Кіріспе

Адмирал Нахимов – Ресей-Жапон соғысы кезінде Ресей империясының әскери-теңіз флотындағы броненосц. Ол адмирал Павел Нахимовтың құрметіне аталған.

Құрылыс

Адмирал Нахимов 1881 жылы алғашқы бронекерлердің бірі ретінде тапсырыс берілді. Ол британдық Корольдік теңіз күштерінің крейсерлерінің үлгісімен салынды, олар төрт 234 мм қарумен, ромб тәрізді орналасқан схемада жабдықталған. Адмирал Нахимов жобасы одан да сәтті деп есептелді. Оның негізгі қару-жарағы 203 мм қарулардан тұрды, олар жеңіл болды және олардың санын екі есеге арттыруға болатын. Нәтижесінде, Адмирал Нахимовтың бортындағы қарулардың күші (алты 203 мм және бес 152 мм қару) 19 ғасырда салынған барлық бронекерлерден басып өтті. Өкінішке орай, оның қарулары тез ескірді. Оларды жылдам атуға арналған 152 мм қарулармен (бортында он бір қару) алмастыру қарастырылды, бірақ Жапониямен соғысқа дейін Ресей өнеркәсібінің шектеулі ресурстарына байланысты бұл жоспар іске аспады. Нахимов, Империус сияқты, бастапқыда толық бриг жабдығымен жабдықталған, бірақ ол тиімсіз болып шықты және 1898–1899 жылдары алынып тасталды. Нахимовтың кемшіліктері оның құрылыс кезіндегі және сол кездегі теңіз технологиясының қарқынды дамуымен байланысты болды. Осының салдарынан, 1905 жылға қарай ол ескірген кемеге айналды, жаңа крейсерлерге қарағанда нашар болды. Басты кемшілік – торпедалардан нашар қорғаныс болды, дегенмен ол Ресей кемелерінде алғаш рет торпедаға қарсы торларды қолданды (олар тек баяу жылдамдықпен ғана тиімді болды). Жылдам атуға арналған орта калибрлі артиллерия кеңінен қолданыла бастағанда, оның шектеулі борты корпустың көп бөлігін осал қалдырды. Оның машиналары да ескірді және жылдамдығы төмен болды. Ол 1884 жылдың шілдесінде Санкт-Петербургтегі Балтық кеме жасау зауытында патша Александр III-нің қатысуымен салынды, 1885 жылдың 21 қазанында теңізге сүңгітілді және 1888 жылдың 9 қыркүйегінде қызметке кірді.

Ертегі қызмет

Қызметке кіріскеннен кейін, «Адмирал Нахимов» Ресейдің Тынық мұхит флотына тағайындалды. Ол 1888 жылғы 29 қыркүйекте Кронштадттан шығып, 1889 жылғы мамыр айында Владивостокқа келді, онда ол бас флагмандық кеме болып тағайындалды. 1891 жылғы қыркүйекте ол Балтық теңізіне жөндеуге оралды. 1893 жылғы шілдеде ол Нью-Йоркке, содан кейін Тулонға Ресей эскадрильясының құрамында сапарлады, одан кейін тағы да Владивостокқа бағытталды, келесі төрт жыл бойы онда қызмет етті және Бірінші қытай-жапон соғысының соңында Жапонияға қарсы үштік араласудан кейін Порт-Артурды басып алуға қатысты. 1898 жылы ол Балтық теңізіне жөндеу және модернизация үшін оралды. 1899 жылғы қарашада ол Порт-Артурдағы Тынық мұхит эскадрильясына қайтадан жіберілді. 1900–1903 жылдары Порт-Артур, Корея және Жапония арасындағы дипломатиялық миссияларда қолданылды. Осы кезеңде оның капитаны – Ұлы князь Кирилл Владимирович Романов болды. «Адмирал Нахимов» 1903 жылы Кронштадтқа қайта оралды, өйткені оның қару-жарағының қарқындылығы төмен және ұзақ мерзімді емес, жаңғырту қажет болды. Алайда, жұмыстың баяу прогресіне және экономикалық қиындықтарға байланысты, 1904 жылы орыс-жапон соғысы басталғанға дейін жаңғырту жұмыстары көп ілгерілемеді.

Ресей-жапон соғысы

Ресей-Жапон соғысы кезінде адмирал Нахимов Порт-Артурдың жапондық блокадасын жеңілдету үшін Ресей Балтық флотынан құрылған адмирал Зиновий Рожественскийдің басқаруындағы Екінші Тынық мұхиты эскадрильясына тағайындалды. 1904 жылдың қазанында Балтық теңізінен шығып, адмирал Нахимов басқа ресейлік крейсерлерге қарағанда күшті болғандықтан, эскадрильяның екінші линкорлар тобына қосылды, ол үш ескірген линкордан тұрды. 1905 жылдың 27 мамырында Цусима шайқасының бірінші күні адмирал Нахимов негізгі колоннадағы сегізінші және соңғы кеме болды. Ол шамамен 30 рет оққа ұшырады, көбінесе жапондық бронекерлердің атысынан, 25 адам қаза тауып, 51 адам жарақат алды, бірақ жауынгерлік қабілетін сақтап қалды. Адмирал Нахимов 203 мм-лік үш снарядпен жапондық бронекер Іватеге аздап зиян келтірді. Түнде қалған ресейлік кемелерге торпедалық катерлер мен эсминецтер шабуыл жасағанда, адмирал Нахимов іздеу шамдарын қосып, көзге түсті. Шамамен сағат 21.30-22.00 аралығында белгісіз кемеден атылған торпедадан кеменің мұрты зардап шекті. Ұстаздардың күресіне қарамастан, кеме батып, келесі күні таңертең Цусима аралының жанында тастап кетілді. Жапондық көмекші крейсер Садо Мару экипаждың 523 адамын құтқарып алды, тағы 103 адам қайықтармен қашып, кейін тұтқындалды, ал 18 адам жоғалды. 28 мамыр күні сағат 10.00 шамасында адмирал Нахимов батты. Кейін капитан Родионов кеменің торпеда емес, су астындағы минадан батқанын айтты, ал кейбір экипаж мүшелері капитанның кемені басып беруден сақтау үшін суға батыруға бұйрық бергенін куәландырды, сондықтан соңғы сәттері туралы әртүрлі мәліметтер бар.

Суға батқан қазына туралы аңыз

1933 жылы америкалық автор Гарри Берг «600 миллиард суда» атты кітабын жариялап, Цусима шайқасында батып кеткен Екінші Тынық мұхиты эскадрасының төрт кемесінде 5 миллион АҚШ долларына бағалы алтын болған, оның 2 миллионы адмирал Нахимовта тасымалданған деген негізсіз мәлімдеме жасады. 1980 жылы жапон бизнесмені Рёичи Сасакава Кеңес үкіметінің қарсылығына қарамастан адмирал Нахимовтың құлаған қалдықтарын құтқарып алғанын мәлімдеді. Сасакава кейіннен алтын құймалары, платина бөлшектері, британдық фунт стерлингтері және қымбат асыл тастар салынған жәшіктер сияқты құнды жүктердің суреттерін жариялады. Сасакава қазынаның қазіргі заманғы валютамен санағанда 36 миллиард доллардан астам тұратынын айтты, бірақ оны Кеңес Одағына беруге, ал Курил аралдарын Жапонияға қайтаруға дайын екенін ұсынды. Бірақ, Сасакаваның сенімі күмәнге түсті, өйткені адмирал Нахимовтан деген сөзбен алынған металл сынықтарының тығыздығы платина емес, қорғасынға сәйкес келді.