Кіріспе

Армян федаилерінің басшысы Сероб Варданян (сонымен қатар Сероп Вартанян деп те жазылады; 1864 – 24 қараша 1899), Агбиур Сероб және Сероб Паша аттарымен әйгілі, 19 ғасырдың соңында Осман империясына қарсы күрескен партизандық желіні ұйымдастырған белгілі армян әскери қолбасшысы болды.

Революционер ретінде өмір сүру

Сероб 1864 жылы Осман империясының Битлис вилайеті Ахлат ауданындағы Сохорд ауылында (қазіргі Серінбайыр, Ахлат) дүниеге келген. Жиырма жасында екі түрікпен төбелес кешіп, біреуін өлтірді. Осы қылмыс салдарынан Константинопольге қашуға мәжбүр болды. 1892 жылы Румынияға сапар шегіп, жас революционерлердің бас қосу орны ретінде пайдалану үшін кофехана ашты. Кейіннен Армения революциялық федерациясына қосылып, Осман Армениясына, Битлис вилайетіне қайтып келді. Ол жерде Осман және күрд шабуылдарынан жергілікті армян халқын қорғау үшін қаруға көтерілді. 1898 жылы Битлистегі Бабшен ауылында Османдықтар Серопты қолға түсіріп, өлтіру мақсатымен күрд экспедициясын жіберді. Күрдтер таңғы сағат 3-те шабуылға көшіп, Серопты және оның федайыларын қоршады. Шайқас күн шығуына дейін жалғасты, содан кейін Сероп пен оның федайылары қашып құтыла алды. Бабшен шайқасынан кейін Серопқа "Паша" атағы берілді.

Агпюр

Осы шамада ол армян халқының "арыстан жүректі" және өте әдепті болғандықтан берген Ағпур деген лақап атын алды. Жергілікті армян халқы көбінесе "Veruh Asdvadz, Vahruh Serop" (сөзбе-сөз "Құдай жоғарыда, Сероп төменде") дейтін, бұл "Құдай бізді аспаннан қорғайтын болса, Сероп бізді жерден қорғайды" деген мағынаны білдіретін сөз болатын. Ол генерал ретінде Андраник Озанян және Кеворк Чавуш сияқты белгілі федаилерге басшылық етті.

Өлім

1899 жылы 1 қарашада Ағбиур Сероб бірнеше отандастарымен кездесіп отырғанда, күрд қарақшылары пара берген "Аве" есімді армян оның түтігіне у қосты. Халил бастаған күрд қарақшылары жүздеген саяхатшыларымен үйді қоршады. Күрдтер мен армяндар арасында атыс басталды, армяндардың қатарында Серобтың он екі жеке күзетшісі, оның әйелі Сосе және ұлы Хагоп болды. Күрдтер аз санды армяндарды жеңіп, Серобты, оның ұлын және оның он екі адамын, соның ішінде қаланың дін қызметкерін өлтірді. Сосе жараланып, тұтқынға алынды. Халил Серобтың басын кесіп, оны сөреге іліп, барлық армян азаттық күрескерлеріне ескерту ретінде көрсетті. Армян партизаны Зоравар Андраник Озаниан басқарған топ күрдтерді "Аве" үйіне дейін қуып жетті, ол күрдтермен және өз отбасымен бірге қаза болды.

Мұра

Армян федаилерінің басшысы ретінде Сероб Сасунды дербес мемлекетке айналдырды. Леон Троцкий оны "ең көрнекті армян революционерлерінің бірі" деп атады.