Кіріспе

Солтүстік Америка пумасы (Puma concolor couguar) – Солтүстік Америкадағы пуманың бір түрі. Бұл Солтүстік Америкадағы ең ірі мысық (Солтүстік Америка ягуарлары салыстырмалы түрде кішкентай). Бұрын Солтүстік Американың шығысында көптеп кездесетін, қазір континенттің батыс жартысында кең таралған. Бұл түріне Батыс Канада, Батыс АҚШ, Флорида, Мексика және Орталық Америка, сондай-ақ Анды тауларының солтүстік-батысындағы Оңтүстік Америкадағы популяциялар да кіреді. Осылайша, бұл түрге жойылған шығыс пумасы мен қазіргі Флорида пантерасының популяциялары да жатады.

Таксономиялық тарихы

2017 жылдан бастап P. c. cougar Cat Specialist Group-тың Cat Classification Taskforce-ы тарапынан жарамды деп мойындалды. P. c. costaricensis бұрын Орталық Америкада қосалқы түр ретінде қарастырылған.

Сипаттама

Солтүстік Американың пумасы тегіс, қоңыр түсті, дақты болмайтын жүніне ие, ал әйелдердің салмағы шамамен Мексиканың Тынық мұхиты жағалауындағы Чамела Куиксмала биосфералық қорығындағы ягуардың салмағымен бірдей келеді. Жақында Фанди ұлттық паркінде (Жаңа Брансуик) шаш тұзақтарында жүргізілген ғылыми зерттеулер Нью-Брансуикте кем дегенде үш пуманың бар екенін растады. Шығыс аймақтағы жалғыз анық белгілі популяция – өте сирек кездесетін Флорида пантерасы. Мэн штатының Эллиотсвилл плантациясында (Монсонның солтүстігінде) және 1997 жылдан бері Нью-Гэмпширде куәгерлердің растамаған баяндамалары болған.

Экология

Солтүстік Американың пумасы ет жейтін жануар, оның негізгі жемтігі – бұғы, қаңғыбас, тау ешкісі, моос және бигхорн қойы. Ірі жыртқыш болғанына қарамастан, Солтүстік Американың пумасы қасқырлар мен аюлар сияқты ірі жыртқыштардың жемтігіне де айналуы мүмкін. Солтүстік Американың пумалары көбінесе түнде аң аулайды және кейде тамақ іздеп ұзақ қашықтықтарға саяхаттайды. Олар қысқа қашықтыққа шапшаң жүгіре алады және күдіксіз аңдарды тосып алу үшін сағаттап жасырынып күтеді. Гризли аюы мен американдық қара аю да осы аймақтағы басқа жыртқыштардың қатарында. Пумалар аюдың баласына шабуыл жасайды. Ұлы аңғардағы пумалар жабайы жылқыларды, ал Сонора және Мохаве шөлдеріндегі жабайы есектерді аулайтыны тіркелген. Пума мен гризли арасындағы бәсекелестік Солтүстік Америкада кең таралған тақырып болды. Олардың арасындағы төбелестер көрсетіліп, жабайы табиғаттағы соғыстар халықтар, оның ішінде жергілікті тұрғындар тарапынан жазылған. Солтүстік Американың пумасы ірі жыртқыш ретінде экожүйені реттеуде маңызды рөл атқарады. Пуманың жыртқыш ретінде болуы экожүйеде бұғы сияқты шөппен қоректенетін жануарлардың тым көбеюіне жол бермейді. Жемтіктің көп болуы өсімдіктер мен биологиялық әртүрліліктің жойылуына әкелуі мүмкін. Құрылыс салдарынан пумалар өздерінің мекендеу орындарын жоғалтады. Пуманы қорғауға бағытталған шаралар "әдемі" ягуарға қарағанда азайғанына қарамастан, оның денесінде дақтар болмағандықтан аңшылар үшін онша қызығушылық тудырмайды, сондықтан ол сирек аң аулау нысанына айналады. Калифорния мысықты қорғау үшін белсенді түрде жұмыс істеп жатыр және оның саны 4000-нан 6000-ға дейін жетеді деп есептеледі. Калифорниядағы адамдардың қоныстануы мен инфрақұрылымның дамуы штаттағы пума популяцияларын бір-бірінен оқшаулап барады. 2012 жылы Рио-Лос-Сипрес Ұлттық қорығында 18 қозғалысқа сезімтал камералар қолданылып жүргізілген зерттеуде 600 км² аумақта екі еркек және екі ана (олардың бірі кем дегенде екі баласы бар) тіркелді. Bay Area Puma Project Сан-Франциско шығанағы аймағындағы пума популяциясы туралы және жануарлардың мекендеу ортасымен, жемтігімен, адамдармен және тұрғын үйлермен өзара әрекеттесуі туралы ақпарат алуды мақсат етеді. Жабайы табиғат экологтарының зерттеуі Лос-Анджелес қалалық аймағында қалалық пума популяциясы бар екенін көрсетті, бұл популяциялардың жеке өкілдері зерттелген барлық пумалардың арасындағы ең кішкентай аумақты мекендейді және негізінен түнде белсенді болады (жоғары тығыздық аймақтарда адамдардан аулақ болуға бейімделу).

Байланыс және мінез-құлық

Пумалар – өмір сүрудің әр түрлі жолдарында стратегия қолданатын ақылды жануарлар. Олар иіс, дыбыстар және дене күйі арқылы бір-бірімен хабар алмасады. Әрбір хабар пуманың дыбысты қалай жеткізгеніне байланысты. Егер пума өксіп немесе сызылдаса, басқа пумалар қауіп бар екенін түсінеді. "Катерваул" – жұптасу маусымында, бәсекелес еркектердің болған кезде аналық пумалардың шығаратын өткір ұлы.