Пьетро Бембо: итальяндық ғалым, ақын, кардинал. Ренессанс кезеңінде тускан тілін дамытып, қазіргі итальян тілінің негізін қалады. Әдебиет пен музыкаға әсер етті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық ғалым, ақын және кардинал, итальяндық ғалым Пьетро Бембо (Petrus Bembus; 20 мамыр 1470 – 18 қаңтар 1547) – итальяндық ғалым, ақын және әдебиет теориясының маманы, сонымен қатар Госпитальдік орденнің мүшесі және Рим католик шіркеуінің кардиналы. Италиялық Ренессанс дәуірінің (15-16 ғасырлар) зиялысы ретінде Пьетро Бембо поэзия мен проза үшін әдеби тіл ретінде Тоскана диалектісінің дамуына зор үлес қосты, ол кейіннен стандартталған тілге енгізіліп, қазіргі итальян тіліне айналды. 16 ғасырда Бембоның өлеңдері, эсселері және кітаптары Петрарканың әдеби еңбектеріне деген қызығушылықты қайта жандандыруға негіз болды. Музыка саласында Бембоның әдеби стильдегі жазу тәсілдері композиторларға мадригалды 16 ғасыр Италиясының ең маңызды халықтық музыкасына айналдырған музыкалық композиция техникаларын дамытуға көмектесті.
Italian scholar, poet, and cardinal
an Italian scholar
Pietro Bembo, (Petrus Bembus; 20 May 1470 – 18 January 1547) was an Italian scholar, poet, and literary theorist who also was a member of the Knights Hospitaller, and a cardinal of the Roman Catholic Church. As an intellectual of the Italian Renaissance (15th–16th c.), Pietro Bembo greatly influenced the development of the Tuscan dialect as a literary language for poetry and prose, which, by later codification into a standard language, became the modern Italian language. In the 16th century, Bembo's poetry, essays and books proved basic to reviving interest in the literary works of Petrarch. In the field of music, Bembo's literary writing techniques helped composers develop the techniques of musical composition that made the madrigal the most important secular music of 16th century Italy.
Өмір
Пьетро Бембо 1470 жылғы 20 мамырда венециялық аристократиялық отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Бернардо Бембо (1433–1519) – дипломат, мемлекет қайраткері және Италия әдебиетін бағалаған білімді адам, ол Равеннада Данте Алигьериге (1265–1321) ескерткіш орнатты. Бернардо Бембо Венеция Республикасының елшісі болды (697–1797), және оның ұлы Пьетро онымен бірге болды. Әкесінің Флоренциядағы елшілік қызметі кезінде (1474–1476 және 1478–1480), Пьетро итальян тілінің қалыптасуына ықпал еткен тоскан диалектісіне деген құштарлықты дамытты. Жаңа платонист ғалым Константин Ласкарис (1434–1501) басшылығымен Пьетро Бембо екі жыл бойы Мессинада грек тілін оқыды, содан кейін Падуа университетінде білім алды. Оның кейінгі саяхаттарына Феррара герцогы Эрcole I д’Эсте (1471–1505) билігінде Феррарадағы Эсте сарайында екі жыл (1497–1499) болды. Жазушылар мен композиторлар үшін Феррара қаласы – өнер орталығы болды, онда Бембо ақын Людовико Ариостомен (1474–1533) танысты; кейін, 1497–1504 жылдары Бембо өзінің алғашқы еңбегін – «Gli Asolani» («Асоло халқы», 1505) атты шығармасын жазды. Бұл шығарма – сарайдағы махаббат туралы поэтикалық диалог, стильдік тұрғыдан гуманистер Джованни Боккаччоның (1313–1375) және Петрарканың (1304–1374) жазу стиліне ұқсас. Кейіннен өлеңдер музыкаға қойылды, Бембо 1505 жылы Изабелла д’Эстемен (1474–1539) кездескенде, «Gli Asolani» шығармасының сыйлық түрінде алынғанына жауап ретінде, әйелдің лютнямен сүйемелдеп ән салғандығын қалаған еді. 1502–1503 жылдары Бембо қайтадан Феррарада болды, онда ол Феррара герцогы Альфонсо I д’Эстедің (1476–1534) әйелі, бұрынғы герцогтың қызы Лукреция Борджамен (1480–1519) махаббатқа түсті. Оқиғаның барысында Бембо Феррара қаласын тастап кетті, себебі Эрcole Жоскин де Престы (1450–1521) капелланың композиторы ретінде жұмысқа алды. Сәтімен, Бембо қаладан 1505 жылы Қара өлім жұқпасы Феррара халқының көп бөлігін, соның ішінде әйгілі композитор Якоб Обрехтті (1457–1505) өлтірген кезде кетіп үлкерді. 1506–1512 жылдары Бембо Урбинода тұрып, «Prose della volgar lingua» («Халық тілінің прозасы», 1525) атты еңбегін жазды. Бұл еңбек – тоскан диалектісіндегі халық тілінде поэзия жазу және құрастыру туралы трактат. Ол Джулио ди Джулиано де’ Медичиді (1478–1534) Римге ертіп барды, онда Бембо кейіннен Папа Лев X-тің (1513–1521) латын хатшысы болып тағайындалды, сондай-ақ 1514 жылы Госпитальдік орденнің мүшесі атанды. 1521 жылы Папа Лев X қайтыс болғаннан кейін, Бембо денсаулығы нашарлап, Падуаға көшіп, жазуын жалғастырды. 1530 жылы ол өзінің туған Венеция Республикасының ресми тарихшысы лауазымын қабылдады, көп ұзамай Бембо Сан-Марко ди Венеция базиликасының кітапханашысы болып тағайындалды. 1538 жылғы 20 желтоқсанда Папа Павел III (1534–1549) Бембоны кардинал етіп тағайындады (in pectore – құпия). 1538 жылы Бембо діни сан алды. Кейіннен Бембоның кардинал ретіндегі құпия тағайындалуы жарияланды, және ол 1539 жылғы 10 наурызда папалық консисторияда қызыл Галеро шапанын алды, Сан-Сириако алле Терме Диоклезиан шіркеуінің кардинал-диаконы атағымен. Бұл оқиғаны Бембо венеция мектебінің ең маңызды суретшісі Тицианнан (1488–1576) портрет тапсыру арқылы белгіледі. Оқиғаның барысында кардинал Бембо 1542 жылдың ақпан айында кардинал-рухани мәртебесіне көтерілді, Сан-Крисогоно шіркеуінің атағы екі жылдан кейін Сан-Клементе базиликасына ауыстырылды. Римде кардинал Бембо жазуын жалғастырып, бұрынғы еңбектерін қайта қарады, сонымен қатар теологияны және классикалық антикалық тарихты (б.з.д. 8–6 ғасырлар) зерттеді. Губбио және Бергамо епархияларын табысты басқарғанына қарамастан, шіркеу Бембоны епископқа көтерген жоқ.
Pietro Bembo was born on 20 May 1470 to an aristocratic Venetian family. His father Bernardo Bembo (1433–1519) was a diplomat and statesman and a cultured man who cared for the literature of Italy, and erected a monument to Dante Alighieri (1265–1321) in Ravenna. Bernardo Bembo was an ambassador for the Republic of Venice (697–1797), and was accompanied by his son, Pietro. During his father's ambassadorships to Florence (1474–1476 and 1478–1480), Pietro acquired a love for the Tuscan dialect, from which the Italian language developed. Under the tutelage of the neo Platonist scholar Constantine Lascaris (1434–1501), Pietro Bembo studied Greek language for two years at Messina, and then studied at the University of Padua. His later travels included two years (1497–1499) at the Este court at Ferrara, during the reign of Ercole I d'Este, Duke of Ferrara (r. 1471–1505). For writers and composers, the city of Ferrara was an artistic centre where Bembo met the poet Ludovico Ariosto (1474–1533); later, in the 1497–1504 period, Bembo wrote his first work, Gli Asolani (The People of Asolo, 1505), a poetic dialogue about courtly love, which stylistically resembled the writing styles of the humanists Giovanni Boccaccio (1313–1375) and Petrarch (1304–1374). The poems were later set to music, which Bembo preferred to be sung by a woman to the accompaniment of a lute, an artistic wish granted in 1505 when he met Isabella d'Este (1474–1539) in her response to having received a gift copy of Gli asolani. In the 1502–1503 period, Bembo again was in Ferrara, where he had a love affair with Lucrezia Borgia (1480–1519), wife of Alfonso I d'Este, Duke of Ferrara (1476–1534), son of the previous duke. In the event, Bembo left the city of Ferrara when Ercole employed Josquin des Prez (1450–1521) as a composer to the chapel; fortuitously, Bembo left town just as the Black Death plague killed most of the population of Ferrara in 1505, including the renowned composer Jacob Obrecht (1457–1505). In the 1506–1512 period, Bembo resided in Urbino, where he wrote Prose della volgar lingua (Prose of the Vernacular Tongue, 1525), a treatise about composing and writing poetry in the vernacular language of the Tuscan dialect. He accompanied Giulio di Giuliano de' Medici (1478–1534) to Rome, where Bembo later was appointed Latin secretary to Pope Leo X (r. 1513–1521), and also was made a member of the Knights Hospitaller, in 1514. At the death of Pope Leo X in 1521, Bembo retired, with impaired health, to Padua and continued to write. In 1530, he accepted the office of official historian of his native Republic of Venice, shortly afterwards, Bembo also was appointed librarian of the basilica of San Marco di Venezia. On 20 December 1538, Pope Paul III (r. 1534–1549) made Bembo a cardinal in pectore (in secret), who then returned to Rome. In 1538, Bembo received Holy Orders as a priest. Afterwards, Bembo's secret nomination as cardinal was published, and he then received the red Galero hat in a papal consistory on 10 March 1539, with the title of Cardinal Deacon of the church of San Ciriaco alle Terme Diocleziane, which occasion Bembo marked by commissioning a portrait from Titian (1488–1576), the most important painter of the Venetian school. In the event, Cardinal Bembo was advanced to the rank of Cardinal Priest in February 1542, with title to the church of San Crisogono, changed two years later to that of the Basilica of San Clemente. At Rome, Cardinal Bembo continued to write, and revised his earlier works, whilst studying theology and the history of Classical antiquity (A. D. 8th–6th c.). Despite having been rewarded for his successful administration of the dioceses of Gubbio and Bergamo, the Church did not promote Bembo to bishop.
Шығармалары мен ықпалы
Әдебиет теоретигі ретінде Пьетро Бембо Тоскана диалектіне ежелгі грек тілінің (б.з.д. 9–6 ғасырлар) грек тыңлаушысына тигізген эмоционалдық әсерін сіңірді, бұл үшін Петрарканың классикалық поэзиясы мен Джованни Боккаччоның прозасынан мысалдар келтірді, сонымен бірге Данте Алигьеридің «Құдай комедиясындағы» (1321) көптілділігіне тән аударма мен композицияның қиындықтарынан бас тартты. Оның еңбектерін Ренессанс әдебиетіндегі петрархизм қозғалысының алғашқы үлгісі деп қарастыруға болады. «Тұрмыстық тілдің прозасы» (Prose della volgar lingua, 1525) кітабында Петрарка өлең құрастырудың үлгісі болып табылады, ал Бембо сөздің дыбысталуындағы рифма мен баса назар аударудың, сондай-ақ теңгерімді композицияға жету үшін жолдың ырғақтылығының коммуникативтік функцияларын егжей-тегжейлі түсіндіреді. Өлеңдегі сөздердің нақты орналасуы – жазушының дауысты және қоңыр әріптердің дыбыстық ырғағына қатаң назар аударуына негізделген – итальяндық оқырман мен тыңдаушыдан рақым мен тәттіліктен ауырлық пен қайғыға дейінгі адам сезімдерінің кең ауқымын оятуға тиіс. Бембоның «Тұрмыстық тілдің прозасындағы» поэтикалық композиция ережелері музыкалық композиция техникасының дамуына негіз болды, бұл мадригалды 16 ғасырда Италияның ең көрнекті зайырлы музыкасына айналдырды. Оның музыкалық композиция теориясын Венеция мектебі, Адриан Вилларт сияқты композиторлар таратып, оның «Жаңа музыка» (Musica nova, 1568) кітабында Бембоның тіл білімі теорияларынан алынған мадригалдық композицияларды ұсынды. «De Aetna» шрифті Monotype Corporation компаниясының «Bembo» деп аталатын «ескі стильдегі сериф» шрифтінің негізі болды. Бембоның Петрарканың «Тоскан өлеңдері» (1501) басылымы және лирикалық өлеңдер жинағы «Терзе Рима» (1530) Тоскана диалектісінің Италияның әдеби тіліне айналуына үлкен әсер етті. «Асоло халқы» (Gli Asolani, 1505) еңбегінде Бембо Платондық махаббатты тәндік махаббаттан жоғары деп түсіндіріп, ұсынды, оның үйленген Лукреция Борджияға (1480–1519) деген сүйіспеншілігіне қарамастан; диалогтардан, өлеңдерден және эсселерден басқа, Бембо Венеция тарихын жариялады (1551). Діни қызметкер ретінде Бембо Ренессанс гуманизмінің христиандық кемелдігін растады және насихаттады. Махаббаттан немесе оның болмауынан туындаған Бембоның схемалары 16 ғасырда Альдус Мануцийдің «Құдай комедиясының» басылымдарында жаңадан ойлап тапқан баспа технологиясына қосымша ретінде пайда болды. Бембоның пұритандық тенденцияға қарсы, екіұшты гностицизмге қарсылығы «Асоло халқы», оның үшінші прозалық кітабында кеңінен түсіндіріледі, ол Платондық трансценденттілік арқылы құлаған адам табиғатын татуластырды, ол Ұш Тұрғандықтың махаббатымен байланысты; Бембо бұл кітапты өзінің сүйіктісі Лукреция Борджияға арнады.
As a theoretician of literature, Pietro Bembo instilled to the Tuscan dialect the emotional effect that the Ancient Greek language (A. D. 9th–6th c.) had upon the Greek listener, by using examples from the classically composed poetry of Petrarch and the prose of Giovanni Boccaccio, whilst foregoing the difficulties of translation and composition inherent to the pluri lingualism of Dante Alighieri’s writing in The Divine Comedy (1321). His works may be considered as an early instance of the Petrarchism movement within the Renaissance literature. In the book Prose della volgar lingua (The Prose of the Vernacular Tongue, 1525) Petrarch is the model of verse composition, and Bembo gives detailed explanations of the communicational functions of rhyme and stress in the sounding of a word and the cadence of a line to achieve a balanced composition. That the specific placement of words within a line in a poem — based upon the writer’s strict attention to the sonic rhythm of vowels and consonant letters — would elicit from the Italian reader and listener the range of human emotions, from grace and sweetness to gravity and grief. Bembo’s rules of poetical composition in Prose of the Vernacular Tongue were basic to the development of the techniques of musical composition that made the madrigal Italy’s pre eminent secular music in the 16th century. His theories of musical composition were disseminated by the Venetian School, by composers such as Adrian Willaert, whose book Musica nova (New Music, 1568) contains madrigal compositions derived from the linguistic theories of Bembo. The typeface for De Aetna was the basis for the Monotype Corporation's "old style serif" font called "Bembo". Bembo's edition of Tuscan Poems (1501), by Petrarch, and the work of lyric verse Terze Rime (1530) much influenced the development of the Tuscan dialect into the literary language of Italy. In Gli Asolani (The People of Asolo, 1505) Bembo explained and recommended Platonic love as superior to carnal love, despite his love affair with the married Lucrezia Borgia (1480–1519); besides dialogues, poems, and essays, Bembo published a History of Venice (1551). As a priest, Bembo reaffirmed and promoted the Christian perfection of Renaissance humanism. Deriving all from love, or the lack thereof, Bembo's schemas were appended as supplements to the newly invented technology of printing by Aldus Manutius in his editions of The Divine Comedy in the 16th century. Bembo's refutation of the pervasive puritanical tendency to a profane dualistic gnosticism is elaborated in The People of Asolo, his third prose book, which reconciled fallen human nature by way of Platonic transcendence that is mediated by Trinitarian love; Bembo dedicated that book to his lover Lucrezia Borgia.