеңінде өрттен қирады. LMIIIA кезеңіне жататын үйлер LMIII кезеңінде тоқтатылған сарайлық елді мекенге тиесілі болды. Қазба жұмыстары кезінде Даскалогианнис көшесінде табылған LMI қасиетті орны немесе "тазару алабы" қаланың Кастелли төбесінен тысқары қарай кеңейгенін көрсетеді. А және В сызықты жазудағы тақташалар жиынтығы мұрағаттың болғанын дәлелдейді. Бұған қоса, археологтар LMIII кезеңінде белсенді болған жергілікті қыш ыдыс шеберханасының бар екенін анықтады.

Классикалық антикалық

Ерте темір дәуірі мен архаикалық дәуірдегі археологиялық мәліметтер шектеулі. 429 ж.б.д., Пелопоннес соғысы кезінде Кидония қаласына афиналықтар шабуыл жасады, себебі Гортиналық Никий Кидонияны спарталықтарды қолдау саясатымен айыптаған болатын. 343 ж.б.д. қала Фалаик және оның жалдамалы әскерлерімен, Литтусты басып алуға жасаған сәтсіз әрекетінен кейін қоршауға алынды. Ол қоршау машиналарын өртеген найзағайдан қаза тапты. Эллинистік дәуірде Кидония Критің қалалары арасындағы үстемдік күресіне қатысты. Б.з.д. III ғасырдың соңында Аптерамен бейбіт келісім шарты жасалды. 220/219 ж.б.д. Литтілік соғыс кезінде екі қала да Орейлер одағына (Полирхения да мүше болған) қосылып, Кносспен жасалған одақты жойды. Агрессивті саясат Фаласарнаны (б.з.д. 184 ж.) және 14 жылдан кейін Аполлонияны басып алуға әкелді, бұл әрекетті Полибий олардың одақтас болғандықтан сынға алды. 69 ж.б.д. римдіктер, Квинт Цецилий Метелл Критик басшылығымен, Марк Антоний Критик жасаған сәтсіз әрекеттен кейін Критіне басып кірді. Криттік генерал Ластен Кидония шайқасында олармен шайқасты, бірақ жеңіліп, шегінді. Бұл нәтиже Криттік генерал Панаресті римдіктерге қарсылықсыз қаланы беруге мәжбүр етті. Қала мемлекетінің монеталарында Кидон бала кезінде криттік иттің сүтін еміп тұрған немесе итімен бірге садағын керіп тұрған садақшы ретінде бейнеленген. Эллинистік қабырғаның қалған негізін Кастелли төбесіндегі Византия қабырғасының астында көруге болады. Құтқару қазбалары қазіргі қала ғимараттарының астынан эллинистік құрылыстарды тапты. Актиум шайқасынан кейін (б.з.д. 31 ж.) Август оған көмектескені үшін Кидонияны босатып жіберді. Кидондықтар Энеиданың 12-кітабында айтылады, онда олардың тамаша садақ шеберлігі Виргилийдің кеңейтілген салыстыруында Фурияның Ютурнаға түсуін сипаттауда қолданылады. Барингтон атласының редакторлары грек және рим әлемі бойынша қаланың Аполлония (Ἀπολλωνία, Apollōnía) деген атауы да болған деген болжам жасады.

Archaeological evidence from the Early Iron Age and Archaic Era is limited. In 429 BC, during the Peloponnesian War, Kydonia was attacked by the Athenians after the accusations of Nikias from Gortyna for pro Spartan policy. In 343 BC the city was besieged by Phalaikos and his army of mercenaries after his failed attempt to capture Lyttus. He was killed from a lightning strike that burnt his siege engines. In the Hellenistic period, Kydonia took part in the struggle for domination among the cities of Crete. At the end of the 3rd century BC a peace treaty with Aptera was signed. During the Lyttian War In 220/219 BC both cities joined the alliance of Oreioi (in which Polyrrhenia was a member) and canceled the one with Knossos. Aggressive policy led to the capture of Phalasarna (184 B. C. E) and 14 years later that of Apollonia, an action criticized by Polybius since they were allies. In 69 BC the Romans under Quintus Caecilius Metellus Creticus, after the failed attempt of Marcus Antonius Creticus, invaded Crete. The Cretan general Lasthenes confronted them in the battle of Kydonia, where he lost and retreated. This outcome forced Cretan general Panares to capitulate to the Romans and deliver them the city without resistance. The coins of the city state depict Kydon either as an infant suckling a female Cretan hound or as an archer stringing his bow, accompanied by his dog. The remaining base from the Hellenistic wall can be seen below the Byzantine wall of Kastelli Hill. Rescue excavations have discovered Hellenistic facilities below buildings of the modern city. After the battle of Actium (31 BC) Augustus set Kydonia free for its assistance to him. Kydonians are mentioned in book 12 of the Aeneid, where their excellent bow skills are used in an extended Virgilian simile describing the Fury's descent to Juturna. The editors of the Barrington Atlas of the Greek and Roman World suggest that the city also bore the name Apollonia (Ἀπολλωνία, Apollōnía) at some point.

Ежелгі заман

365 жылы қала Криттегі көптеген қалаларды қиратқан жер сілкінісінен зардап шеккен болуы керек. Кидония епископтығы көптеген шіркеу құжаттарында еске алынады. Ең ертерек дерек 381 жылға қатысты, онда Кидония епискобы Кидоний Константинопольдің бірінші соборына қатысады. Кейінгі Рим дәуірінде қаланың гүлденуін Агора алаңының жанында табылған үйлердің мозаикалары көрсетеді. Қазіргі қаланың кейбір бөліктерінде римдік шеберханалар табылды. Ежелгі қаланың қала құрылысы материалдары Кастелли төбесіндегі Византия қабырғасын салуға қолданылды. Венеция үкімдігі кезінде қала Канея деп белгілі болды.

Қазіргі заман

Атауы 1962 жылы құрылған Кидония және Апокоронас митрополиясында сақталған.

Сәйкестендіру

Кидонияның нақты орналасқан жері Роберт Пашли ежелгі тарихи әдебиеттерді зерттеп, археологиялық қазбаларсыз анықтағанша белгісіз болды. Джон Пендлбери де Ханьяны ежелгі Кидониямен байланыстырды. Ежелгі авторлар Кидонияның Крит аралдарының батысында, Пелопоннеске қарап жатқан жерде орналасқанын көрсетеді. Страбон оның Криттегі басқа қалалардан алшақтығын есептеп шығарды.

Некрополь

Кидония ғасырлар бойы мәлім болғандықтан, қаланың некрополі өте кең және барлық кезеңдерге тән зираттарды қамтиды. Ол қазіргі Ханья қаласының төменінде жатыр. Табылған жерлеу түрлеріне камералы қабірлер, цисталы қабірлер және локул қабірлер кіреді. Геродоттың сөзіне сенсек, қаланың негізін саамдықтар салған, бірақ кейіннен эгинеттіктер мен басқа да криттіктердің одағы оларды жеңіп, құлдыққа салды. Кейбір аңыздарда Кидонияны Гермес немесе Аполлонның және Минос патшаның қызы Акакаллистің ұлы Кидон (Κύδων) есімді патша құрған делінеді. Паузанийдің мәліметінше, ол Тегеат патшасының ұлы болған. Диодор Сицилий қаланың негізін Минос патша салғанын айтады. Марстағы Кидония аймағы осы криттік қаланың құрметіне аталған.