Көне Римнің мемлекеттік жері: Ager Publicus

Кіріспе

Көне Римнің мемлекеттік жерінің латынша атауы – ager publicus (;) . Бұл ежелгі Римнің мемлекеттік жерін атау үшін қолданылған латынша термин. Ол көбінесе Римнің жауларынан экспроприация арқылы алынған.

Тарих

Рим империясының орталық Италияға кеңінен жайылуының алғашқы кезеңдерінде, ager publicus римдіктер және (б.з.д. 338 жылдан кейін) латын колониялары үшін пайдаланылды. Кейінгі дәстүр бойынша, б.з.б. V ғасырда патрициандар мен плебейлер байлардың жерді пайдалану құқығын таластырды, ал б.з.б. 367 жылы екі плебей трибуны – Гай Лициний Соло және Луций Секстий Секстий Латеран кез келген адамның иеленуіне жататын ager publicus мөлшерін шамамен 500 югераға дейін шектейтін заң шығарды. Теламон шайқасынан кейінгі жарты ғасырда (б.з.б. 225 ж. шамасында) римдіктер Цизальпій Галияны толыққанды сіңіріп алды, ager publicus-қа үлкен аумақтар қосты, олар көбінесе жаңа латын колонияларына немесе шағын еркін шаруаларға берілді. Италияның оңтүстігінде жаңадан қайта қосылған жерлердің үлкен бөлігі ager publicus болып қалды, бірақ олар бай азаматтарға жалға берілді (көбінесе жалға алу ақысы алынбады), осылайша б.з.б. 367 жылғы заңдарды елемеді. Бұл құлдармен жұмыс істейтін үлкен меншіктер – латифундияның жылдам өсуіне әкелді. Басқа ager publicus оны тартып алған итальяндық одақтастарда қалды. Тиберий Семпроний Гракх б.з.д. 133 жылы 500 югера шегін қайта орнатып, артық жерді кедей азаматтарға бөлу арқылы осы бұзушылықтардың бір бөлігін түзетуге тырысты. Оның бауыры Гай Семпроний Гракх б.з.д. 123 жылы осыған ұқсас әрекет жасады, бірақ келесі жылы қайтыс болғандықтан ол сәтсіз аяқталды. Б.з.д. 111 жылы жаңа заң қабылданды, ол жеке шағын шаруаларға ager publicus-тың өз үлесіне иелік етуге мүмкіндік берді. Бірақ бай жер иелерінің қарсылығы бұл заңды әсерсіз қылды, ал Гракхтардың жер реформасының нәтижесінде бай римдіктер өздерінің меншіктерін сақтап, жалға төлеуден босатылды. Сулланың әлеуметтік соғысында (б.з.д. 91–87) Агер Публикус тыйым салулар мен тәркілеулер арқылы үлкен өсімге ие болды. Императорлық кезеңде Италиядағы ager publicus-тың көп бөлігі Люций Корнелий Сулла, Гай Юлий Цезарь және Гней Помпей Магнус сияқты генералдардың ардагерлеріне таратылды, сондықтан тек жеке қалалардың меншігі және жалпы жайылымдық жерлер ғана қалды. Провинцияларда ager publicus үлкен болды және императордың меншігіне өтті. Алайда, шындығында, оның барлығы дерлік жекеменшік иелігінде болды.

In the earliest periods of Roman expansion in central Italy, the ager publicus was used for Roman and (after 338 BC) Latin colonies. Later tradition held that as far back as the 5th century BC, the patrician and plebeian classes disputed the rights of the rich to exploit the land, and in 367 BC two Plebeian Tribunes, Gaius Licinius Solo and Lucius Sextius Sextinus Lateranus promulgated a law which limited the amount of the ager publicus to be held by any individual to 500 iugera, roughly
In the half century following the Battle of Telamon (c. 225 BC), the Romans fully absorbed Cisalpine Gaul, adding huge swathes of land to the ager publicus, land which was more often than not given to new Latin colonies or to small freeholders. In the south of Italy, huge tracts of newly re incorporated lands remained ager publicus, but tended to be leased out to wealthy citizens in return for rents (although these rents were usually not collected), often ignoring the Laws of 367. This led to the rapid growth of latifundia, huge estates worked by slaves. Other ager publicus remained with the Italian allies from whom it had been confiscated. Tiberius Sempronius Gracchus attempted to address some of these violations in 133 BC, by reimposing the limit of 500 iugera and distributing excess land to poor citizens. A similar move by his brother Gaius Sempronius Gracchus in 123 BC failed because of his death the following year. In 111 BC, a new law was passed which allowed individual smallholders to assume ownership of their part of the ager publicus. But the resistance of the rich landowners made this law impotent and the result of the land reforms of the Gracchi was that rich Romans were left with their properties and were released from paying rent. In the Social War (91–87 BC) of Sulla the Ager Publicus received a vast increase by proscriptions and confiscations. By the Imperial period, much of the ager publicus in Italy had been distributed to the veterans of generals such as Lucius Cornelius Sulla, Gaius Julius Caesar and Gnaeus Pompeius Magnus, so that all that remained were the properties of individual cities and common pasture lands. In the provinces, the ager publicus was huge, and came under the ownership of the emperor. However, in reality, almost all of it was under private occupation.