Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Либериядағы католик шіркеуі – Римдегі Рим папасының рухани жетекшілігімен әлемдік католик шіркеуінің бір бөлігі. 2020 жылы Либерияда шамамен 348 000 католик болды (халықтың 7,52 пайызы). 3 дін аймағы бар, оның ішінде 1 архиепархия:
The Catholic Church in Liberia is part of the worldwide Catholic Church, under the spiritual leadership of the Pope in Rome. In 2020, there were approximately 348,000 Catholics in Liberia (7.52% of the population). There are 3 dioceses including 1 archdiocese:
Монровия
Кейп-Палмас (Харпер қаласы, Мэриленд округі)
Гбарнга (Гбаргна қаласы, Бонг округі)
Monrovia
Cape Palmas (located in Harper, Maryland County)
Gbarnga (located in Gbargna, Bong County)
Льюис Джером Зейглер 2021 жылға дейін архиепископ болды; 2023 жылы лауазым бос.
Lewis Jerome Zeigler was the archbishop until 2021; in 2023, the seat is vacant.
Өмірбаян
ХХ ғасырдың басында америкалық-либериялық қоныс аударушылар теңіз жағалауында және ең маңызды екі өзеннің сағасында орналасқан еді. Жергілікті тайпалардың ішіндегі бастылары – Вей, Пессех, Барлин, Басса, Кру, Гребо және Мандинго. Жаңа дінге өткендердің көп бөлігі Кру және Гребо тайпаларынан шыққан. Методист, баптист, пресвитериан және епископаль миссиялары елде көп жылдар бойы орналасқан, бірақ XIX ғасырдың басында олардың нәтижелері шала болды.
At the beginning of the 20th century, the Americo Liberian settlers were to be found on the seacoast and at the mouths of the two most important rivers. Of the native tribes, the principal are the Veys, the Pessehs, the Barlines, the Bassas, the Kru, the Grebo, and the Mandingos. The converts came chiefly from the Kru and the Grebo. Methodist, Baptist, Presbyterians, and Episcopalian missions had been established in the country for many years with scant results at the beginning of the 19th century.
Либерияға алғашқы американдық миссия
Американың алғашқы отарлаушыларының көптегені Мэриленд және көршілес штаттардан келген католиктер болғандықтан, олар Халықтарды Жақтандыру Жиналысының назарына ілікті. 1833 жылы Балтимордың екінші провинциялық кеңесі жергілікті сенімділерге қызмет ету үшін миссионерлерді жіберу қиындығын шешуге кірісті. Қабылданған шараларға сәйкес, Филадельфияның генералды викарийі Эдвард Баррон, Нью-Йорктік Джон Келли және Балтиморлық діншіл катехист Денис Пиндар миссияға ерікті түрде барып, 1841 жылдың 2 желтоқсанында Балтимордан Африкаға аттанды. Олар қауіпсіз жетті және Баррон әке 1842 жылдың 10 ақпанында Палмас мүйісінде алғашқы қасиетті миссаны өткізді. Біраз уақыттан кейін, жемісті жұмыс істеу үшін жеткілікті миссионерлер алмағанын байқағаннан кейін, Баррон әке АҚШ-қа қайтып, содан Римге барды, онда ол 1842 жылдың 22 қаңтарында Екі Гвинеяның апостолдық викарийі және Констанция титулды епископы болып тағайындалды.
As a number of the first American colonists were Catholics from Maryland and the adjoining states, they eventually caught the attention of the Congregation for the Evangelization of Peoples and the second Provincial Council of Baltimore in 1833 undertook to meet the difficulty of sending missionaries to serve the local faithful. In accordance with the measures taken, Rev. Edward Barron, Vicar General of Philadelphia, Rev. John Kelly of New York, and Denis Pindar, a lay catechist from Baltimore, volunteered for the mission and sailed for Africa from Baltimore on 2 December 1841. They arrived there safe and Father Barron serve the first Mass at Cape Palmas on 10 February 1842. After a time, finding that he did not receive missionaries enough to accomplish anything practical, Father Barron returned to the United States, and thence went to Rome where he was made on 22 January 1842, Vicar Apostolic of the Two Guineas, and titular Bishop of Constantia.
Діни қауымдарды миссионерлер басып алды
Ол Киелі Рух қауымының жеті діни қызметкерімен бірге Либерияға оралып, 1843 жылдың 30 қарашасында Палмас мүйісіне келді. Олардың бесеуі миссия кезінде қызбадан қайтыс болды, ал 1844 жылдың 1 қаңтарында Денис Пиндар, жалақылы катехист, де осы аурудың құрбаны болды. Епископ Баррон мен әке Келли екі жыл бойы тұрып берді, содан кейін қызбадан әлсіреп, климатқа одан әрі төтеп беру мүмкін емес деп санап, Америка Құрама Штаттарына қайтуға бел буды. Епископ Баррон 1854 жылдың 12 қыркүйегінде Саванна, Джорджияда сары қызылша эпидемиясы кезінде қайтыс болды, ал әке Келли 1866 жылдың 28 сәуірінде Джерси-Ситиде дүние салды. Жұмысты бастаған Киелі Рух әулеттері де климаттың салдарынан бірнеше жылдан кейін оны тастауға мәжбүр болды, ал тұрақты миссия 1884 жылдың 25 ақпанына дейін тоқтап тұрды. Монфорт әулеттері (Мария компаниясы), әкелер Бланше мен Лорбер басшылығымен, Монровияда жаңа миссияның негізін қалады. Республика Президенті, Джонсон мырза және халық оларды ыстық қарсы алды, себебі олар жан-жақты білім беруге ерекше мән берді, бірақ сектанттық дін қызметкерлері оларға қарсы қастандық ұйымдастырып, католик дінін таратуға жасаған барлық әрекеттерін тойтарыс беруге тырысты. Олар осыған қарамастан, қандай да бір прогресске жетті, ал келесі жылы Франциядан күш қосып, ұлдарға арналған мектеп ашып, өздерінің қызметін басқа жерлерге кеңейтті. Әке Бурзеи жергілікті тілді үйреніп, онда катехизис жазып, бірнеше ән-күйлерді аударды. Миссионерлердің өлімі мен қалғандарының денсаулығының нашарлауы осы дін қызметкерлерін де Либерия миссиясын тастауға мәжбүр етті. Содан кейін 1906 жылға дейін оған Сиерра-Леонеден келген миссионерлер уақыт-уақыттап келіп тұрды, содан кейін Халықтарды евангелизациялау жөніндегі Конгрегация оның қамқорлығын Лиондағы Африка миссиясы қоғамына тапсырды, ал үш ирланд дін қызметкері, әкелер Стивен Кайн, Джозеф Батлер және Денис О'Салливан, екі француз көмекшісімен бірге 1910 жылы викариатта шамамен 2800 католик бар екені есептелді. 1927 жылы Әулие Тақ пен Либерия арасында дипломатиялық қатынас орнатылды, бұл мерекеде Мәсіх Патшасы күні Монровия көшелерінде әсем және кең ауқымды шеру өтті, бұл кейіннен католик мектептеріне тіркелуді арттырып, католицизмнің берік негізін қалады.
With seven priests of the Congregation of the Holy Ghost, he returned to Liberia, arriving at Cape Palmas on 30 November 1843. Five of these priests died on the mission of fever, to which Denis Pindar, the lay catechist, also fell a victim, on 1 January 1844. Bishop Barron and Father Kelly held out for two years, and then, wasted by fever, they determined to return to the United States, feeling that it was impossible to withstand the climate any longer. Bishop Barron died of yellow fever during an epidemic at Savannah, Georgia, on 12 September 1854, and Father Kelly died at Jersey City, New Jersey, on 28 April 1866. The Fathers of the Holy Ghost, who took up the work, were also forced by the climate to abandon it in a couple of years, and the permanent mission lapsed until 25 February 1884. The Fathers of Montfort (Company of Mary), under Fathers Blanchet and Lorber, then laid the foundation of another mission at Monrovia. The President of the Republic, Mr. Johnson, and the people generally gave them a cordial welcome, because of its emphasis on providing a thorough education, but the sectarian ministers organized a cabal against them, and endeavoured to thwart all their efforts to spread the Catholic faith. They made some progress in spite of this, and in the following year, having received reinforcements from France, opened a school for boys and extended their operations into other places. Father Bourzeix learned the native language, in which he compiled a catechism and translated a number of hymns. Deaths among the missionaries and the health of the others shattered by fever forced these priests also to abandon the Liberia mission. After this it was visited occasionally by missionaries from Sierra Leone until 1906, when the Congregation for the Evangelization of Peoples handed its care over to the Society of African Missions from Lyon, and three Irish priests, Fathers Stephen Kyne, Joseph Butler, and Dennis O'Sullivan, with two French assistants, continued to work among the 2800 Catholics the vicariate was estimated to contain in 1910. Diplomatic relations between the Holy See and Liberia were established in 1927, celebrated by a spectacular and massive march through the streets of Monrovia on the feast of Christ the King, which subsequently boosted registration in Catholic schools and a lasting foundation of Catholicism.
Диктатуралар кезінде ашық сөйлеу
Уильям Табманнан Самуэль Доуға дейінгі диктатуралар кезінде католик шіркеуі білім беру және кедейлермен жұмыс істеуді жалғастырды, сондай-ақ түрлі диктаторлық режимдердегі зұлсалыс пен сыбайлас жемқорлықты айыптау үшін өз дауысын пайдаланды. Католик шіркеуі басқа шіркеулерге қарағанда сенімдірек саналды, себебі оның ерекше қаржыландыру жүйесі мен иерархиясы оны үкіметтің ықпалына қалдырмады. Оның қаржыландырылуы «негізінен Германияның ірі ұйымдарынан түсті, бұрынғы гранттар туралы есеп беруде мұқият болмаған жағдайда, олар үлестің тоқтатылуына келісімін беретін». Үкіметтің жоғары лауазымды шенеуніктері шіркеуге қатыспағандықтан және католик епископтық билігінің (прелаттар тек бірнеше жылға сайланатын) арқасында, шіркеу үлкен сөз бостандығына ие болды, оны қажет болған кезде үкіметті сынау үшін тиімді пайдаланды, «ұлттық мәселелер бойынша қоғамдық пікір білдіру механизмін» қолданды. Архиепископ Майкл Кпакала Фрэнсис 1977 жылы жазған алғашқы хатында сыбайлас жемқорлықты былай айыптады:
Under the dictatorships of William Tubman up to Samuel Doe, the Catholic Church continued its work in education and with the poor, as well as using its voice to denounce abuses and corruption under the different dictatorial regimes. The Catholic Church was seen as more trustworthy than other churches because its peculiar mode of financing and hierarchy did not leave it at the government's mercy. Its financing came "predominantly from giant German agencies which would simply cease contributing if previous grants were not scrupulously accounted for." Because it did not include high ranking government officials, and because of the Catholic episcopal authority (prelates were not elected for just a few years), the Church benefited from a great freedom of expression, which it used wisely to denounce the government when necessary, using "machinery for public comment on national issues" with the Lenten or Advent Pastoral Letters. Archbishop Michael Kpakala Francis in his first letter written in 1977, denounced corruption in these words:
«Еліміздегі сыбайлас жемқорлықтың бұл жағымсыз тенденциясын тоқтатуға әлі кеш емес. Біз өзімізді христианбыз деп мақтан тұтамыз, бірақ егер сыбайлас жемқорлық әдеттегі нәрсе болса, шынымен солай деп айта аламыз ба?» | Архиепископ Фрэнсистің бірінші пастырлық хаты, 1977 жыл.
"It is not too late to stop this ugly trend of corruption in our country. We are proud to call ourselves Christian, but can we honestly do so if corrupt practices are the normal things in our lives? "| First Pastoral Letter of Archbishop Francis, 1977
Католик шіркеуі Либерияда саяси мақсаттар үшін зорлық-зомбылықты жүйелі түрде қолдануды да айыптады. Мысалы, 1980 жылы Самуэль Доудың төңкерісінен кейін католик епископтары «Либерия жағдайы» туралы мәлімдеме жасап, «мемлекеттің рөлін басып алмастан және ешқандай тарапты жақтамай» елдің саяси өміріндегі шіркеудің рөлін атап өтті. Епископтар мемлекетке азаматтардың құқықтарын қорғау және бұзбау міндетін еске салды. Мәлімдемеде былай делінген:
The Catholic Church also used its voice to condemn the systematic recourse to violence for political ends in Liberia. For instance, after Samuel Doe's coup in 1980, the Catholic Bishops were quick in bringing out a statement on "The Liberian Situation", emphasizing the role of the Church in the country's political life, "without usurping the role of the State and without favouring any party." The bishops reminded the State of its duty to protect and not breach the citizens' rights. The statement declared that:
«Зорлық-зомбылық әділ үкіметте орын алмайды. Зорлық-зомбылық қоғамның негізін құртады, жек көруді тудырады және сүйіспеншілік болуы керек жерде аділдіксіздікке әкеледі» | Католик епископтарының «Либерия жағдайы» туралы пастырлық хаты, 1980 жыл.
"Violence has no place in a just government. Violence destroys the very fabric of society, foments hatred and brings about hostility where there should be love"|Catholic Bishops Pastoral Letter on "The Liberian Situation", 1980
Азамат соғысы және оның салдары
1989-1997 жылдардағы Либерия азамат соғысы кезінде көптеген шіркеулер мен діни орталықтар паналау орны ретінде қолданылды. Пасторлар мен дін қызметкерлері де зорлық-зомбылықтың құрбаны болды, соның салдарынан көптеген адамдар қаза тапты. Либериядағы католик шіркеуі бірнеше рет соғыс қылмыстары соты құру туралы үндеу жасады, "либериялықтарға қарсы қатыгездік жасаған адамдарға қарсы әділет жүйесін күшейту мақсатында", себебі кешіріммен бірге әділдік те болуы керек.
During the 1989–1997 Liberian Civil War, many churches and religious centres were used as shelters. Priests and religious were also the target of violence and many were killed. The Catholic Church in Liberia has on many occasions renewed its appeal for a War Crimes Court to be set up, "in an effort to enhance the justice system against individuals who commit atrocities against Liberians", as reconciliation must come with justice.
ЖИТС-ке қарсы күреске қатысу
2009 жылы Либериядағы Гбарнга епархиясының Католиктік денсаулық сақтау хатшылығы, "ХИВ және ЖҚТБ пандемиясын алдын алу туралы хабардарлықты арттыруға бағытталған үкімет пен халықаралық күш-жігерді толықтыру" мақсатында, Бонг округінде ХИВ/ЖҚТБ туралы қарқынды хабардар ету және түсіндіру науқанын ұйымдастыру арқылы жергілікті шіркеудің міндеттемесін және табандылығын жаңартты.
In 2009, as part of its effort "to complement government and global efforts to create an increased awareness on the prevention of the HIV and AIDS pandemic", the Catholic Heath Secretariat of the Diocese of Gbarnga in Liberia renewed the local Church's commitment and perseverance by organizing "intense HIV/AIDs awareness and sensitization campaigns in Bong County".