Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Льюис және Харрис аралының аймағы, Шотландия.
Region of Lewis and Harris island, Scotland
Бұл аралдың гэль тіліндегі атауы "Na h Earradh". Гебрид аралдарының бұрын гэль тілінде аттары болған, бірақ викингтер оларды қайта атаған. "Na Hearadh" деген гэль тіліндегі атау сондай-ақ Ислайдың Ринн аймарына қатысты ертеректегі термин болған. Харрис аралындағы көптеген жер аттары ежегі скандинав тілінен аударылған. Харрис, Птолемейдің Британ аралдары картасында "Адру" (мағынасы – "қалың, мықты немесе көлемді") деп аталған арал болуы мүмкін.
The name of this island in Gaelic is "Na h Earradh". The isles of the Hebrides once had Gaelic names, however the Norsemen renamed them. The Gaelic name "Na Hearadh" was also an earlier term for the Rinns of Islay. Most of the place names on Harris are Gaelicized Old Norse. Harris is most likely to be the island referred to as Adru (meaning 'thick, stout or bulky') on Ptolemy's map of the British Isles.
Галл тілі
2011 жылы Харрис аралында 1212 гэль тілінде сөйлейтін адам болды, бұл халықтың шамамен 60 пайызын құрады.
as of 2011, there were 1,212 Gaelic speakers in Harris, corresponding to roughly 60% of the population.
География
Льюис пен Харрис арасындағы шекара батыс жағалаудағы Лох-Ресорттың бастауынан шығыс жағалаудағы Лох-Сифортқа ең жақын нүктеге дейінгі шамамен жүретін сызықтан тұрады. Харрис өзі табиғи түрде солтүстік және оңтүстік бөліктерге бөлінеді, оларды Батыс және Шығыс Лох Тарберт ажыратады. Бұл екі бөлік Тарберт ауылының (Ан Тайрберт немесе Тайрберт на Херад) жанындағы тар тілкемен біріктірілген. Харристің негізгі тау жынысы Льюис гнейсінен тұрады, ол Прекамбрий кезеңінде қалыптасқан және магмалық интрузиялармен араласқан. Осы интрузиялардың бірі Ройнбхал тауының жотасын құрайды. Бұл жердегі тау жынысы анортозит, оның құрамы Ай тауларындағы тау жыныстарына ұқсас. Харрис тарихи Инвернесс округінің бір бөлігі болған және бұрынғы әкімшілік бөліністерде осылай басқарылған. 2001 жылғы халық санауы бойынша Харристе 1,916 тұрғын тұрақты түрде өмір сүрген. Ол Оңтүстік Льюис, Харрис және Солтүстік Уист ұлттық көркемдік аймағының құрамына кіреді, Шотландиядағы 40 аймақтың бірі.
The boundary between Lewis and Harris is approximately a line from the head of Loch Resort on the west coast to the closest point of Loch Seaforth on the east coast. Harris itself divides naturally into northern and southern parts which are separated by West and East Loch Tarbert. These halves are joined by a narrow isthmus at the main settlement of Tarbert (An Tairbeart or Tairbeart na Hearadh). The bedrock of Harris is largely Lewisian gneisses, which were laid down in the Precambrian period, interspersed with igneous intrusions. One of these intrusions forms the summit plateau of the mountain Roinebhal. The rock here is anorthosite, and is similar in composition to rocks found in the mountains of the Moon. Harris is a part of historic Inverness shire, and was administered as such under older administrative divisions. In the 2001 census, Harris had a usually resident population of 1,916. It is part of the South Lewis, Harris and North Uist National Scenic Area, one of 40 in Scotland.
Солтүстік Харис
Солтүстік Харрис, Льюиске іргелес жатқан, Клишамды (Ан Клизам) қамтиды, ол Сыртқы Гебрид аралдарындағы ең биік тау. Аймақ сиреп қоныстанған. Тарберттен әрі қарайғы ең алыс елді мекен – батыс жағалаудағы Хусиниш (Hùisinis). Шығыс жағалаудан көпір Харис аралын Скальпай аралымен (Сгалпай на Херад) байланыстырады. 2003 жылдың наурыз айында Солтүстік Харрис иелігі жергілікті қауымдастық атынан Солтүстік Харрис Трастына сатып алынды. 2006 жылдың сәуір айында Траст Тарберт қаласында «Highlands and Islands Community Energy Company» конференциясын «Қауымдық энергетика: шектен бастау» тақырыбында өткізді. 2008 жылдың басында Траст Монан жерінде үш 86 метрлік (282 фут) жел турбинасын орнатуға жоспарлауға рұқсат алды. 2008 жылы Шотландияның қоршаған ортаны қорғау министрі Майк Расселл Солтүстік Харрис Трастының аймақта Шотландияның үшінші ұлттық паркін құру туралы жергілікті халықтың пікірін білуді бастағанын хабарлады.
North Harris, adjoining Lewis, contains Clisham (An Cliseam), the highest mountain in the Outer Hebrides at The area is sparsely populated. Beyond Tarbert, the furthest settlement is Hushinish (Hùisinis) on the west coast. A bridge from the east coast links Harris to the island of Scalpay (Sgalpaigh na Hearadh). In March 2003 the North Harris Estate was purchased by the North Harris Trust, a development trust, on behalf of the local community. In April 2006 the Trust hosted the Highlands and Islands Community Energy Company conference "Community Energy: Leading from the Edge" in Tarbert. In early 2008 the Trust received planning consent for three 86 metre (282 ft) wind turbines to be located at Monan. In 2008 Mike Russell, the Scottish environment minister announced that the North Harris Trust had begun canvassing local opinion about a proposal to create Scotland's third national park in the area.
Оңтүстік Харрис
Харис аралының оңтүстік бөлігі бұрынғыдай таулы емес, батыс жағалауында көптеген табиғи, ақ құмды жағажайлар бар. Оның негізгі елді мекендері – Родел (Roghadal), ортағасырлық Сент-Клемент шіркеуімен (Eaglais Chliamhain) әйгілі, ол Иона аббаттығынан кейін Гебрид аралдарындағы ең әсем әрі сақталған ортағасырлық шіркеу, және Левербург (An Tòb na Hearadh немесе An t Òb na Hearadh). Соңғысынан паром Солтүстік Уист (Uibhist a Tuath) жағалауындағы Бернерей (Beàrnaraigh na Hearadh) аралына қатынайды, ол аралға жалғасқан жол арқылы қосылған. Оңтүстік Харистің шығыс жағалауы Бейс деп аталады. Оның ең танымал бөлігі – "Алтын жол", себебі оны салуға көп қаржы жұмсалған, ол 1897 жылы салынған. Бұл жол Миавигтен басталып, Дриншадер, Гросебай, Скадабай және Клюер арқылы Стокенишке дейін созылады. Стокеништен басталатын жол Ликисто (Liceasto), Геокраб (Geòcrab), Маниш (Mànais), Флодабай (Fleòideabhagh), Куидиниш (Cuidhtinis), Финсбай (Fionnsbhagh) және Лингербай (Lingreabhagh) елді мекендері арқылы өтеді. Лускентир мен Скариста жағажайлары – ең таңғажайып жағажайлардың қатарында. Біріншісінен BBC телеарнасының "Castaway 2000" сериалы түсірілген Тарансай аралын Харристен жақсы көруге болады. Скарриста жағажайында серфинг және кайтбаггингпен айналысуға мүмкіндік бар. Жақын жерде орналасқан Харрис гольф клубында жақсы күтілген жасыл алаңдар мен төбелердің әдемі көріністері бар, бірақ жексенбі күндері ойын өткізілмейді. Скарриста – 1930 жылдары Харристе өскендігі туралы жазған автор Финлей Дж. Макдональдтың туған жері. Оның "Crowdie and Cream", "Crotal and White" және "The Corncrake and the Lysander" кітаптары Гебрид аралдарындағы өмірдің жарқын және әзіл-қалқылы бейнесін көрсетеді.
The southern part of Harris is less mountainous, with numerous unspoilt, white sandy beaches on the west coast. Its main settlements are Rodel (Roghadal), known for its medieval kirk of St. Clement (Eaglais Chliamhain), the most elaborate surviving medieval church in the Hebrides after Iona Abbey, and Leverburgh (An Tòb na Hearadh or An t Òb na Hearadh). A ferry sails from the latter to Berneray (Beàrnaraigh na Hearadh), an island off the coast of North Uist (Uibhist a Tuath), to which it is joined by a causeway. The east coast of south Harris is known as the Bays. The best known section called the "Golden Road" as it cost so much money to build, when it was built in 1897. It runs from Miavaig via Drinishader, Grosebay, Scadabay and Cluer to Stockinish. From Stockinish the road is the Bays and meanders through the coastal townships of Lickisto (Liceasto), Geocrab (Geòcrab), Manish (Mànais), Flodabay (Fleòideabhagh), Quidinish (Cuidhtinis), Finsbay (Fionnsbhagh) and Lingerbay (Lingreabhagh). The beaches of Luskentyre and Scarista are amongst the most spectacular. From the former the island of Taransay, where the BBC Television series Castaway 2000 was recorded, is seen most clearly from Harris. At Scarista the beach is a venue for surfing and kite buggying. Nearby the Harris Golf Club offers well kept greens and views of the hills, but there is no play on Sundays. Scarista is the birthplace of the author Finlay J. MacDonald, who wrote about growing up on Harris in the 1930s. His books: Crowdie and Cream, Crotal and White and The Corncrake and the Lysander paint a vivid and humorous picture of Hebridean life.
Тарберт
Тарберт – Харрис аралының басты порты және ең ірі елді мекені, халқы шамамен 550 адамды құрайды. Тарберт атауы норвеж тілінен келген, «переправа» немесе «құмқанат» деген мағынаны білдіреді. Ол Лох Тарберт және Батыс Лох Тарберт арасындағы құмқанатта орналасқан. Ауылда паром терминалы, жергілікті туристік ақпарат орталығы және бірнеше шағын дүкендер бар, оның ішінде КалМак паром терминалына бағытталған басты жолға қарайтын Харрис Твид дүкені мен жалпы азық-түлік дүкені де бар. Бұдан өзге, мұнда Харрис дистиллериясы да орналасқан.
Tarbert is the main port and main settlement of Harris, with a population of about 550. The name Tarbert comes from the Norse tairbeart meaning "portage" or "isthmus". It is located on an isthmus between Loch Tarbert and West Loch Tarbert. The village has a ferry terminal, local tourist information and some small shops, including a Harris Tweed shop overlooking the main access road to the CalMac ferry terminal and a general grocery store. It is also home to the Harris Distillery.
Скалпай
Скалпей аралы Шығыс Лох Тарберт сағасында орналасқан. Тарихи тұрғыдан, бұл арал балық аулау өнеркәсібімен белгілі болған, бірақ қазір оның көп бөлігі жойылды. 1997 жылы Скальпей көпірі ашылғаннан кейін арал Хариспен байланысты, бұл Скальпейді Харистегі Кайлз елді мекенімен қосты. Жақында бұқаралық ақпарат құралдары Харристегі, әсіресе Тарберттегі балық аулауға назар аударды. Жергілікті балықшылар аймақтағы ірі қарағазыларды аулап, көбінесе Батыс Лох Тарберттен күзде және қыста мол улов жинады. Шотландияның жағалау рекордтарына өтініш берілген, бірақ кейін салмағы шамамен балық ұсталды. Бұл уловтар жергілікті және ұлттық баспасөздің, сондай-ақ теңіз балық аулау саласының жетекші журналдарының назарын аударды.
The island of Scalpay is located at the mouth of East Loch Tarbert. It was known historically for its fishing industry, though little of that remains. The island was linked to Harris when the Scalpay Bridge was opened in 1997, connecting Scalpay to the settlement of Kyles on Harris. Media attention has recently been drawn to angling on Harris, and Tarbert in particular. Local fishermen have been targeting large Common Skate in the area and have had prolific catches, mainly from West Loch Tarbert, in autumn and winter. There is an application for the Scottish shore record of although a fish estimated at was later landed. These catches have attracted the attention of the local and national press and sea angling's leading magazines.
Экономика және көлік
Жоғары және аралдардың көптеген бөліктері сияқты, Харрис аймағында да аралықта өткізу орындары бар көптеген бір жолды жолдар бар. Тарберттен Скайдағы Уигке дейін паромдар қатынайды. Шотландия үкіметінің мәліметінше, «туризм – сыртқы Гебрид аралдарының ең маңызды саласы, ол аралдарға 65 миллион фунт стерлинг табыс әкеліп, шамамен 1000 жұмыс орнын қамтамасыз етеді». Сыртқы Гебрид аралдарының туризм бюросы 2017 жылы аралдардағы экономикалық белсенділіктің 10-15% туризм есебінен құралғанын хабарлады. Агенттік сапарлар санын есептегенде «аралдар арасындағы нақты үлесті анықтау мүмкін емес» екенін, бірақ «шамамен Льюис (45%), Уист (25%), Харрис (20%), Барра (10%)» құрайтынын мәлімдеді. Харрис Харрис твидімен танымал, бірақ бұл мата көбінесе Льюис аймағында жасалады, ал ірі аяқтау тігін фабрикалары Шоубост пен Сторнуэйде орналасқан. Өндірілген матаның әрбір бөлігіне 1909 жылы Харрис Твид қауымдастығы тіркелген ресми Orb символы қойылады. Харрис твиді «сыртқы Гебрид аралдарындағы үйлерінде арал тұрғындары қолмен тоқыған, Гаррис, Льюис, Солтүстік Уист, Бенбекула, Оңтүстік Уист және Барра аралдарында және олардың біраз бөлігінде (The Outer Hebrides) аяқталған, сыртқы Гебрид аралдарында боялған және тоқылған таза жұқа жүнді мата» деп анықталады. Тарберт Харрис дистилляциясының орны, оның директорларының арасында бұрынғы Monsanto бас директоры Хью Грант бар. 2018 жылы дистилляция зауыты жыл сайынғы Шотландия джин сыйлықтарында «Жылдың шотландия джин дистилляциясы» атағын алды, ал 2020 жылы Харрис джин үшінші жыл қатарынан Шотландия джин қоғамының тұтынушылар таңдауы сыйлығында сүйікті шотландия джині деп танылды. 2021 жылға қарай компания тек джин сатты, бірақ Hearach's single malt Scotch whisky өндірісін бастады; бұл өнім сатылымға түскенше бірнеше жыл өтеді.
In common with many parts of the Highlands and Islands, Harris has numerous single track roads with passing places at intervals. Ferries sail from Tarbert to Uig in Skye. According to the Scottish Government, "tourism is by far and away the mainstay industry" of the Outer Hebrides, "generating £65m in economic value for the islands, sustaining around 1000 jobs" The report adds that the "islands receive 219,000 visitors per year". The Outer Hebrides tourism bureau states that 10–15% of economic activity on the islands was made up of tourism in 2017. The agency states that the "exact split between islands is not possible" when calculating the number of visits, but "the approximate split is Lewis (45%), Uist (25%), Harris (20%), Barra (10%)". Harris is known for Harris Tweed, although this textile is mostly made in Lewis, with the major finishing mills in Shawbost and Stornoway. Every length of cloth produced is stamped with the official Orb symbol, trademarked by the Harris Tweed Association in 1909. Harris Tweed is defined as "hand woven by the islanders at their homes in the Outer Hebrides, finished in the islands of Harris, Lewis, North Uist, Benbecula, South Uist and Barra and their several purtenances (The Outer Hebrides) and made from pure virgin wool dyed and spun in the Outer Hebrides." Tarbert is home to the Harris distillery, which has former Monsanto CEO, Hugh Grant among its directors. In 2018, the distillery was named Scottish Gin Distillery of the year at the annual Scottish Gin Awards, and in 2020, Harris Gin was voted favourite Scottish gin in the Scottish Gin Society Consumer Choice Awards for the third year in a row. As of 2021, the company was marketing only gin, but had started production of Hearach' single malt Scotch whisky; it would be some years before that product would be available for sale.
Білім
Тарберттегі Сэр Э. Скотт орта мектебі Харрис және Скальпей аралдарының барлық тұрғындарына қызмет етеді. Бұл мектепте бастауыш және орта білім беретін бөлімдері бар, және ол 6-сыныпқа дейін білім беруге қабілетті. Мектепке 21 кВт қуаттылығы бар күн электр станциясы орнатылған. Сонымен қатар, Левербурх қаласында Леверхулм еске алу мектебі де бар.
The Sir E. Scott secondary school in Tarbert serves the whole of the Isle of Harris and Scalpay. This school has a primary and secondary department and can educate up to sixth year. The school has a 21 kW photovoltaic system installed. There is also a Primary School, Leverhulme Memorial School, in Leverburgh.
Дін
Харристің халқының көп бөлігі пресвитериан дінін ұстанады және сенбі күні тынығуды қатаң сақтайды: барлық сауда орындары жексенбі күні жабылады. Бұл аймақ Ұлыбританиядағы реформалық фундаментализмнің соңғы бекінісі деп есептеледі, және 2006 жылы Caledonian MacBrayne компаниясы жексенбі күні паром қызметін бастағанда дау туды. Дегенмен, Харристің оңтүстігіндегі Бернерей (Солтүстік Уист) мен Левербург (Ант-Об) арасындағы жексенбілік паром қызметі салыстырмалы түрде аз дау тудырып, қазір жыл бойы үздіксіз жұмыс істейді. Бұл 2009 жылы Сторнуэйге жексенбілік паромдар іске қосылғанға дейін, жексенбі күні Льюис және Харрис аралдарына пароммен баруға мүмкіндік берді. Бұл бағыттың Солтүстік Уист бөлігіне басқа паром маршруттары арқылы да жексенбі күні жетуге болады (Uig – Lochmaddy және Oban – Lochboisdale).
Harris has a largely Presbyterian population that practises sabbatarianism: all retail outlets are shut on Sunday. This area has been described as the last bastion of Reformed fundamentalism in the UK, and there was controversy in 2006 when Caledonian MacBrayne started a Sunday ferry service. However, a Sunday ferry service between Berneray (North Uist) and Leverburgh (An t Òb) in the south of Harris has been introduced with relatively little controversy and now operates all year round. This allowed travel to Lewis and Harris by ferry on a Sunday before the Sunday ferries to Stornoway started in 2009. The North Uist end of the connection can be reached by other ferry routes that also operate on Sundays (Uig Lochmaddy and Oban Lochboisdale).
Аудандық тартан
Тарберттегі Сэр Э. Скотт орта мектебінің алтыншы сынып оқушылары Харрис аралының тартанын жобалау, сату және таңдау бойынша 2003 жылғы Ұлыбританияның «Жас кәсіпкер» сыйлығына ие болды. Тартан Шотландия тартан басқармасында (№ 6198) және Шотландия тартандарының әлемдік тізілімінде (№ 2981) ресми түрде тіркелген. Оның симметриялық жіптерінің саны "WW/8 B80 K8 LG16 K16 LB/24" деп көрсетілген, ал түс палитрасы:
A group of sixth year pupils at the Sir E. Scott secondary school in Tarbert won the 2003 Young Enterprise UK Award for their design, marketing, and selling of the Isle of Harris district tartan. The tartan is officially registered with the Scottish Tartans Authority (under number 6198) and with the Scottish Tartans World Register (under #2981). Its symmetrical threadcount is listed as "WW/8 B80 K8 LG16 K16 LB/24", with a colour palette of:
пелорус көгі #2888C4, орман жасылы #289C18, қою сұр #101010, Уилсон ақ #FCFCFC және Виндзор көгі #2C2C80.
pelorous blue #2888C4, forest green #289C18, dark grey #101010, wilson white #FCFCFC, and Windsor blue #2C2C80.