Бакига – Уганда мен Руандадағы банту тайпасы. Тегі Руандаға дейін жетеді, Бюмба мен Рухенджери қалаларынан бастау алған. Тарихы, мәдениеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Банту этносы. Кига халқы, немесе Абакига ("тау халқы") – Оңтүстік-Батыс Уганда мен Солтүстік Руанданың түпкілікті халқы, банту этносына жатады.
Bantu ethnic group
Kiga people, or Abakiga ("people of the mountains"), are a Bantu ethnic group native to south western Uganda and northern Rwanda.
Колонияға дейінгі кезең
Кига халқы Руандадан шыққан деп есептеледі, бұл олардың халық әндерінің бірінде айтылғандай: «Абакига твена тукаруга Руанда, ому Бьюмба на Руенджере», яғни «Біздің барлығымыз, бакигалар, Руандадан Бьюмба мен Руенджереден келдік» (Руандада Руенгери деп аталады). Бьюмба және Рухенгери – Руанда қалалары. Бакигалар Кашиганың ұрпақтары саналады, ол кейін Руандадағы Бумбогоның кішкентай патшалығынан Мбогоның ұлы Какига деп аталды. Ол көші-қон нәтижесінде Кигизи немесе Кигези бакигаларының қазіргі қауымдастығын құрды. Мбого жеңілгеннен кейін Руандадағы патшалықты басып алған тутсилердің өзі де Mukama атауын қолдануға батыл болмады, себебі ол олардың қабылдаған билігінен гөрі терең мағынаға ие еді. Осыған ұқсас атаулар: Бямукама, Кёмукама, Вомукама, Камукама, Баиномукама және т.б. Сондықтан Руандадағы патшаның лақабы Мвами (Омуами) болды, ал Рукигада (Кига патшалығы) Mukama (Омукама) лақабын қолдануды жалғастырды. Уақыт өте келе халық саны өсіп, Какига өзінің жерлерін кеңейтуді қалады. Ол іздеу және жаулап алу үшін топтарды жіберді. Алғашқы топты Каруру аймағына, шығысқа қарай, бағындыруға тиіс болған жерлерге жіберді. Бұл топты Руандеме басқарды. Ол Анкоре әскерімен күресуге қабілетті ең күшті топ саналды. Руандеме Патшалық дауылпазын жоғалтты. Кейін бакигалар хуту деп жіктеліп, бірақ бастапқыда олар өздерін мүлдем бөлек халық деп санады. Қазіргі Руандада оңтүстік Руанданың хутулары Баниандуга деп аталады, ал солтүстік Руандадағы хутулар жиынтығы Бакига деп аталады.
The Kiga people are believed to have originated in Rwanda as mentioned in one of their folk songs Abakiga twena tukaruga Rwanda, omu Byumba na Ruhenjere meaning that all of us Bakiga, we came from Rwanda in Byumba and Ruhenjere (called Ruhengeri in Rwanda). Both Byumba and Ruhengeri are Rwandan cities. The Bakiga are believed to be the descendants of Kashyiga, who came to be called Kakiga son of Mbogo from the small Kingdom of Bumbogo in Rwanda later. He came to form the present community of the Bakiga of Kigyezi or Kigezi as a result of immigration. Not even in Rwanda among the Tutsi who took over the Kingdom after Mbogo had been defeated, did they dare to use the name Mukama because it signified a more fundamental power than they had assumed. Similar names could be like Byamukama, Kyomukama, Womukama, Kamukama, Bainomukama and so on. Therefore, the title for the King in Rwanda remained Mwami (Omwami), whereas in the Rukiga (the Kiga Kingdom) they continued to use the title Mukama (Omukama). As time went on, the population grew and Kakiga wanted to expand his localities. He started sending groups to search and conquer. He sent the first group towards the east in the parts of Karweru, where the group of the Abasigi was supposed to conquer. This group was under the leadership of Rwandeme. This was believed to be the strongest group that was to fight the forces of Ankore. Rwandeme lost the Royal Drum. While the Bakiga would later be classified as Hutu, originally they considered themselves an entirely separate people. In modern Rwanda, the Hutus of southern Rwanda are called Banyanduga, while the Hutus in the northern Rwanda are collectively referred to as Bakiga.
Колониялық кезең
Еуропалық отарлау кезінде Руандада әлі де көптеген бакигалар өмір сүрді. 1910 жылғы 14 мамырда Брюссельде қол қойылған ағылшын-неміс келісімі 1890 жылғы келісім бойынша бастапқыда оңтүстік ендіктің бір градусының параллелі ретінде белгіленген британдық және неміс территориялары арасындағы шекараның бір бөлігін өзгертті. Конго үшбұрысы мен Какитумба мен Кагераның тоғысуы арасындағы секторлар өзгертілді, бұл қазіргі Руанда-Уганда шекарасын құрайды, ал тоғысу мен Кагераның оңтүстік ендіктің бір градусымен екінші қиылысы арасындағы қазіргі Танзания-Уганда шекарасының батыс бөлігін құрайды. Конгоның Сабинио үшбұрысы мен Цхинзинганың (Мувогоеро) оңтүстік-батыс тармағы (Любиризи) арасындағы Руанда-Уганда шекарасының соңғы демаркациясы мен шекаралауы туралы мәліметтер 1911 жылғы 30 қазанда Камвезиде қол қойылған ағылшын-неміс хаттамасында келтірілген. Сондықтан, көптеген бакигалар 1911 жылы Уганданың қазіргі халықаралық шекаралары ресми бекітілген кезде де-факто үндістандықтарға айналды. Бакигалар кластарға бөлінбеген, патшалары болмаған, бірақ руларға, әулеттерге және отбасыларға негізделген қоғам еді. Бакига қауымдастықтары өз тәуелсіздігін қорғады, содан кейін неміс отаршылдық күштері мен Мвами немесе Мукаманың патша әскерлерінің ынтымақтастығы ХХ ғасырдың басында аймақты Руанда отаршылдық мемлекетіне қосуға мүмкіндік берді. Аймақ көп жылдар бойы орталық билікке қарсы наразылықтың ошағы болып келді. Бакиганың мінез-құлқына ең күшті әсер еткен нәрселердің бірі – Ньябингидің антицентристік культы болды. Бұл бүліктердің жағдайларын бакигаларға жаңа отаршыл билеушілері салған мәжбүрлі еңбекке байланысты алым-салық жүйесі (убареетва) тудырды. П.Т.У. Бакстер: «Киганың мақтанышы – олар ешқашан тутсилерге немесе хималарға бағынбаған», – деп атап өтті. Алайда, бұл қарсылықтың көп бөлігін парадоксалды түрде тутси элитасының наразы мүшелері басқарды немесе шабыттандырды. Бакига 1959 жылғы «әлеуметтік революцияның» қалыптасуында хуту шаруалары мен тутси басшыларының төбедегі шиеленістерімен бірге екі маңызды күштің бірі болды. Отаршылдық жүйеде жерді пайдалануды жер иелері (баконде) немесе оған қол жеткізуді бақылайтын басшылар басқарды. Отаршылдық билік орнағаннан кейін, бұл басшылар оңтүстік тутсилерімен және олармен жұмыс істеуге келіскен бакигалармен алмастырылды. Алайда, ескі тәртіп толығымен жойылған жоқ, нәтижесінде екеуінің арасында шиеленіс туды. Ескі баконделер бұрынғы мәртебелеріне оралуды аңсағанда, баконделердің жас ұрпақтары өз талаптарын отаршылдыққа қарсы / тутси революциялық қозғалысына біріктіре алды. Бакигалар өте дамыған халық. Олар жаңа нәрселерді жақсы көреді және өмірден ләззат алады. Ежелгі заманда олар отаршылдардан өмір салтын қызықты деп таныды. Бакига халқының көпшілігі жақсы өмір сүруді армандайды. Еуропалық өмір салты олар үшін үлгі болды. Патшалықтан бас тарту туралы ойлар жоғары өмір салтын үлгі етуге тырысқанда туындайды. Сондықтан бакигалар үшін еуропалық стильдегі үйлер, импортталған заттар құрметтеледі, ал жергілікті тұрғындар батыс стилінде киінеді. Уганданың көп бөлігіндегідей, адамдар киімге қатты мән береді. «Жақсы көріну» - бұл өз қаражатын жұмсай алатын кез келген адамның басты міндеті. Ескі ұрпақтың арасындағы бакигалардың әсем, дәстүрлі тойлары батыстық үлгідегі тойларды өткізе алатындар тарапынан елемелдікке ұшырады. Киім-кешектер қарызға алынып, музыкалық жабдықтар мен генераторлар әкелінді, шетелдік әдет-ғұрыптарды үлгілеу үшін барлық мүмкін нәрсе жасалды. Алайда, соңғы кезде көптеген жастар өздерінің мәдени салттарына қайта оралуда. Дәстүрлі тойлар бұрынғыдан жиі өткізіліп жатыр, дәстүрлі рәсімдер өткізілген кезде барлығы кикига киньякоре киіміне киініп келеді. Сондай-ақ, бакигалар қай жерде болса да, әсіресе жастардың арасында ынтымақтастық танытатынын атап өту керек. Аудандық кеңестерде ағылшын тілі қолданылады, бірақ барлығы мукига, бірақ бұл бүкіл елдің мәселесі. Ағылшын тілін жақсы білетін ата-аналар кейде балаларымен ағылшын тілінде сөйлеседі. Ағылшын тілін меңгергендер білімді, табысты адамдар болу керек деп есептеледі. Қабаледегі құрметті ақсақал Фесто Карумера былай дейді: «Батыстың мәдениетін қабылдау – бұл осы жерге өркениетті енгізгендер екендігіне байланысты надандықтан туған кемсінушілік сезімінің салдары, және біз олардың барлық іс-әрекеттері ең жақсы деп санаймыз. Олардың тұрмыс-тіршілігі таза және тартымды, сондықтан оң, өйткені ешкім біздің мәдениетімізді өз жолымызбен қалай жаңартуға болатынын білуге тырыспайды».
Many Bakiga still lived in Rwanda at the time of European colonization. An Anglo German agreement signed in Brussels on 14 May 1910, modified part of the boundary between British and German territories initially established as the parallel of one degree south latitude by the treaty of 1890. Modified were the sectors between the Congo tripoint and the junction of the Kakitumba and Kagera, comprising the present Rwanda Uganda boundary, and between the junction and the second crossing of the parallel of one degree south latitude by the Kagera, comprising the western segment of the present Tanzania Uganda boundary. Details of the final delimitation and demarcation of the Rwanda Uganda boundary between the Congo tripoint of Sabinio and the southwestern branch (Lubirizi) of the Tshinzinga (Muvogero) are given in an Anglo German Protocol signed at Kamwezi on 30 October 1911. Therefore, many Bakiga became Ugandans by de facto in 1911 when the current international boundaries of Uganda were formally finalized. Bakiga were a one class society that did not have kings but was based on clans, lineages and households. The Bakiga communities defended their independence until the collaboration of German colonial forces and the royal troops of the Mwami or Mukama succeeded in incorporating the region into the Rwandan colonial state at the turn of the twentieth century. The region remained a hotbed of discontent against the central authority for many years. One of the strongest influences upon the character of the Bakiga was the anti centrist cult of Nyabingi. The conditions for these rebellions were created by the system of forced labor tribute (ubareetwa) imposed on the Bakiga by their new colonial masters. P. T. W. Baxter noted that, "The proud boast of the Kiga is that they were never, as a people, subjugated by either Tutsi or Hima." However, this resistance was, paradoxically, in large part led or inspired by disaffected members of the Tutsi elite. The Bakiga became one of two major forces, along with the hill level tensions of Hutu peasants and Tutsi chiefs, in the formation of "Social Revolution" of 1959. In the pre colonial system, land usage was controlled by chiefs who owned land (bakonde) or controlled access to it (bagererwa). With the onset of colonial rule, these chiefs were technically replaced by southern Tutsi and Bakiga who agreed to work for them. However, the old order was never entirely erased, resulting in tensions between the two. While the older bakonde yearned for a return to their old status, younger generations of bakonde were able to merge their claims into that of the anti colonial/Tutsi revolutionary movement. The Bakiga are very developmental. They love new things and enjoy life. In ancient times they had one thing to admire from colonists, their way of life. Most of the Bakiga dream of having a good life, and decent living. The European way was a perfect image for them. Remember that the state of denial of kingship would still come up in trying to imitate the high life. So for the Bakiga, a European style home, imported objects are admired, and locals dress in a Western way. As in most of Uganda, people are extremely concerned about clothing. To "look smart" is a priority for anyone who can afford it. The elaborate, among the older generation, traditional weddings of the Bakiga were being neglected by anyone who could afford a Western looking ceremony. Clothes were borrowed, music equipment and generators brought to the area, every possible thing done to imitate foreign customs. However of recent, most youth are going back to their cultural ways. Traditional wedding ceremonies are being held more often than before, everyone comes dressed in the Kikiga Kinyakore wear, as the traditional ceremonies are carried out. It should also be noted that Bakiga regardless of where they are, have a strong solidarity more so among the youth. At the meetings of district councils, English is used although everybody is a Mukiga, though it is the problem of the entire country. Parents who know English well, sometimes resort to speaking it with their children. Those who use English are supposed to be educated and successful. Festo Karwemera, a respected elder from Kabale, offers this general comment: "Accepting the culture of the West is a result of the inferiority complex due to ignorance emanating from the fact that they are the ones introducing civilisation in this land and we tend to assume that everything they do is the best. Their way of living is clean and attractive hence positive because nobody takes trouble to find out how best we can modernise our culture in our own way."
Тиісті әдебиет
Рутанга, Муриндва және Винсент Каньонза. 2021. Колонияға дейінгі Ұлы көлдер аймағындағы мақал-мәтелдердегі атаулардың эпистемологиясы және саясаты. Франсис Б. Нямжон, Патрик Нвусу, Хасан М. Йосимбом, редакторлар. Африкалық болу және африкалыққа айналу – үнемі дамып жатқан процесс: Чинуа Ачебе мақал-мәтелдерінен алынған шабыт. Langaa ғылыми-зерттеу және баспа ортақ бастама тобы.
Rutanga, Murindwa and Fr Vincent Kanyonza. 2021. Epistemology and Politics in Proverbial Names in the Pre Colonial Great Lakes Region. Francis B. Nyamnjoh, Patrick Nwosu, Hassan M. Yosimbom, eds. Being and Becoming African as a Permanent Work in Progress: Inspiration from Chinua Achebe's Proverbs pp. 379–412. Langaa Research and Publishing Common Initiative Group.