Кіріспе
Еврей Киелі кітабында Молох, Молох немесе Молек деген сөз бірнеше рет кездеседі, әсіресе Леуіліктер кітабында. Киелі кітап Молохқа байланысты амалдарды қатаң айыптайды, олар балаларды құрбандыққа шалуға тікелей қатысты деп есептеледі. Дәстүрлі түрде, Молох есімі қанаандық құдайға сіңірілген. Алайда, 1935 жылдан бері ғалымдар Молохтың өзі құрбандықты білдіретінін болжады, себебі еврейше "млк" сөзі, туысқандық пуний тілінде "құрбандық" деген мағынаны білдіретін сөзбен бірдей жазылады. Бұл екінші пікір кеңінен тарады, бірақ оның дұрыстығы әлі де даулы. Осы екінші ұстанымды қолдайтындар арасында, құрбандықтар Яхвеге немесе басқа құдайға шалынғандығы, және олардың Израиль халқының дәстүрлі діни ғұрыптары ма, әлде Финикиядан әкелінгендігі туралы пікірталас жалғасуда. Орта ғасырлардан бері Молох көбінесе отқа созылған қолы бар бұқа басты құдай ретінде бейнеленеді. Бұл бейне Киелі кітаптағы Молох туралы қысқаша айтылған сөздерді ежелгі Карфагендегі балаларды құрбандыққа шалу туралы мәліметтермен және Минотавр туралы аңызбен біріктіреді. Қазіргі заманнан бастап "Молох" сөзі ауыр құрбандықты талап ететін күшті бейнелеу үшін қолданыла бастады. Молох құдайы әртүрлі әдебиеттер мен фильмдерде кездеседі, мысалы, Джон Милтонның "Жоғалған жұмақ" (1667), Густав Флоберттің "Саламбо" (1862), Фриц Лэнгтің "Метрополис" (1927) және Аллен Гинзбергтің "Үлкі" (1955) шығармаларында.
the deity
Moloch, Molech, or Molek is a word which appears in the Hebrew Bible several times, primarily in the Book of Leviticus. The Bible strongly condemns practices that are associated with Moloch, which are heavily implied to be child sacrifice. Traditionally, the name Moloch has been understood as referring to a Canaanite god. However, since 1935, scholars have speculated that Moloch refers to the sacrifice itself, since the Hebrew word mlk is identical in spelling to a term that means "sacrifice" in the closely related Punic language. This second position has grown increasingly popular, but it remains contested. Among proponents of this second position, controversy continues as to whether the sacrifices were offered to Yahweh or another deity, and whether they were a native Israelite religious custom or a Phoenician import. Since the medieval period, Moloch has often been portrayed as a bull headed idol with outstretched hands over a fire; this depiction takes the brief mentions of Moloch in the Bible and combines them with various sources, including ancient accounts of Carthaginian child sacrifice and the legend of the Minotaur. Beginning in the modern era, "Moloch" has been figuratively used in reference to a power which demands a dire sacrifice. A god Moloch appears in various works of literature and film, such as John Milton's Paradise Lost (1667), Gustave Flaubert's Salammbô (1862), Fritz Lang's Metropolis (1927), and Allen Ginsberg's "Howl" (1955).
Этимология
Молохтың этимологиясы белгісіз: «басқару» дегенді білдіретін *mlk* түбірінен туындағандығы «жалпы мойындалған». 1857 жылы Абрахам Гейгер алғаш ұсынғаннан бері, кейбір ғалымдар «Молох» сөзі «ұят» (*bōšet*) сөзінің дауыстыларын қолдану арқылы өзгертілгенін айтады. Басқа ғалымдар бұл есімнің сол етістіктің *qal* түрі екенін мәлімдейді. Р.М. Керр екі теорияны да сынға алып, басқа құдайлардың есімдері *qal* түрінен жасалмағанын, ал Гейгердің ұсынысы «ешқандай нақты қолдау алмаған ескірген теория» екенін атап көрсетеді. Британ Колумбия университетінің зейнеткер профессор Пол Моска да «*molek* түрі оқырманға немесе тыңдаушыға (*qodes* немесе *ohel* емес) *boset* сөзін бірден еске түсіретін теория – он тоғызыншы ғасырдың тапқырлығының нәтижесі, масореттік немесе масореттікке дейінгі бейімділіктің емес» деседі. Молохтың құдай екеніне сенбеген ғалымдар бұл есімді тығыз байланысты пуника тіліндегі жазулармен салыстырады, онда *mlk* (*molk* немесе *mulk*) сөзі құрбандық түрін білдіреді, бұл байланысты алғаш рет Отто Эйсфельдт (1935) ұсынған. Эйсфельдт өзі Жан Батист Шаботты ұстанған, пуникалық *mlk* және Молохты сириялық *mlk* етістігіне – «уәде беру» деген мағынаға байланыстырған, ал Хит Деурелл (2017) бұл теорияны «ең аз мәселе тудыратын шешім» деп қолдаған. В. фон Соден сияқты ғалымдар бұл терминнің «ұсыну», «тарту ету» дегенді білдіретін *ylk/wlk* етістігінің себептік түрі екенін айтады, яғни «ұсыну әрекеті» немесе «ұсынылған нәрсе». Керр болса, пуникалық және еврей сөздерін *mlk* етістігінен шығарады, ол протосемит тілінде «иелену», «меншік ету» мағынасын білдірген, кейін ғана «басқару» мағынасын алған. Осыған сәйкес, Молохтың бастапқы мағынасы «сыйлық», «құрбан» болса, кейін «құрбандық» мағынасын алған. Ставракопулу Эйсфельдттің «қазір таныс ұсынысы» көбінесе еске алынатыннан гөрі кең ауқымды болғанын, құрбандық әрекеті мен нысанын қамтығанын еске салады. «Молох» жазуы грек тіліндегі Септуагинта мен латын тіліндегі Вульгатаға сәйкес келеді, ал «Молек» немесе «Молек» еврей тілінің тибериялық дауысталуына сәйкес келеді, «Молек» ағылшын тіліндегі «Король Джеймс» Киелі кітабында қолданылады.
Септуагинта мен Жаңа Келісім
Септуагинтаның грек тіліндегі Ескі Келісімнің стандартты мәтінінде, Масореттік мәтіндегідей, 2 Патшалар 23:10 және Еремия 30:35-те "Молох" (Μολόχ) есімі кездеседі, бірақ артикль жоқ. Сонымен қатар, Септуагинта Амос кітабында Масореттік мәтінде кездеспейтін Молох есімін пайдаланады. Софония 1:5 кітабының кейбір грек қолжазбаларында Масореттік мәтіндегі "олардың патшасы" деген сөздің орнына "Молох" немесе "Милком" есімдері кездеседі, бұл оқу Септуагинтаның стандартты нұсқасында да бар. Көптеген ағылшын тіліндегі аудармалар осы екі нұсқаның бірін таңдап, "Молох" немесе "Милком" деп оқиды. Дегенмен, Септуагинта Леуіліктердегі Молохты "әмірші" (ἄρχων) деп, ал 1 Патшалар 11:7-де "патша" (βασιλεύς) деп аударады. Молох аты бар Амос кітабының грек нұсқасы Жаңа Келісімде келтірілген және ондағы Молохтың жалғыз кездесуін қамтамасыз етеді (Елшілердің істері 7:43).
Additionally, some Greek manuscripts of Zephaniah 1:5 contain the name "Moloch" or "Milcom" rather than the Masoretic text's "their king," the reading also found in the standard Septuagint. Many English translations follow one or the other of these variants, reading either "Moloch" or "Milcom". However, instead of "Moloch", the Septuagint translates the instances of Moloch in Leviticus as "ruler" ([[wikt:ἄρχων), and as "king" ([[wikt:βασιλεύς) at 1 Kings 11:7. The Greek version of Amos with Moloch is quoted in the New Testament and accounts for the one occurrence of Moloch there (Acts 7:43).
Молох құдай ретінде
1935 жылға дейін барлық ғалымдар Молохты Иерусалимдегі тофетте балалар құрбандыққа шалынған пұтқа табынушылық құдайы деп есептеген. Кейбір қазіргі ғалымдар Молохты Милком, Адад-Милки сияқты құдайлармен немесе Баалдың епітеті деп санайды. Г.С.Хайдер мен Джон Дей Молохты Угаритте куәландырылған Млк құдайымен және Месопотамияда куәландырылған Маликпен байланыстырады, сондай-ақ ол жер асты әлемінің құдайы болған деп ұсынады, себебі Месопотамияда Малик екі рет жер асты құдайы Нергалмен теңестіріледі. Дей сондай-ақ, Ишая Молохты Шеолмен байланыстырғандай көрінеді деп атап өтеді. Угарит құдайы Млк та жер асты әлемімен байланысты болып көрінеді, ал соған ұқсас аталған Финикиялық құдай Мелкарт (сөзбе-сөз "қаланың патшасы") егер "қала" Уильям Ф. Олбрайт ұсынғандай "жер асты әлемі" дегенді білдірсе, жер асты әлемімен байланысы болуы мүмкін. Хайдер сондай-ақ, аккад тілінде өлгендердің көлеңкелерін білдіретін "малику" деген терминнің бар екенін де айтқан. Молохтың құдай есімі деген ұғым бірнеше себепке байланысты күмәндануға себеп болды. Молох Киелі кітапта сирек еске алынады, одан тыс жерде мүлдем аталмайды, және ұқсас есімдермен басқа құдайлармен байланысы да анық емес. Сонымен қатар, Млк сөзі "патша" дегенді білдіретіндіктен, Млк деп аталатын кейбір құдайлар басқа құдайдың епітеті болуы мүмкін. Израильдіктердің діни рәсімі, керісінше, пуникалық млк рәсімімен сәйкес келеді, себебі екеуі де балаларды құрбандыққа шалуды қамтиды. Ешбір ұсынылған Молох құдайы адамдарды құрбан етумен байланысты емес, Угарит құдайы Млк тек жануарларды құрбан етуді қабылдаған көрінеді, ал млк құрбандығы ешқашан Млк деп аталатын құдайға емес, басқа құдайға ұсынылмайды. Брайан Шмидт 1 Патшалар 11:7-де Молохтың артикльсіз қолданылуы және Септуагинтада Молохтың артикльсіз жеке есім ретінде қолданылуы Киелі кітап алғаш жазылған кезде Молох құдайының дәстүрі болған деген пікірді келтіреді. Алайда, бұл құдай тарихи шындыққа емес, Киелі кітап авторларының қиялында ғана болған болуы мүмкін.
Молох құрбандық түрінде
1935 жылы Отто Эйсфельдт пуни жазулары негізінде Молохтың құдай емес, құрбандық түрі екенін ұсынды. Пуникалық жазулар әдетте mlk сөзін тағы үш сөзбен байланыстырады: ʾmr (қозы), bʿl (азамат) және ʾdm (адам). bʿl және ʾdm ешқашан бір сипаттамада кездеспейді және бір-бірімен алмастырылатын сияқты. Кейде кездесетін басқа сөздер – бшр (ет). Бұл сөздер mlk сөзімен қоса айтылғанда, «mlk құрбандығынан» тұрады дегенді білдіреді. Киелі кітаптағы ламмолекх сөзі әдеттегідей «Молохқа» емес, «молох құрбандығы ретінде» аударылуы керек. Бенни Рейнольдс Еремияның 32:35-те Баалмен бірге Молохты қолдануы, Еремияның 19:4–5-те «тозау құрбандығы» мен Баалды қолдануына параллель екенін айтады. Молохтың құрбандық түріне қатысты екенін Джон Дей мен Джордж Хайдер 1980 жылдары сынға алды. Дей мен Хайдер Киелі кітап түсіндірушілерінің бұрынғы құрбандыққа қатысты сөзді құдай деп қате түсінгені екіталай екенін және Леуіліктер 20:5-тегі «Молохқа еріп жезөкшелік жасау» сөздері Молохтың құдай екенін міндетті түрде білдірмейді деп дәлелдеді. Дегенмен, Дей мен Хайдер mlk сөзінің пуни тілінде құрбандық термині екенін мойындады, бірақ оның Финикиядан шықпағанын және пуни диаспорасы оны Финикияға әкелмегенін айтты. Соңғы кезде Энтони Френдо пуни тіліндегі ylk (пуни mlk сөзінің түбірі) сөзіне еврейше балама – br етістігі, яғни «өткізу» деген мағынаны білдіреді дейді. Френдоның пікірінше, бұл еврейше Молох пен пуни mlk сөздерінің түбірі бір емес екенін көрсетеді. Дей мен Хайдердің қарсылықтарынан кейін, көптеген ғалымдар Молохтың құдай емес, mlk құрбандығын білдіретініне сене бастады. Франческа Ставракопулу: «Хайдер мен Дей Эйсфельдттің финикиялық пуникалық mlk сөзін құрбандық термині ретінде түсіндіруін қабылдағандықтан, олардың ұстанымдары бірден библиялық mōlekh сөзінің құрбандық түрінің техникалық термині ретінде ұқсас жұмыс істеуі мүмкін деген мүмкіндікпен күмәндандырылады» дейді. Ол сондай-ақ «Молохтың артынан жезөкшелік ету» құдайға қатысты болуы міндетті емес, себебі mlk әрекетті де, құрбандық затты да білдіреді, бұл «mlk құрбандығынан кейін жезөкшелік ету» деп түсіндіруге мүмкіндік береді. Хит Дьюрелл Септуагинтада Леуіліктер 20:5 тармағындағы «архонттар, билеушілер» сөздері Молохтың орнына қолданылғанын, бірақ бұл түпнұсқа мәтінде «Молохтың артынан жезөкшелік ету» фразасы болмағанын көрсетеді. Бенни Рейнольдс Тирден алынған бір жазуда mlk құрбандығы туралы айтылғанын (RES 367) атап өтеді, сондықтан Дей мен Хайдердің бұл практика Қанаанда (Финикияда) расталмағанын айтуы дұрыс емес. Рейнольдс қосымша параллельдерді де келтіреді. Дегенмен, Дьюрелл бұл жазудың мәтіннің ерекше орналасуы мен тілдік аномалияларға байланысты қазіргі заманда жасалған жалған жазу болуы мүмкін деп санайды. Молохтың құрбандық түріне қатысты екенін жақтаған ғалымдар арасында израильдіктердің mlk құрбандықтарын Яхвеге немесе басқа құдайға шалған-шалмағаны туралы пікірталас жалғасуда. Армин Ланге Ысқақты байлау Яхвеге арналған mlk құрбандығын білдіреді, онда бала ақырында қоймен ауыстырылады, себебі Ысқақтың тозау құрбандығына шалынуы тиіс еді. Бұл пікірді Ставракопулу да қолдайды, ол сондай-ақ Яффаның қызын тозау құрбандығы ретінде шалуын мысалға келтіреді. Френдо Молохтың құдайға қатысты екенін дәлелдесе де, Ставракопулудың тофеттегі құрбандықтар бастапқыда Яхвеге арналғанын мойындайды. Дьюрелл mlk құрбандықтары Яхвеге шалынғанын, бірақ олар Киелі кітапта кездесетін адам немесе бала құрбандығының басқа түрлерінен (мысалы, Яффаның құрбандығы) ерекшеленетінін және израильдіктердің Ахаздың билігі кезінде финикиялықтардан әкелген шетелдік әдет болғанын айтады.
Құдай атағы ретінде
Еврей тілінде "Молох" есімі көбінесе анықталған артикльмен бірге қолданылатындықтан, ол "Септуагинтада" кейде аударылғандай "патша" деген мағынаны білдіретін лауазым болуы мүмкін. XX ғасырда философ Мартин Бубер "Молох" сөзі "Мелех Яхве" дегенді білдіреді деп ұсынған. 1999 жылы Т. Рёмер де осыған ұқсас пікір білдірген. Алайда, Брайан Шмидт Еремия 32:35-те Баалдың есімі айтылғандығы, "бастығы" деген сөз Баалға қатысты болуы мүмкін деген пікірді келтіреді.
Өту рәсімі ретінде
Аз ғалымдар, көбінесе пуникалық зерттеулермен айналысатын ғалымдар, Молохқа арналған рәсімдердің құрбандық емес, шындығында өлімге жеткізбейтін арнау рәсімі екенін айтқан. Бұл теориялар Талмудтағы және ерте яһуди библия түсіндірушілерінің түсініктемелерімен ішінара қолдалады. Мұндай аргументтерді қабылдамай, Паоло Кселла мен Франческа Ставракопулу Киелі кітаптағы Молохқа арналған тофетті сою, құрбандыққа шалу, құдайлардың балаларды "жеуі" және толық қырып салуды білдіретін етістіктермен тікелей байланыстыратынын атап көрсетеді. Кселла сондай-ақ грек-римдік дереккөздерде кездесетін Карфаген және Финикия балаларын құрбан ету туралы мәліметтерге де сілтеме жасайды.
Иудаизмдегі
Ең көне классикалық раввиндік мәтіндер, Мишна (б.з. 3-ғасыры) және Талмуд (б.з. 2-ғасырында) Левиттер кітабындағы Молохқа ұрпақ беру туралы тыйымды қамтиды, бірақ бұл тарихи тұрғыдан неден тұрғанын нақты сипаттамайды. Алғашқы Мидраштар Левиттер 21:18-дегі Молохқа ұрпақ беру тыйымын енді әдеби мағынада қолдануға болмайды деп қарастырды. Раввин Исмаилдің «Мехильта» кітабында Молохтың кез келген шет елдік дінді білдіретіні түсіндіріледі, ал Вавилон Талмудындағы «Мегилла» кітабында Молохтың басқа ұлттан шыққандарды білдіретіні түсіндіріледі. Сонымен қатар, «Targum Neofiti» және «Targum Pseudo Jonathan» осы аятты яһуди еркегінің басқа ұлттан шыққан әйелмен жыныстық қатынасқа түсуі ретінде түсіндіреді. Ерте Юбилейлер кітабы (б.з.б. 2-ғасыр) осы қайта түсіндірудің Екінші ғибадатхана кезеңінде-ақ белгілі болғанын көрсетеді; Юбилейлер Динаның оқиғасын қызын басқа ұлттан шыққан еркекке үйлендіруге тыйым салынғанын көрсету үшін пайдаланады (Юбилейлер 30:10). Мұндай әдеби емес түсіндірулер Мишнада (Мегилла 4:9) айыпталады. Орта ғасырлардағы раввиндер Молохқа ұрпақ беру тыйымы құрбандыққа қатысты ма, әлде басқа нәрсеге қатысты ма, деген мәселеде пікір таластырды. Мысалы, Менахем Меири (1249-1315) «Молохқа ұрпағын беру» деген сөзді құлшынысқа кірісу рәсіміне, ал құлшыныс ету немесе құрбандық шалу түріне жатқызбайтынын айтты. Басқа раввиндер оған келіспеді. 8-немесе 9-ғасырлардағы Мидраш Танахума B Молохқа табынудың егжей-тегжейлі сипаттамасын береді, онда Молох мүсінінің беті бұзауға ұқсас және құрбандықтар оның созылған қолына қойылып, өртеледі. Бұл бейнелеу Киелі кітапта немесе Талмудта негізделмеген және, мүмкін, Диодор Сицилийдің Карфагендегі бала құрбандығы туралы және басқа да түрлі классикалық қорқынышты құрбандықтар туралы еңбектерінен алынған. Раввиндер Раши (1040–1105) және Иосиф бен Исаак Бехор Шор (12-ғасыр) өз түсіндірмелерінде Молох құрбандығының сипаттамасын келтіргенде Танахума B-ға сүйенуі мүмкін. Орта ғасырлардағы раввиндер дәстүрі Молохты Киелі кітапта айтылған Мильком, Адраммелек және Анаммелек сияқты басқа да осындай есімді құдайлармен байланыстырды.
Христиан дінінде
Шіркеу әкелері Молохты сирек талқылайды, көбінесе Амос кітабына немесе Елшілердің істеріне түсініктемелерде кездеседі. Ерте христиан түсіндірушілері Молохты еврейлердің күнәлігін көрсету үшін немесе христиандарды ізгілікке шақыру үшін пайдаланды. Орта ғасырларда да Молох туралы пікірталас сирек болды және көбінесе түсіндірушілердің Молох құрбандықтарының қандай болғаны туралы сенімдерін сипаттаумен шектелді. Николай Лираның (1270–1349) мұндай сипаттамалары раббилік дәстүрден алынған. Алайда, Реформация кезінде Джон Кальвин және Мартин Лютер сияқты протестант түсіндірушілері Молохты жалған құдайларға табынудан сақтандыру және католик амалдарына қарсы ескерту ретінде қолданды. Куәгерлердің Жаһуэсі Молохты мемлекеттік құдай ретінде түсінеді, бұл идея алғаш рет шотланд министрі Александр Хислоп (1807–1865) тарапынан айтылған.
Өнер саласында
Молохтың бейнелері XVIII және XIX ғасырларда ғана кеңінен танымал болды, сол кезде Батыс мәдениетінде демонға деген қызығушылық арта түсті. Бұл бейнелерде Молох көбінесе бұқа немесе арыстан басты, адам тәрізді құдай ретінде бейнеленеді, кейде қанаттары болады, ал қолдары от үстінде созылған күйде, оған құрбандық шалынатын бала қойылады. Мұндай бейнелеуді Раши сияқты ортағасырлық еврей комментаторларынан табуға болады, олар Киелі кітаптағы Молохты Диодор сияқты көздерде кездесетін Карфагендік құрбандықтардың суреттерімен байланыстырған. Джордж Фут Мур бұқа басы мифологиялық Минотаврдан алынған болуы мүмкін деп санайды. Джон С. Рундин одан әрі, бейнеге қатысты деректер ретінде Талос туралы аңызды және Грек қаласы Акрагастың (Сицилия) патшасы Фаларис үшін салынған қола бұқаны атап көрсетеді. Ол екі аңыздың да, сондай-ақ Минотавр туралы әңгіменің де, семиттердің бала құрбандығымен байланысы болуы мүмкін екенін айтады. Ал Уильям Блейк Молохты өз поэмасы "Христостың туылған күні таңында" суреттеген "Молохтың ұшуы" атты иллюстрациясында, қанатты демонмен бірге толыққандай адам тәрізді құдай ретінде бейнелеген.
Әдебиетте
Джон Милтонның «Жоғалған жұмақ» (1667) атты эпикалық поэмасында Молох құлаған періштелерді жейтін бала ретінде бейнеленеді. Ол «адам құрбандығының қанымен және ата-ананың көз жасымен дағылған қорқынышты патша» (1:392–393) деп сипатталады және бүлікші періштелердің шеруін бастайды. Кейіннен Молох тозақ кеңесінде алғаш сөз сөйлеп, жұмаққа қарсы ашық соғыс жариялауға шақырады. Милтонның Молох туралы сипаттамасы осы демон немесе құдай туралы қазіргі заманғы түсініктерге ең зор ықпал еткендердің бірі болып табылады. Милтон «Христостың туған күні таңы» атты өлеңінде де Молохты еске алады, онда ол қорқынышты құрбандықтарынан қашады. Молохтың «Жоғалған жұмақ» сияқты бейнелері Фридрих Готлиб Клопстоктың «Мессия» (1748–1773) эпикалық поэмасында және Альфред Лорд Теннисонның «Таң» өлеңінде кездеседі, онда Молох өткен дәуірлердің қатігездігін символдайды. Густав Флауберттің 1862 жылы жарық көрген «Саламбо» атты Карфаген тарихына арналған романында Молох – еркек принципін және күннің құрту күшін бейнелейтін карфагендік құдай. Сонымен қатар, Молох Карфагеннің Тәнит құдайының күйеуі ретінде суреттеледі. Молохқа шалынған құрбандықтар 13-тарауда толыққанды сипатталған. Құрбандықтар шығыстық және экзотикалық стильде бейнеленеді, құдайдың мүсініндегі жанатын пештерге балалардың саны арта түседі. Флаубер Диодор Сицилияның карфагендік бала құрбандығы туралы сипаттамасына негізделгенін айтып, сынға ұшыраған суретін қорғады. Он тоғызыншы ғасырдан бері Молох әдебиетте әлеуметтік, экономикалық немесе әскери қысымның белгілі бір түрін бейнелеу үшін жиі қолданылып келеді, мысалы, Чарльз Диккенстің «Аруақталған адам» повесінде (1848), Александр Куприннің «Молох» романында (1896) және Аллен Гинзбергтің «Ұйқысыздық» (1956) атты ұзын өлеңінде, онда Молох американдық капитализмді символдайды. Молох сонымен қатар қоғамды құлдыратып, оның балаларын жейтін нәрсені сипаттау үшін жиі қолданылады, мысалы, Перси Биш Шеллидің «Питер Белл үшінші» (1839) атты ұзын өлеңінде, Герман Мелвиллдің «Вирджинияға жорық» (1866) өлеңінде, Американдық Азамат соғысы туралы және Джозеф Симон Коттердің «Молох» (1921) өлеңінде, Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы.
Әлеуметтік немесе саяси аллегория ретінде
Қазіргі заманда Молохтың метафоралық мағынасы, құрбандық талап ететін, әсіресе балаларды, жойқыш күш немесе жүйе ретінде жиі қолданылады. Самуэль Лэйннің "Ұлттық қиындықтар" (1844) еңбегінен бастап, қазіргі қала көбінесе Молох ретінде суреттеледі, бұл идея Карл Маркста да кездеседі; сондай-ақ, соғыс та жиі Молох деп аталады. Мюнхендік Космикалық үйірме (шамамен 1900 жыл) Молохты суық рационализммен әрекет ететін адамды сипаттау үшін пайдаланды, оны Батыс өркениетінің құлдырауына себеп болатын нәрсе деп есептеді. Консервативті христиандар абортты балаларды Молохқа құрбан етумен риторикалық түрде теңестіреді. Ал Бертран Расселл "Азат адамның құдайы" (1923) еңбегінде Молохты қатыгез, алғашқы дін ретінде сипаттады; кейін ол оны дінге қарсы жалпы шабуыл үшін қолданды.
Кино және теледидардағы
1914 жылы түсірілген итальяндық «Кабирия» фильмі Карфагенде өтеді және Гюстав Флауберттің «Саламбо» романының сюжетіне негізделген. Фильмде Молохтың қоладан құйылған, толық үш өлшемді мүсіні бейнеленген, ол бүгінде Италияның Турин қаласындағы Ұлттық кино мұражайында сақтаулы. Фильмнің басты кейіпкері – Кабирия есімді құл қыз, Молохтың жұбыншылары оны түнде жалған құдайға құрбан етуге дайындалып жатқанда құтқарылады. Молохқа шалынатын құрбандықтардың суреттемесі Флауберттің әңгімелеріне сүйенсе, Молох ғибадатханасының кіреберісі «тозақ аузы» үлгісімен жасалған. «Кабирия» фильміндегі ғибадатхана мен Молох мүсінінің бейнесі, Фриц Лангтың «Метрополис» (1927) фильмінде (онда балалардың орнына жұмысшылар құрбандыққа шалынады) және Серхио Леоненің «Родос Колосы» (1961) сияқты, Молохтың басқа кинолық бейнелеріне де әсер етті. Молох әлі де түрлі жамандықтарды бейнелейтін кейіпкерлердің аты ретінде қолданылып келеді, олар демон немесе құдаймен байланысты деп көрсетілсе де, көбінесе дәстүрлі бейнесінен өзгеше болады. Мұндай кейіпкерлер «Жұлдыздық қақпа SG1» телесериалындағы жау ретінде, «Буффи – вампирлерді өлтіруші», «Жаратылыстан тыс» және «Слипи Холоу» сериалдарында да кездеседі.