Кіріспе

Льюис және Харрис аралының аймағы, Шотландия
Шотландиядағы аралдың солтүстік бөлігі

Льюис аралы (Eilean Leòdhais) немесе жай ғана Льюис (Leòdhas) – Льюис және Харрис аралының солтүстік бөлігі, Шотландиядағы Батыс аралдар немесе Сыртқы Гебридтер архипелагының ең ірі аралы. Екі бөлік көбінесе жеке аралдар сияқты аталады. Льюис аралының жалпы ауданы 683 шаршы миль (1769 км²) құрайды. Льюис, әдетте, аралдың төмен жатқан бөлігі болып табылады: ал екінші бөлігі, Харрис, көбірек таулы. Ауданның үлкендігі мен жазық, құнарлы жеріне байланысты Льюис Батыс аралдар халқының үштен екі бөлігін және ең ірі елді мекен – Сторнуэйді қамтиды. Аралдың әртүрлі орталарында алтын бүркіт, қызыл бұғы және теңіз түлкісі сияқты әртүрлі флора мен фауна кездеседі және олар бірнеше қорғау аймақтарында танылған. Льюис – пресвитериандық дәстүрі мен бай тарихы бар аймақ. Бұрын ол Норд аралдары патшалығының құрамына кірген. Бүгінде, Шотландияның басқа жерлерінен өмір мүлдем өзгеше: сенбі күнін сақтау, шотланд гаэль тілі және торф кесу басқа жерлерге қарағанда маңыздырақ. Льюис өзінің мифтері мен аңыздарынан, сондай-ақ жергілікті әдеби және музыкалық дәстүрлерінен бай мәдени мұраға ие.

Геология

Льюис аймағының геологиясы Льюис кешенінің метаморфты гнейстерімен ерекшеленеді. Ерекшелік ретінде Карловей маңындағы гранит учаскесі, Гресс және Ай түбегіндегі шағын интрузивті базальт жолақтары, сондай-ақ Сторновей, Тонг, Ватискер және Карловейдегі құмтастар бар, бұлар бастапқыда Торридон формациясына жатқызылған.

Климат

Атлант мұхиты мен Гольфстрим ағынының әсері Льюис аралында салқын, ылғалды климатқа алып келеді. Жаз бен қыс арасындағы температура айырмашылығы салыстырмалы түрде шамалы, екеуі де орташа бұлтты (бірақ жаз айларында бұлтты және жаңбырлы ауа райы көбінесе тез өтеді). Екі маусымда да мол жауын-шашын және жиі дауылды желдер болады, әсіресе күзгі теңдік кезінде. Осы желдер Льюис аралын ірі жел электр станциясы орналастыруға болатын ықтимал аймақ деп тануға себеп болды, бұл тұрғындар арасында көптеген пікір қақтығыстарын тудырды.

Табиғат

Льюис аралында биология санатында 15 ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын жер орналасқан, олар аралдың барлық бөлігіне тараған. Сонымен қатар, Льюис торфты жерлері Шотландияның Табиғи мұрасымен ерекше қорғалатын аймақ, ерекше табиғат қорғау аймағы және Рамсар сайты ретінде мойындалған, бұл олардың көшпенді және тұрақты құстар үшін ылғалды орта ретіндегі маңыздылығын көрсетеді. Паирк аймағында қызыл аяқтар мен үлкен қызыл аяқтарды көруге болады. Жағалаудың тік беткейлерінде бірнеше жұп қаңғыбас соқырлар қоныстанған, ал бүркіт пен қызылқұйрық бүркіт төбелерде және сортаң жерлерде кең таралған. Қысқы құстардың маңызды ерекшелігі – жабайы су құстарының әртүрлілігі. Льюис маңындағы ағыс суларда бірнеше су құстарының түрлері табылады, оның ішінде қара үйрек және ұзын құйрықты үйректер де бар.

Теңіз тіршілігі

Атлантиканы кесіп өткеннен кейін ласман бірнеше Льюис өзендеріне жиі келеді. Көптеген тұщы сулы көлдерде форель сияқты балықтар кездеседі. Басқа тұщы су балықтарының ішінде арктикалық шара, еуропалық балық, үш және тоғыз қырлы тікұшақ, қалың ерінді шабақ және палтус бар. Теңіз жағалауында, әсіресе Сторнуэй портында, сұр иткеназдарды көру оңай, ал егер сәті түссе, дельфиндер, гавань порпоизалары, акулалар және тіпті сирек кездесетін киттерге де жолығуға болады.

Құрлық сүтқоректілері

Батыс аралдарында жергілікті екі құрлық сүтқоректісі ғана бар: қызыл бұғы және сусар. Қоян, тау қоян, кірпі, жабайы мысық, жолақ және қоңыр мен қара егеуқұйрықтар әкелінді. Тышқан мен құсқұрттың шығу тегі белгісіз. Минктер Уист және Барра аралдарынан толығымен жойылды. Хебрид аралдарындағы минк жобасының екінші және жалғасып жатқан кезеңі Льюис және Харрис аралдарынан минктерді осылайша құтқаруды мақсат етеді. Сторноуэй қамалының аумағында жартастар мекендейді деген мәлімдемелер бар. Бұған қоса, кейбір тұрғындар Хебрид қойы, Хайленд сиырлары немесе кyлое және бірнеше шошқа сияқты шаруашылық жануарларын ұстайды.

Жыландар мен қосмекенділер

Ирландия сияқты, Льюис аралында жыландар қоныстанбайды, тек жыланға ұқсас баяу құрттар бар. Шындығында, бұл аяқтары жоқ кесіртке, және ол өзінің түрінің жалғыз өкілі. Аралдың орталық бөлігінде қара бақаны кездестіруге болады. Льюис бұрын орманмен жабылған, бірақ қазіргі табиғи орманның қалдықтары ішкі жартастардағы шағын бөліктерде және көлдердегі аралдарда, оттан және қойлардан қашық жерлерде ғана сақталған. Соңғы жылдары Орман шаруашылығы комиссиясы шырша мен қарағайдың плантацияларын отырғызды, алайда қарағайлардың көп бөлігі көбелектердің шаруашылығына тап болды. Ең маңызды аралас орман – 19 ғасырдың ортасында Сторнуэйдегі Льюс қамалының төңірегіне отырғызылған орман.

Саясат және үкімет

Тарихи тұрғыдан алғанда, Харрис Инвернесс графтығының бір бөлігі болғанда, Льюис Росс графтығының немесе Росс пен Кромартидің бір бөлігі болды. Батыс аралдар кеңесі 1975 жылы құрылды. Қазіргі уақытта Comhairle nan Eilean Siar деп аталады, оның құзыреті Сыртқы Гебридтер аралдарының барлығын қамтиды және штаб-пәтері Сторнуэйде орналасқан. Льюис Батыс аралдары сайлаушыларының көп бөлігіне мекенжай береді, ал тоғыз көпмандатты кеңес палатасының алтауы Льюис шегінде, ал біреуі Харриспен ортақ. 22 кеңесші бір ауыстырылатын дауыс беру жүйесі арқылы Льюис тұрғындарымен сайланады, ал 2007 жылғы сайлаудан кейін 19-ы тәуелсіз, біреуі Лейборист партиясының, ал екеуі Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) мүшелері. Льюис аралы Хайленд сайлау аймағында орналасқан және Шотландия Парламенті мен Вестминстер сайлау округтерінің – Na h Eileanan an Iar округінің бір бөлігі болып табылады, олардың екеуі де қазіргі уақытта Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) өкілдерімен ұсырылған, ал бұрынғы сайлаулардан бұрын Лейборист партиясының мүшелері ұстаған.

Демография

Льюис аймағының негізгі елді мекені, Сыртқы Гебрид аралдарындағы жалғыз бург – Сторноуэй (шотланд гаэл. Steòrnabhagh) қаласы. Одан Шотландия материгіндегі Уллапулға паромдар қатынайды. 2011 жылғы халық санауы бойынша Льюис аймағының халқы 19 658 адамды құрады. Аралдағы елді мекендер жағалау немесе теңіз көлдерінің жанында орналасқан, әсіресе солтүстік-шығыс жағалауында жиі кездеседі. Аралдың ішкі бөлігі кең далалық аймақ, онда дәстүрлі түрде отын үшін торф кесілген, бірақ бұл практика қазір азайып барады. Аралдың оңтүстік бөлігі, Харис аймағымен шектес, көбірек таулы және ішкі көлдерге ие.

Льюис аймағы

Төрт приход бар: Барвас (Барабхас), Лохс (На Лохан), Сторноуэй (Стеорнабах) және Уиг, оларға алғашқы азаматтық тіркеу аудандары негізделген. Карловей ауданы (бұрын Лохс және Уиг приходтарының құрамына кірген) 1859 жылы жеке азаматтық тіркеу ауданы болып бөлінді. Льюис аудандары: Несс (Нис), Карловей (Карлабаг), Бэк, Лохс (На Лохан), Парк (А'Фаирк), Пойнт (Ан Рубха), Сторновей, Батыс жағы, Бернера және Уиг. Бұл атаулар дәстүрлі және барлық халық қолданады. Азаматтық тіркеу үшін Лохс (На Лохан) қазір Солтүстік Лохс (На Лохан а Туат) және Оңтүстік Лохс (На Лохан а Деас) болып бөлінеді. Батыс жағы – Борведен Дальбегке (Сиабост) дейінгі ауылдарды қамтитын аймақтың жалпы атауы. Сторнуэй соғыс ескерткішінің орны төрт приходтың әрқайсысынан кем дегенде бір жерден көрінетіндей етіп таңдалды делінеді; демек, Льюис төрт приходының бәрін ескерткіштің үстінен көруге болады.

Экономика

Льюис аралының дәстүрлі салалары – қолөнер, балық аулау және тоқу. Тарихи тұрғыдан маңызды болғанымен, қазіргі уақытта олар төмендеп келеді, әсіресе қолөнер енді күнкөріспен қамтамасыз ететін кәсіпке айналды. Жұмыс істейтін халықтың 40%-дан астамы мемлекеттік секторда жұмыс істейді (атап айтқанда, Comhairle nan Eilean Siar, жергілікті билік органы; және NHS Western Isles). Туризм – жалғыз өсіп келе жатқан коммерциялық сала. Шотландия үкіметінің мәліметінше, "туризм – Сыртқы Гебрид аралдарының ең маңызды саласы, ол аралдарға 65 миллион фунт стерлингтік экономикалық пайда әкеледі және шамамен 1000 жұмыс орнын қамтамасыз етеді". Сондай-ақ, "аралдарға жылына 219 000 турист келеді" делінген. Сыртқы Гебрид аралдарының туризм бюросы 2017 жылы аралдардағы экономикалық белсенділіктің 10-15%-ын туризм құрағанын хабарлады. Агенттік сапарлар санын есептегенде "аралдар арасындағы нақты үлесті анықтау мүмкін емес" екенін, бірақ "шамамен Льюис (45%), Уист (25%), Харрис (20%), Барра (10%)” құрайтынын мәлімдеді. Атауына қарамастан, Харрис твиді өндірісі бүгінде Льюис аймағында шоғырланған, ал негізгі аяқтау фабрикалары Шоубост пен Сторнуэйде орналасқан. Өндірілген матаның әр бөлігі ресми Orb белгісімен таңбаланады, ол 1909 жылы Харрис Твид қауымдастығының тауарлық белгісі ретінде тіркелген. Сол кезде Харрис Твид "Сыртқы Гебрид аралдарындағы қолөнершілер мен шаруалар тоқыған, қолмен боялған” деп анықталған. Кейіннен машинамен тоқу және ыдыста бояу қолмен жасалған әдістердің орнын басты, ал тоқу енді Харрис Твид органының басқаруымен үйде жүргізіледі. Бұл орган 1993 жылы Парламент актісімен құрылған. Харрис Твид қазір "Сыртқы Гебрид аралдарындағы үйлерінде арал тұрғындары тоқыған, Гаррис, Льюис, Солтүстік Уист, Бенбекула, Оңтүстік Уист және Барра аралдарында аяқталған, және олардың барлық қосымшаларында (The Outer Hebrides) жасалған, Сыртқы Гебрид аралдарында боялған және тоқылған таза жүннен жасалған” деп анықталады. Сторнуэй аймағындағы өнеркәсіп пен қызмет көрсету орталықтарынан басқа, көптеген тарихи орындармен байланысты келушілер орталықтары, дүкендер немесе кафелер бар. Брисклтеде май қышқылы зерттеулерімен айналысатын фармацевтикалық өсімдік бар. Сторнуэйдегі негізгі балық аулау флоты (және оған байланысты жағалаудағы қызметтер) өзінің гүлдену кезеңінен азайған, бірақ көптеген шағын кемелер жағалауда балық аулаумен айналысады және Льюис аймағындағы кішкентай жергілікті порстардан жұмыс істейді. Көптеген теңіз көлдерінде балық шаруашылықтары бар, ал құрлықтағы өңдеу және тасымалдаумен бірге, бұл сала жалпы алғанда ірі жұмыс беруші болып табылады.

Сауда

Сторнуэй – Льюис аралының сауда орталығы; қалада дүкендері бар бірнеше ұлттық желілер, екі ұлттық супермаркет желісі, сондай-ақ көптеген жергілікті кәсіпорындар бар. Сторнуэйден тыс, көптеген ауылдарда барлық қажетті тауарларды сататын дүкендер (көбінесе пошта бөлімшесімен біріктірілген) бар. Кейбір ауылдарда бірнеше дүкен болуы мүмкін, олар әдетте дәріханалар немесе жанармай құю станциялары сияқты мамандандырылған дүкендер. Ауылдық пабтар (алкоголь сату үшін) дерлік жоқ; оның орнына жергілікті қонақ үйлер немесе таверналар кездесу, тамақтану және сусын ішу орындары ретінде қызмет етеді, көбінесе тұруға орынмен де қамтамасыз етіледі. Жақында Льюис аралындағы Карниш, Уиг елді мекеніндегі Абайн Диарг дистилляция зауыты 200 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет заңды түрде шотланд вискиін өндіруде. Көшпенді, саяхаттаушы дүкендер де арал бойынша сапар шегіп, кейбір шалғай жерлерге барады. Сторнуэйге қолайлы көлік қатынасы мен интернеттің пайда болуы соңғы кезде көптеген ауылдық дүкендердің жабылуына әкеп соқты. Шотландия Корольдік Банкінің жылдам банкі алыс ауылдарға мобильді банк қызметтерін ұсынады.

Көлік

Күн сайын «Каледониялық МакБрейне» (MV Loch Seaforth) паромдары Шотландия материгіндегі Сторнуэйден Уллапулға қатынайды, бұл Льюис аймағын материкпен байланыстырады және саяхат 2 сағат 30 минутқа созады. Күніне екі рет қайта оралу рейсі жасалады, ал қыс мезгілінде жексенбі күні бір рет жүзеге асырылады. Харрис аймағынан жүретін басқа да паромдарға автомобиль жолдары арқылы оңай жете аласыз, бұл Скай және Уист аймақтарына көлік құралын жеткізуге мүмкіндік береді. 2007 жылдың басында Льюис аймағын Шотландия материгімен байланыстыратын теңіз асты туннелі құрылысы мүмкіндігі туралы ұсыныстар талқыланды. Мүмкін болатын маршруттардың бірі, Сторнуэй мен Уллапул арасындағы қашықтық 80 шақырымнан асып, осылайша әлемдегі ең ұзын автомобиль туннеліне айналуы мүмкін; алайда, қысқарақ маршруттар да қарастырылуда. Сторнуэй – Льюис аймағының қоғамдық көлік орталығы, ол Пойнт, Несс, Бек және Толста, Уиг, Вест-Сайд, Локс және Тарберт, Харрис аймақтарына автобус қызметтерін ұсынады. Бұл қызметтерді жергілікті билік органдары, бірнеше жеке операторлар және қоғамдық ұйымдар ұйымдастырады. Сторнуэй әуежайы қаладан 3 шақырым қашықтықта, Мелбост ауылының жанында орналасқан. Loganair компаниясы Эдинбург, Инвернесс және Глазго қалаларына рейстерді жүзеге асырады. Hebridean Air Services компаниясы Бенбекулаға рейстер ұсынады. Eastern Airways компаниясының Абердинге жасаған рейстері 2018 жылдың қараша айында тоқтатылды. Әуежай HM Coastguard Search & Rescue Sikorsky S 92 тікұшағының базасы болып табылады және бұрын RAF Stornoway әскери базасының орны болған.

Қалқан

Льюис аймағының көптеген жерлерінде топырақтан торф отын ретінде кесіледі. Торфты әдетте көктемнің соңында tairsgeir (яғни, торф темірі, торф қашауы, торф пышағы немесе tosg; кейде toirsgian) деп аталатын құралмен кесіп алады, ол бір жағында тік бұрышты пышағы бар ұзын ағаш саптан тұрады. Бірінші кезекте, торфты қабаттан шөптер тазартылады. Ашық қалған торф tairsgeir құралымен кесіліп, кесілген торфтар құрғату үшін жинақталады. Ұсынысқа сай, тәжірибелі торф кесуші бір күніне 1000 торф кесе алады. Құрғаған соң, торфтар шаруашылыққа тасылып, үлкен үйіндіге жиналады. Бұл үйінділер көбінесе шаруашылық үйінің пішінін еске түсіреді – кең, екі шеті дөңгелектелген және шамамен 2 метр биіктіктегі ұшына қарай тарылады. Олардың ұзындығы 4-ден 14 метрге дейін ауыспалы. Торф үйіндісін жасау да жергілікті дәстүрлерге сәйкес келеді, сапалы жасалған торф үйіндісі – өнер туындысы болуы мүмкін. Торф үйінділері үйлерге қосымша қорғаныс береді. Шаруашылық жылына 15 000–18 000 торфқа дейін жағып жіберуі мүмкін. Льюис аймасында пресвитериандық дін басым болғанымен, басқа да конфессиялар мен діндер өкілдік етеді: католик шіркеуі, Шотландия епископтық шіркеуі (Англикан қауымдастығының бөлігі); Сторноуэйде Англикан ординариатының католик священнигі, құтқару армиясының бөлімі, Пятидесятник шіркеуі (Жаңа шарап шіркеуі), Плимут бауырлары шіркеуі, баптист шіркеуі, Иса Мəсіхтің соңғы күндердегі Сенімділері шіркеуі және Ехоба куәгерлерінің Патшалық залы Сторноуэйде орналасқан. 2018 жылдың мамыр айында Сторноуэйде аралдағы алғашқы мешіт ашылды. Льюистегі кейбір шіркеулер шотланд гаэль тіліндегі ән шырқаудың ерекше, гетерофониялық стилі – сызықты оқу тәсілін қолданады.

Білім

Льюис аймағындағы мектеп білімі Comhairle nan Eilean Siar ведомствосының қарауында. Барлығы 5–18 жас аралығындағы оқушыларға арналған 15 мектеп бар. Ерекшелігі – шотланд тіліндегі (гэль) орта білімнің кең таралғандығы (14 бастауыш мектептің 12-сінде ұсынылады) және аралдағы жалғыз орта мектеп – Николсон институты. Ауылдық мектептердің көп болуы оқушылар санын шағын ұстауға әкелді, ал оқушылар санының азаюы барлық ауылдық орта білім бөлімдерінің және кейбір бастауыш мектептердің жабылуына соқтырды. Сторноуэй қаласында Стирлинг университетінің шағын кампусы орналасқан, ол Ospadal nan Eilean (Батыс Аралдар ауруханасы) базасында медбикелерді оқытады. Сонымен қатар, UHI Millennium Institute құрамына кіретін Lews Castle College жоғары білім беру колледжі де бар. Колледж – басқа кәсіби және қоғамдық білім беру ұйымдарының бас ұйымы, бірнеше ауылдық оқу орталықтарында, сондай-ақ негізгі кампуста ұсынылады және компьютерлік дағдылар, шотланд тілі (гэль) сабақтары және теңіздік біліктіліктер сияқты пәндерді қамтиды.

Тіл

Льюис шотландтық гэль және көне норвег тілдеріне қатысты тілдік мұраға ие, және олардың екеуі де Льюис өміріне әсерін тигізе береді. Бүгінде Льюис аймағында шотландтық гэль және ағылшын тілдері қолданылады, бірақ күнделікті өмірде ағылшын мен шотландтық гэль тілдерінің қосындысы жиі кездеседі. Шотландтық гэль тілінің ықпалының нәтижесінде, Льюис акценті Highland English кейбір жерлерде стереотиптік шотланд акцентінен гөрі ирландтық немесе уэльстік акцентке жақын деп есептеледі. Шотландияның басқа аймақтарына қарағанда, Батыс аралдарында шотландтық гэль мәдениеті гөрінімі зор. Көптеген арал тұрғындары үшін шотландтық гэль тілі басым тіл болып табылады, және арал тұрғындарының шамамен 60% шотландтық гэль тілінде күнделікті сөйлейді, ал тұрғындардың 70% шотландтық гэль тілін біледі (оқу, жазу, сөйлеу немесе осылардың комбинациясы). Аралдардағы көптеген жол көрсеткіштері ағылшын және шотландтық гэль тілдерінде жазылған, ал күнделікті істердің көп бөлігі шотландтық гэль тілінде жүзеге асырылады. Гел тілінде сөйлейтін адамдардың басым бөлігі екі тілді. Льюис және Харрис аймағындағы жер аттарының көпшілігі көне норвег тілінен алынған. "Льюис" атауы шотландтық гэль тіліндегі Леодхас сөзінің ағылшынша жазылуы болып табылады, ол көне норвег тіліндегі Ljóðhús сөзінен шыққан, себебі Льюис аралдың орта ғасырлық норвегиялық карталарында осылай аталған. Аталған сөздің "ән үйі" сияқты норвегтік мағынасы болуы мүмкін деген түрлі ұсыныстар жасалған. Атаудың гэльдік тегі жоқ, норвегтік құжаттамасы күмәнді және ол кельт тілдерінен бұрын пайда болған болуы мүмкін.

БАҚ және өнер

Корольдік ұлттық Модқа тұрақты түрде қонақжайлылық жасаумен қатар, жыл сайын жергілікті Модтар өтеді. Сторнуэй Касл Гринде жыл сайын 3 күндік Гебрид кельт фестивалі өтіп, 10 000-нан астам келушіні қызықтырады. Фестиваль бағдарламасына кеуде салтанаты, билер, сондай-ақ барлық аралдардан және одан тыс жерлерден келген өнерпаздардың қатысуымен әңгіме айту, ән салу және музыкалық концерттер кіреді. Isles FM радиостанциясы Сторнуэйде орналасқан және 103FM жиілігінде шотланд тіліндегі гэль және ағылшын тілдерінде хабар таратады. Қалада BBC Radio nan Gàidheal студиясы мен шотланд тіліндегі Gaelic телеарнасы TeleG эфирге таратылған Studio Alba тәуелсіз телестудиясы да бар. The Stornoway Gazette – Льюис және одан аспайтын аймақтарды қамтитын негізгі жергілікті газет. The Hebridean газеті The Gazette-тің бауырлас газеті болып табылады және жергілікті жаңалықтарды жариялайды. Ауылдық округтердегі кейбір қоғамдық ұйымдар өз аймақтарына арналған жаңалықтар мен материалдарды жариялайды, мысалы, Point округі үшін Rudhach. Льюис көптеген жазушылардың туған жері болған немесе оларға шабыт сыйлаған, соның ішінде бестселлерлік қазіргі заманғы автор Кевин МакНейл, оның "Сторнуэй жолы" атты культ романы аралдың астанасында өрбіген. 2020 жылдың сәуір айында Льюис аралы дистиллериясы Сыртқы Гебридтер туралы 10 ұсынылған кітаптың тізімін жариялады. Автор Г.Р. Джорданның қылмыс/детектив сериясының бір бөлігі де осы аймақта өтеді, "Су жиегі" және "Үрейлі демалыс" атты туындыларының көп бөлігі аралдағы оқиғаларға арналған.

Спорт

Льюис аймағында спорт алаңдары мен спорт орталықтары жақсы деңгейде қамтамасыз етілген. Футбол, регби және гольф сияқты спорт түрлері танымал: Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін танымалдылығы артқан футбол Льюистегі ең танымал әуесқойлық спорт түрі болып табылады, ал Сторнуэйдегі Гоатхилл паркінде таңдалған командалар мен қонақ клубтары мен басқа да ұйымдар қатысатын арнайы матчтар өткізіледі. Жергілікті командалар қазіргі уақытта Льюис және Харрис футбол лигасына қатысады. Шотландияның шотланд тілінде сөйлейтін аймақтарындағыдай, бұл аралда дәстүрлі түрде ойналған шинти 20-ғасырдың ортасына дейін тоқтатылды. Алайда, ол 1990-шы жылдары қайта жандандырылды және қазір ұлттық жарыстарда бақ сынап жүрген Льюис Каманачд атты күшті жергілікті клуб бар. Сторнуэйден шамамен 3 шақырым қашықтықтағы Тонг ауылы әр жазда Хайленд ойындарын және Батыс аралдарының ең күшті адамы сайысын қабылдайды. Никольсон институты мектебінің құрамында Ionad Spors Leòdhais (Льюис спорт орталығы), кез келген ауа-райында қолданылатын алаң және жүгіру жолы бар. Льюс Касл алаңы Сторноуэй гольф клубының орны (сыртқы Гебрид аралдарындағы жалғыз 18 лункалы гольф алаңы). Льюисте балық аулау өте танымал хобби, себебі балық аулауға қолайлы бірнеше жақсы көлдер мен өзендер бар. Льюис арал болғандықтан, серфинг сияқты түрлі су спорты түрлері де кең таралған. Льюис жері, әсіресе Уиг және Харриспен шекаралас аймақтарда, таулы жаяу серуендеуге өте қолайлы.

Мифтер мен аңыздар

Льюис аралы бай фольклорға ие, оның ішінде Сеонайд – Несстегі Темпулл Мхолайд аймағында сыра сыйлау қажет болған су перісі, сондай-ақ Льюис пен Шиант арасындағы Минчті мекендеген Көк Адамдар бар.

Гастрономия

Жыл сайын, Несс азаматтары тамыз айының соңында екі аптаға Сула Сгейр аралына жас балықшылдарды – жергілікті деликатес саналатын гугаларды жинауға барады.