Константин Ласкарис: Византиялық ғалым және Ренессанс дәуірінің грек тілі сардары
Constantine Lascaris
Константин Ласкарис (1434-1501): грек грамматигі, Ренессанс кезеңінде грек білімін Италияда жаңартушы. "Grammatica Graeca" еңбегі – грек тіліндегі тұңғыш кітап.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек грамматигі және ғалымы (1434–1501)
Greek grammarian and scholar (1434–1501)
Константин Ласкарис (Κωνσταντῖνος Λάσκαρις Kostantinos Láskaris; 1434 – 15 тамыз 1501) – грек ғалымы және грамматигі, Ренессанс дәуірінде Италияда грек білімінің қайта жаңғыруын ұлттық деңгейде қолдағандардың бірі, Константинопольде дүниеге келді.
Constantine Lascaris (Κωνσταντῖνος Λάσκαρις Kostantinos Láskaris; 1434 – 15 August 1501) was a Greek scholar and grammarian, one of the promoters of the revival of Greek learning in Italy during the Renaissance, born in Constantinople.
Өмір
Константин Ласкарис Константинопольде дүниеге келді, онда оны Гемист Плетоның досы және шәкірті, ғалым Иоанн Аргиропул тәрбиеледі. 1453 жылы Константинополь құлағаннан кейін ол Родосқа, содан кейін Италияға қашып кетті. Мінда, Милан герцогі Франческо Сфорца оны қызы Ипполитаға грек тілінен сабақ беруге тағайындады. Осы жерде оның "Грамматика Грека, сиве компендиум окто орация партиум" атты еңбегі жарық көрді, бұл 1476 жылы баспаханадан шыққан алғашқы грек кітабы болуы мүмкін. 1465 жылы Миланды қалдырғаннан кейін Ласкарис Римде және Неапольде оқытты, онда Фердинанд I оны Грекия туралы лекция оқуға шақырған еді. Келесі жылы, тұрғындардың, әсіресе Людовико Сакканоның шақыруымен ол Мессинаға (Сицилия) қоныстанды. Кардинал Бессарионның ұсынысымен ол Андроник Галазиоттың орнына аралдағы базилиан монахтарына грек тілін үйретуге тағайындалды. Ол өмірінің соңына дейін Мессинада жұмыс істеді, бүкіл Италиядан Сицилияға арнайы грек грамматикасы мен мәдениетін оқуға келген көптеген шәкірттерге білім берді. Миландағы шәкірттерінің арасында Джорджо Валла болса, Мессинада Пьетро Бембо, Анджело Габриели, Урбано Валериани, Кола Бруно, Бернардино Риццо, Франческо Фараоне, Антонио Мауролико (Франческо Мауроликоның әкесі), Франческо Джаннелли және Кристобаль Эскобар оқыды. Ласкарис философия, ғылым және сиқыр туралы құнды қолжазбалар жинағын Мессина Сенатына мұра етті; жинақ Мессина көтерілісінен (1674-1678) кейін тәркіленіп, Испанияға әкетілді және қазір Мадридтегі Испания Ұлттық кітапханасында сақталуда. XVI ғасырдың екінші жартысында Мессинадағы оның қабірі Контрреформацияның басуы кезінде толығымен қиратылды. Ол көп салалы қызығушылықтары бар, бірақ әсіресе неоплатонизммен (пифагоршылдықпен байланысты), көптеген замандас византиялық ғалымдарға қымбат болған, типтік Ренессанс гуманисі болды. Оның шәкірттері Антонио Мауролико, Франческо Фараоне және Джакомо Нотезе Дженовезе арқылы оның білімі ғалым Франческо Мауроликоға жетті. Ласкарис 1501 жылы Мессинада қайтыс болды.
Constantine Lascaris was born in Constantinople, where he was educated by the scholar John Argyropoulos, Gemistus Pletho's friend and pupil. After the fall of Constantinople in 1453, he took refuge in Rhodes and then in Italy, where Francesco Sforza, Duke of Milan, appointed him Greek tutor to his daughter Hippolyta. Here was published his Grammatica Graeca, sive compendium octo orationis partium, remarkable as being probably the first book entirely in Greek issued from the printing press, in 1476. After leaving Milan in 1465, Lascaris taught in Rome and in Naples, to which he had been summoned by Ferdinand I to deliver a course of lectures on Greece. In the following year, on the invitation of the inhabitants, and especially of Ludovico Saccano, he settled in Messina (Sicily). On the recommendation of Cardinal Bessarion, he was appointed to succeed Andronikos Galaziotes to teach Greek to the Basilian monks of the island. He continued to work in Messina until his death, teaching many pupils who came on purpose to Sicily, from all over Italy, to learn grammar and Greek culture from him. Among his numerous pupils in Milan was Giorgio Valla and, in Messina, Pietro Bembo, Angelo Gabrieli, Urbano Valeriani, Cola Bruno, Bernardino Rizzo, Francesco Faraone, Antonio Maurolico (the father of Francesco Maurolico), Francesco Giannelli and Cristóbal Escobar. Lascaris bequeathed his library of valuable manuscripts of philosophy, science and magic to the Senate of Messina; the collection, after the Messina revolt (1674 1678), was confiscated and carried to Spain and is now in the Spanish National Library in Madrid. In the second half of the sixteenth century his tomb in Messina was totally destroyed during the repression of the Counter Reformation. He was a typical Renaissance humanist, with polymathic interests, but especially in Neoplatonism combined with Pythagoreanism (which was dear to many contemporary Byzantine scholars). Through his pupils Antonio Maurolico, Francesco Faraone and Giacomo Notese Genovese his knowledge reached the scientist Francesco Maurolico. Lascaris died in Messina in 1501.
Жұмыс
Грамматика, ол көп рет қайта басылған (соның ішінде әйгілі Мануционың 1494–1495 жылғы басылымы Пифагордың Алтын өлеңдерімен бірге), Ласкаристің ең бағалы еңбегі болып табылады. 1499 жылы Мессинада ол Пифагордың алғашқы Ренессанс дәуірінде жазылған өмірбаянымен бірге «Vitae illustrium philosophorum siculorum et calabrorum» еңбегін жариялады. Оның кейбір хаттары Иоганнес Ириарте «Regiae Bibliothecae Matritensis codices Graeci manuscripti» (Мадрид, 1769) еңбегінде келтірілген. Оның есімі кейінірек Абель Франсуа Вильменнің «Ласкарис, немесе XV ғасыр гректері» (1825) романы арқылы оқырмандарға белгілі болды. Сондай-ақ, Джон Эдвин Сэндис, «Hist. Class. Schol.» басылымы 2, 2-том (1908), 76-беттен бастап қараңыз.
The Grammatica, which has often been reprinted (including the famous Manuzio's edition of 1494–1495 with the Golden Verses of Pythagoras), is the most valuable work produced by Lascaris. In 1499 at Messina he published the Vitae illustrium philosophorum siculorum et calabrorum, with the first Renaissance biography of Pythagoras. Some of his letters are given by Johannes Iriarte in the Regiae Bibliothecae Matritensis codices Graeci manuscripti (Madrid, 1769). His name was later known to readers in the romance of Abel François Villemain, Lascaris, ou les Grecs du quinzieme siècle (1825). See also John Edwin Sandys, Hist. Class. Schol., ed. 2, vol. ii (1908), pp. 76 foll.