Кіріспе

Қытай суретшісі (туған 1958)

Zhang Xiaogang (; 1958 жылы туған) – заманауи қытай символизмі мен сюрреализмінің суретшісі. Оның "Қан тамырлары" сериясындағы суреттер көбінесе бір түсті, қытай халқының стилденген портреттері, әдетте үлкен, қара нұсқалы көздерімен және 1950-ші, 1960-шы жылдардағы отбасылық суреттерді еске түсіретін қатаң поздарда бейнеленген. Соңғы кезде ол "Қан тамырлары – Үлкен отбасы" портрет сериясындағы кейіпкерлердің көптегенін үш өлшемді мүсіндерге көшіріп жасады. Бұл мүсіндер көптеген көрмелерде көрсетілді және ол Қытайдың жетекші және ең ізделіспен алынатын заманауи суретшілерінің бірі ретіндегі еңбегін жалғастыруда.

Өмір және мансап

Чжан 1958 жылы Қытайдың Юньнань провинциясындағы Куньмин қаласында Ци Айлан мен Чжан Цзиннің (екеуі де үкімет қызметкерлері) отбасында дүниеге келді. Ол төрт ұлының үшіншісі болды. Жанның анасы, Ци Айлан, оны баланы қиындыққа түсірмей, бос уақытын тиімді өткізу үшін сурет салуға үйретті:

«Бастапқыда ата-анам мен сыртқа шығып, жамандыққа ұшырамас па деп уайымдады. Бізге қағаз бен бояулар беріп, үйде сурет салуға ынталандырды. Мен өнерге қызығушылығымды арттырдым. Менде көп уақыт болды, себебі мен мектепке бармайтынмын. Менің қызығушылығым күшейді. Есейгеннен кейін де өнерден қол үзген емеспін. Міне, осылай сурет салуды бастадым». Оның ата-анасы 3 жылға Қытай үкіметі тарапынан қайта тәрбиелеуге жіберілді. [3] Ол 1960-1970 жылдардағы Мәдени революция деп аталатын саяси дүрбелең кезінде есейді, бұл оның суретшілігіне әсер етті. 1976 жылдың басында Сяоганг «Ауылға бару қозғалысы» аясында фермада жұмыс істеуге жіберілді. Жоғары білім беру емтихандары қайта жаңғыртылғаннан кейін, Сяоганг 1977 жылы Сычуань көркемсурет академиясына қабылданды, онда 1978 жылы майлы бояумен сурет салуды оқуға кірісті. Оқу кезінде Чжанның профессорлары төраға Мао енгізген Революциялық реализм стилін оқытуды жалғастырды. Бұл Сяоганг пен оның әріптестеріне батыс философиясы мен жеке ойларға ден қоюға, саяси және идеологиялық тақырыптардан қашық болуға мүмкіндік берді. 1982 жылы Сычуань провинциясының Чунцин қаласында Сычуань көркемсурет академиясын бітірді, бірақ ол армандаған оқытушылық қызметке орналаса алмады. Осының салдарынан 1982-1985 жылдар аралығында Жан депрессияға ұшырады. Осы жылдары ол Куньминдегі әлеуметтік би тобында құрылысшы және суретші болып жұмыс істеді. Бұл Сяоган үшін өзін-өзі тану кезеңі болды, себебі ол қоғамға бейімделуде қиындықтарға тап болды. Алкоголизмнен зардап шегіп, 1984 жылы ішкі қан кетуден ауруханаға түсті, содан кейін «Қара мен ақ арасындағы көлеңке» сериясын жасай бастады, ол ауруханадағы өмір мен өлім туралы ойларын бейнеледі. «Сол кезде менің шабытымды ауруханадағы жеке сезімдерім күшейтті. Ақ төсекке жатып, ақ жаймаға жатып, аурухананың тығыз палаталарында бір-бірін жұбататын көптеген науқастарды көрдім. Түн құрдымсайғанда, ауруханадан ағынып жатқан зарлы дауыстар естілді, ал айналасындағы кейбір әлсіз денелер құрып, өлімге бет бұрды. Бұл менің сол кездегі өмірлік тәжірибем мен жалғыз, қайғылы жаныммен тығыз байланысты болды». 1985 жылы Сяоган өміріндегі қараңғы кезеңнен шығып, Қытайдағы Жаңа толқын қозғалысына қосылды, ол Қытай мәдениетінде философиялық, көркемдік және интеллектуалдық жарылысқа әкелді. Чжан 1986 жылы Оңтүстік-Батыс өнер тобын құрды, оған Мао Сюхуэй, Пан Дэхэй, Йе Юнцин және тағы 80-нен астам суретшілер кірді. Топ «қалалық аймақтануға қарсы» бағыт алды және Чжанның айтуынша, ұжымдық рационализациямен басылған жеке адамның ұмтылысын зерттеді. Олар өз қаражатымен көрмелер ұйымдастырды, бұл Қытай авангардыстық қозғалысының іргелі қадамы болды. 1988 жылы Чжан Сычуань академиясының білім беру бөлімінде оқытушы болып тағайындалды және сол жылы үйленді. Ол 1989 жылы Пекиндегі Қытай ұлттық өнер мұражайында өткен Қытай/Авангард көрмесіне қатысты. Алайда 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылық акциялары мен қырғын бұл либералды реформалар кезеңін күрт тоқтатты. Жан Сяоган 1980-ші және 90-шы жылдардың басына дейін экспрессивті және сюрреалистік стильді ұстанды. Бірақ 1992 жылы Еуропаға саяхаттағаннан кейін оның стилі күрт өзгерді. Еуропада Чжан қытайлықтардың бет-әлпеті туралы ойлана бастады және неге оларды нақты ортада емес, кітаптар мен журналдардағы адамдар бейнесі ретінде көрсеткенін ойлады. Ван Гуанйи, Сюй Бейхун және Ву Гуанчжун сияқты, Чжан Сяоган – заманауи қытай суретшілерінің ең көп сатылатын суретшісі және шетелдік коллекционерлердің сүйіктісі. Оның суреттері 2005 жылы түсірілген «Күнбағыс» фильмінде маңызды орын алады. 2007 жылы оның бір картинасы Sotheby's аукционында 6 миллион АҚШ долларына сатылды, ал 2011 жылдың сәуірінде 1988 жылғы үшбұрышты майлы туындысы «Forever Lasting Love», мистикалық символдармен суланған шөлейтті пейзажда жартылай жалаңаш фигуралар 79 миллион HK долларына (10,1 миллион АҚШ доллары) сатылды, бұл Қытайдан келген заманауи өнер туындысы үшін рекордтық аукцион бағасы Гонконгта тіркелді. Ол Нью-Йорктегі/Бейжіңдегі Pace галереясы мен Бейжіңдегі Бейжің коммунасы арқылы өзінің гравюраларын ұсынады. Бір кездері басқа қытай суретшілері сияқты Чжан да Қытайда көрме өткізе алмады, себебі оның туындылары тым заманауи және күдікті болды. Бірақ қазір оның суреттері Батыс қоғамында ғана емес, Қытайда да танымал, сондықтан ол бұрынғыдан гөрі Қытайдағы мұражайлар мен галереяларда көрмелер өткізуге мүмкіндік алды. Соңғы жылдары ол майлы бояу туындыларын ғана емес, сонымен қатар мүсін туындыларын да кеңейтті.

Әсерлер

Рихтер, Пикассо және Дали сияқты батыс суретшілерінің де ықпалы бар. Жан былай деді: "Бірде кітаптан британдық тәжірибелік суретші Эдуардо Паолоццидің маған үлкен әсер еткен бірнеше сөзін оқыдым: 'Адам дұрыс идеяға ие болуы мүмкін, бірақ оны жеткізу үшін бұрыс құралды таңдайды. Немесе оның дұрыс құралдары болуы мүмкін, бірақ оған анық идея жетіспейді.' Жан Bloodline сериясына шабыттанған негізгі нәрсе – анасының жас және әдемі кезіндегі суреттерін тауып алуы екенін де айтады. Калифорния штатының Пасадена қаласындағы Тынық мұхиты Азия мұражайы ұйымдастырған 'Мен Сезанмен карта ойнағым келмейді' және басқа да туындыларға қатысқаннан кейін, Чжан өзінің жұмыс жолын ойлап, белгілі батыс өнері сияқты сурет салудан бас тартып, дербес суретші болуға бекінді."

Сыйлықтар мен марапаттар

1994 жылы Бразилияда өткен 22-ші Сао-Паулу биенналесінде қола жүлде. 1996 жылы Қытай ұлттық көркемсурет мұражайы мен Гонконг өнер орталығында өткен Қытай заманауи өнерінің бірінші академиялық көрмесінде құжаттама жөніндегі сыйлық. Гонконгтағы Британдық соттың Халықаралық өнер қоры ұсынған қазіргі заманғы жаңа азиялық суретшілер сыйлығы.