Кіріспе
Израильдік раввин және сотталған (1935–2015)
Моше Левингер (; 1935 – 16 мамыр 2015) – израильдік діни сионист белсендісі және ортодоксал раввин. 1967 жылдан бері 1967 жылғы Алты күндік соғыс кезінде Израиль басып алған аумақтарға еврейлерді қоныстандыру қозғалысының жетекші тұлғасы болды. Ол әсіресе 1968 жылы Хеброн қаласына еврей қоныстарын ұйымдастыруға басшылық еткенімен және 1974 жылы құрылған, қазір таратылған «Гуш Эмуним» қоныс аударушылар қозғалысының негізгі қайраткерлерінің бірі болғанымен танымал. Ол осы қозғалыс қатарында аңызға айналған. Левингердің палестиналықтарға қарсы зорлық-зомбылық әрекеттеріне қатысқандығы туралы хабарлар тарады.
Алғашқы жылдар
Левингер 1935 жылы Иерусалимде дүниеге келді және раввин Цви Йехуда Куктың басшылығымен Иерусалимдегі Мерказ ХаРав иешивасында оқыды. Оның сөзіне сәйкес, ол «Израиль жері еврей халқының қолында болуы керек – жай ғана қоныстармен емес, еврей мемлекеттігінің билігінде болуы керек» деп түсінді.
Қоныстану қозғалысы
1967 жылғы соғыс кезінде Левингер Петах-Тиква маңындағы Нехалим діни мошавының раввині болды. Ұлы Израиль қозғалысымен бірге ол 1948 жылы Кфар-Этзион қырғынынан кейін эвакуацияланған Этзион блогының еврейлерді қайта қоныстандыруын ұйымдастырды. Үкіметтің мақұлдауын күту керек пе, жоқ па деген келіспеушілік болды, Левингер келісімге қарамастан қоныстануды жалғастыру керек деген позицияны қабылдады. Нәтижесінде, үкімет сол жерде Нахал әскери бекінісін құруға рұқсат берді және ол әскери емес екенін құпия ұстады. 1979 жылдың сәуір айында Левингердің әйелі Мириам және Сара Нахшон Хеброн қаласындағы Әл-Шухада көшесінің ортасына шеру ұйымдастырып, Османдық дәуірде полиция бөлімшесі ретінде пайдаланылған Әл-Даббоия ғимаратын басып алды. 1987 жылы Хадашот телеарнасы саяси спектрдің барлық бөліктерінен жиырма екі жетекші израильдіктерден «соңғы жиырма жылда Израиль қоғамына ең үлкен әсер еткен буын адамын, ер немесе әйел адамды» атауды сұрады. Бұл сауалнамада бірінші орынды Менахим Бегин мен Левингер бөлісті. 1992 жылы Левингер «Тора ВеЭрец Исраэль» (Тора және Израиль елі) атты саяси партия құрды, бірақ сол жылы өткен Кнессет сайлауында сайлаушылардың қолдауын жеткілікті деңгейде ала алмады. Левингердің әйелі, 11 баласы және 50 немересі бар, олардың көпшілігі Батыс Жағалауда тұрады. Оның әйелі Мириам және бірнеше балалары да белсенділер ретінде белгілі.
Қылмыстық айыптаулар
Левингер 1975 жылдан бастап Хеброн мен Кирият Арбадағы оқиғаларға байланысты кем дегенде 10 рет тұтқындалып, айыпталды. 1984 жылы раввин Левингер «Гуш-Эмуним» жер асты қозғалысына қатысы бар деген күдікпен тұтқындалды. 1985 жылдың шілдесінде Левингерге шамамен 15 000 доллар айыппұл салынды және Хеброн әйелінің үйіне кіргені үшін, оның алты жасар ұлына шабуыл жасағаны үшін үш айға шартты жаза берілді. Левингер Иерусалимдегі сотқа баланың өз баласына тас лақтырғанын айтты. 1988 жылы Левингерге Хеброн оқиғасына қатысты екі бөлек қылмыстық айып тағылды. 1988 жылдың 30 қыркүйегінде, бір апта бұрын таспен соққыға ұшыраған Левингерге тас лақтырушылар шабуыл жасап, оның машинасының әйнегін сындырып, ұлын жарақаттады. Ол Израиль бақылау бекетіне жетті. Левингер тапаншасын шығарып, кері бұрылып, көшеге қайта оралды, дүкендердің терезелеріне оқ атты, палестиналық дүкен иесі Хасан Абдул Азис Салахты өлтірді. Сондай-ақ бір клиент жараланды. Левингер өзінің айналасын палестиналықтардың қоршап алып, өміріне қауіп төндіргенін мәлімдеді. Оған «адам өлтіру, ауыр жағдайда дене жарақатын келтіру және мүліктің зардап шегуіне қасақана зиян келтіру» айыптары тағылды. Бірде сотта Левингер басын жоғары көтеріп, тапаншасын көрсетіп, арабты атуға «құрметті» болғанын айтты. Сот үкімі оқылып болғаннан кейін, оны қуанған көпшілік көтеріп түрмеге алып кетті. Оның соты 1989 жылдың тамызында 13 оңшыл Кнессет депутаты мен жүздеген жақтастарының наразылығына қарамастан басталды. Левингер өзіне тағылған айыптарды мойындамады, бірақ жеңіл жазаға келісім жасады – абайсызда адам өлтіру. Ол 5 айға бас бостандығынан айырылды және 7 айға шартты жаза алды, оның 92 күнін өткерді. Түрмеде отырған кезінде Хеброн қаласындағы қоғамдық шараға қатысуға рұқсат берілді. 1990 жылдың тамызында босатылғаннан кейін Израиль радиосына: «Егер тағы да қауіпке ұшырасам, тағы да оқ атармын. Келесі жолы мақсатымды жібермеймін деп үміттенемін» деді. Тағы бір оқиға, бірінші оқиғадан бес ай бұрын болған, онда ол басқа араб балалары оның қызын «құлыққа салғаннан» кейін палестиналық әйел мен оның екі баласына шабуыл жасады деп айыпталды. 1989 жылдың мамырында сотта судья араб куәгерлерінің куәліктерін, олардың мүдделі тараптар екенін және идеологиялық себептермен Левингерді түрмеге қамауды қалағанын ескере отырып, қабылдамады. Сондай-ақ, шабуылға куәлік берген екі IDF сарбазының куәліктерін де жоққа шығарды. Левингердің абайсызда адам өлтіргені үшін айыпталғаннан кейін алты апта өткен соң, Иерусалим аудандық соты оның бұрынғы шабуыл айыбы бойынша ақталуын жоққа шығарды. Ол 4 айға бас бостандығынан айырылды, сонымен қатар соттағы ашуы үшін қосымша 10 күн жазаланды. Ол екі айдай түрмеде отырды. 1991 жылдың наурыз айында босатылғаннан кейін ол: «Мен жылдар бойы ондаған іс-әрекеттер жасадым, олардың барлығы заңға қайшы болды. Заңды бұзудың мәні болды, өйткені бұл әрекеттер бүкіл Израиль жерін алға жылжытты» деді. 1995 жылдың шілдесінде Левингер 1991 жылдың қыркүйегінде Патриархтар қабірінде болған зорлық-зомбылық оқиғасы үшін жеті айға бас бостандығынан айырылды. Сот Левингер еврейлер мен мұсылмандарды бөліп тұрған қабырғаны құлатқанын және IDF офицеріне шабуыл жасағанын анықтады. Ол 1996 жылы төрт ай түрмеде отырды. 1995 жылдың желтоқсанында Левингер 1991 жылдың маусым айында болған оқиға үшін алты айға түрмеге қамалып, алты айға шартты түрде босатылды. Ол Хеброн базарында тәртіпсіздік жасағаны, дүкендерді аударып тастағаны, басқа саудагерлерді дүкендерін жабуға мәжбүр еткені және тапаншасынан атуы үшін кінәлі деп танылды. Оның қорғанысы бойынша, оған палестиналықтар тас лақтырып шабуыл жасады. 1997 жылдың желтоқсанында Левингер 1994 жылы Хебронның Патриархтар қабіріндегі мұсылман дұғасын бұзғаны және әскер қолбасшысының Кирият Арбаға кіруіне кедергі жасағаны үшін алты айға бас бостандығынан айырылды және 2300 доллар айыппұл төледі.
waving his gun over his head and saying he had been "privileged" to have shot an Arab. After he was sentenced, he was carried off to
jail on the shoulders of a cheering throng. His trial began in August 1989, despite protests by 13 right wing Knesset members and hundreds of supporters. Levinger pleaded not guilty to the charges, but accepted a plea bargain to the lesser charge of negligent homicide. He was sentenced to 5 months imprisonment and 7 months suspended, of which he served 92 days. During his imprisonment, he was given leave to attend a public event in Hebron. On his release in August 1990, he told Israel Radio, "If I'm in a situation of danger again, I'll again open fire. I hope that next time, I will be more careful, and I won't miss the target." In another case, which related to an event five months before the first, he was alleged to have assaulted a Palestinian woman and her two children after other Arab children had "made fun of" his daughter. At his trial in May 1989, the magistrate dismissed the evidence of the Arab witnesses on the grounds that they were interested parties and wanted to see Levinger in prison for ideological reasons, and also dismissed the evidence of two IDF soldiers who testified to the assault. Six weeks after Levinger's release from prison on his separate negligent homicide conviction (see above), the Jerusalem District Court overturned his acquittal on the earlier assault charges. He was sentenced to 4 months imprisonment, plus an additional 10 days for an outburst in court. He served about two months. On his release in March 1991, he said "Over the years, I've carried out dozens of actions, and all of them were against the law. It was worthwhile to violate the law, as all these actions advanced the whole Land of Israel." In July 1995, Levinger was sentenced to seven months imprisonment for a violent altercation in the Tomb of the Patriarchs in September 1991. The court found that Levinger had pulled down the partition separating Jewish and Muslim worshippers and assaulted an IDF officer. He served four months in prison in 1996. In December 1995, Levinger was sentenced to six months in prison and six months suspended for an incident in June 1991. He was found guilty of rioting in the Hebron market, of overturning stalls, forcing other merchants to close their shops, and of firing his pistol. His defense was that he was attacked by Palestinians throwing rocks. In December 1997, Levinger was sentenced to six months jail and fined $2,300 for disturbing Muslim prayers at Hebron's Tomb of the Patriarchs in 1994, and of blocking an army commander from entering Kiryat Arba.
Кейінгі жылдар
2000 жылдан бері Левингердің денсаулығы нашарлап, ол қоныс аудару қозғалысында бұрынғыдай көзге көрінбейтін болды. 2007 жылы Левингер ауыр инсульт пен жамбас сүйегінің сынуына ұшырады. 2015 жылдың 16 мамырында Иерусалимдегі Шааре Зедек медициналық орталығында дүние салды. Левингерді әйелі Мириам, 11 баласы және көптеген немерелері сағынып қалды. 2015 жылдың 17 мамырында Хеброн қаласындағы Ескі зиратта жерленді. Премьер-министр Беньямин Нетаньяху отбасына жолдаған көңіл айту хатында раввин Левингерді "Алты күндік соғыстан кейін ізгі ниетпен және іспен сионистік арманды іске асыруға тырысқан бір буынның көрнекті өкілі" деп сипаттады.