Кіріспе

Датан (Dāṯān) – Ескі өсиетте Мысырдан шығу оқиғасына қатысқан израильдік. Ол Рубеннің ұлы Палудың, Палудың ұлы Елиабтың ұлы болған. Ағайыны Авираммен, левилік Қорахпен және басқаларымен бірге Мұса мен Харунға қарсы бүлік көтерді. Сандар кітабында былай делінген: «Жер аузын ашып, оларды және олардың үйлерін жұтып қойды» (Сандар 16:31).

Рабби әдебиеттерінде

Датан мен оның інісі Абирам Мысырда да, шөлде де Мұсаға қарсы шығып, оның жолына кедергі келтірген, наразылық тудырған адамдардың қатарында болды. Олар Мұсаның Мысырдан қашуына себеп болған екі ізраилдікпен байланысты болғандықтан (Шығу кітабы, II. 13–15), олар Мұсаның қызметінің басында оған бөгет қойған деп есептелді. Кейіннен, адалсыздықтары үшін олар кедейленіп, мәртебесі төмендеді. Бірақ олар Мұсаға деген қарсылығын тоқтатпады және Израильді босатуға жасаған алғашқы әрекетіне қарсы шықты. Абирам мен Датан Мұса мен Харонға айтылған ащы сөздердің тікелей себепшісі болды (Шығу кітабы, V. 20, 21). Осыған қарамастан, Мысырдан шығу орын алғанда, Датан мен Абирам Қызыл теңіз жағасында халықты кері қайтуға көндіруге тырысты (Шығу кітабы, XIV. 11, 12); бұл әрекеттері сәтсіз аяқталып, олар Мұсаның бұйрықтарын елемей, халықты өздерінің басшысына қарсы қоюға тырысты (Шығу кітабы, XVI. 20) – олар Қорахпен бірге үлкен бүлік көтеруге жеткілікті жақтастары бар деп ойлады. Осы оқиғада да Датан мен Абирам зұлымдықтарымен көзге түсті. Олар Қорахтың басты қолдаушылары ғана емес, сонымен қатар Мұсаға бейшаралықпен, қорлап сөйледі. Ал Мұса, адалдығы мен бейбітшілікті сүйгендіктен, оларды осы зиянды жоспарларынан айныту үшін өзіне келіп, көндіруге тырысты (Санхедрин, 109б; ‘Аб. Зарах, 5а; Шығу кітабы, R. i.; Сандар кітабы, R. xviii. 4). Л. Г.

Фильмдегі бейнелеу

Датан Сесил Б. Демилдің "Он өсиет" (1956) эпикалық фильмінде бейнеленеді, онда оны Эдвард Г. Робинсон сомдайды. Фильмде ол еврейлердің қараушысы және мысырлықтарға ақпарат беруші ретінде жұмыс істейтін израильдік. Кейіннен Мұсаның еврей тегін Рамсеске жариялағаннан кейін, ол Гошеннің губернаторы болады, ал оның ісінде ағасы Абирам көмектеседі. Ол ізраильдіктерді Мұсаның сөзін тыңдамауға үнемі көндіруге тырысады. Перғауынға адалдығы мен қызметіне қарамастан, туған балаларға келген апаттан кейін Мысырдан қуылды және Мұсамен бірге басқа израильдіктерге қосылуға мәжбүр болады. Қызыл теңізде мысырлықтар оларды қуғанда, ол израильдіктерді Мұсаны кінәлауға шақырады. Мұса (Чарлтон Хестон) израильдіктердің сатылаң тәңірлерге табынуын білгеннен кейін, он өсиеттің тас тақталарын ашумен ұрып тастағанда, ол жерге сіңіп кетеді. Датан сондай-ақ осы оқиғаның 1923 жылғы нұсқасының үнсіз фильмінде де бейнеленген, оның рөлін Лоусон Батт ойнайды. Мұсаның оқиғасы фильмнің бір бөлігін ғана құрайтындықтан, Датанның рөлі де сәйкесінше кішірек. Дегенмен, алтын бұзау сахнасында ол Мириамға ерекше қызығушылық танытады, оның шашын жиі иіскеп, қол тигізеді. Фильмнің соңында ол оны азғыруға тырысады, бірақ оның үлкен қорқынышына орай, Мириамның қолындағы жара оны кері тартып, қашып кетуіне себеп болады. Соңғы рет ол адамдардың көптігімен қоршалған күйде көрінеді, олар оны "алтын құдайларыңмен" қиратқаны үшін айыптайды.