Кіріспе

Мексикадағы майя археологиялық ескертімі Ekʼ Balam (ағылшын тілінде ek bælæm деп айтылады) – Мексиканың Юкатан штатындағы Темозон муниципалитетінде орналасқан Юкатек майясының археологиялық ескертімі. Ол Солтүстік Майя жазығында, Вальядолидтің солтүстігінде және Чичен-Ицаның солтүстік-шығысында жатыр. Бұл орын алдын ала классикалық кезеңнен постклассикалық кезеңге дейін майя патшалығының орталығы болды. Ескертім ең үлкен пирамиданың қабырғасына жерленген патша Укит Кан Лек Токʼ қабіріндегі әк сауытын сақтап қалғандығымен ерекшеленеді.

Тарих

Экʼ Балам орташа классикалық кезеңнен бастап классикалық кезеңнен кейінге дейін қоныстанған, бірақ кеш классикалық кезеңнен кейін маңызды қала ретінде дамуын тоқтатты. Кейінгі классикалық кезеңнен бастап халық саны артып, қала келесі кезеңдерде кеңейді. Соңында ол біздің заманымыздың басында аймақты басқарған саяси бірлестіктің астанасы болды. 770-840 жылдар аралығындағы өркендеу кезеңінде Экʼ Балам солтүстік классикалық қалаларды түсіну үшін мол мәліметтер береді, себебі солтүстік Майяның көптеген басқа да маңызды орындары (мысалы, Коба, Измаль және Эдна) нашар сақталған. Осы өркендеу кезеңінде Ескі Юмкаб керамикалық кешені (750–1050/1100 жж.) Экʼ Баламның сәулет және керамикасын басып озды. Оның ақырында тасталып қалу себептеріне және оның қаншалықты жеделдетілгеніне қатысты бірнеше теория бар (қараңыз: Қорғаныс қабырғалары). Экʼ Балам туралы XVI ғасырдың соңындағы Географиялық қатынаста, колониялық үкімет жергілікті испан жер иелері арасында өткізген ресми сауалнамада айтылған. Ол шығыстан келген Экʼ Балам немесе Коч Кал Балам құрған «Талол» патшалығына қарасты болған. Кейіннен бұл аймақты аристократиялық Купул әулеті биледі.