Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пизмоним (иврит тілінде פזמונים, жекеше пізмон) – Құдайды мақтау және дәстүрлі діни үйретімдердің белгілі бір аспектілерін оқу ниетімен орындалатын дәстүрлі еврей әндері мен мелодиялары. Олар дұғалар, сүндетке орау, бар-мицва, үйлену және басқа да рәсімдер сияқты діни ғұрыптар мен мерекелерде орындалады. Пизмонимдер – дұға кітабында жарияланған және қызметтің ажырамас бөлігі болып табылатын пиютимдерден өзгеше, қосымша ғибадат әндері болып табылады. Сенімділер жиналатын орында (синагогта) сенбі күні таңертең, түнгі жартыдан таңға дейін орындалатын ұқсас әндер бақашот (שירת הבקשות) деп аталады.
Pizmonim (Hebrew פזמונים, singular pizmon) are traditional Jewish songs and melodies sung with the intention of praising God as well as learning certain aspects of traditional religious teachings. They are sung throughout religious rituals and festivities such as prayers, circumcisions, bar mitzvahs, weddings and other ceremonies. Pizmonim are extra liturgical, as distinct from piyyutim, which are hymns printed in the prayer book and forming an integral part of the service. Similar songs sung in the synagogue on the Sabbath morning between midnight and dawn are called baqashot (שירת הבקשות).
Географиялық негіз
Пизмонимдер дәстүрлі түрде сефардтық яһудилермен байланысты, бірақ олар ашкеназилік яһудилердің земироттарымен туыс. Ең белгілі дәстүр Алепподан шыққан яһудилермен байланысты, алайда осындай дәстүрлер ирактық яһудилер арасында да (ондағы әндер шбахот, мадақтаулар деп аталады) және Солтүстік Африка елдерінде де кездеседі. Грек, түрік және Балқан жарты аралындағы яһудилердің ладино тілінде мерекелермен байланысты осындай әндері бар, олар коплас деп аталады.
Pizmonim are traditionally associated with Sephardi Jews, although they are related to Ashkenazi Jews' zemirot. The best known tradition is associated with Jews descended from Aleppo, though similar traditions exist among Iraqi Jews (where the songs are known as shbaḥoth, praises) and in North African countries. Jews of Greek, Turkish and Balkan origin have songs of the same kind in Ladino, associated with the festivals: these are known as coplas.
Мәтіндер тарихы
Көптеген пицмонимдердің мәтіндері Орта ғасырға дейін жетеді, ал қалғандары Испан инквизициясынан кейін Газалық Йехуда Халеви және Исраэль Наджара сияқты ақындармен жазылған. Кейбір әуендер өте ерте заманнан келген, ал басқалары Таяу Шығыстың халық музыкасына негізделген болуы мүмкін, сөздері әуенге қарай жазылған. Осы соңғы түрдегі пицмонимдердің жемісті композиторы – Хахам Рефаэль Антеби Таббуш (Алеппо 1830, Каир 1918), ол дәстүрдің қазіргі формасының негізін қалаушы деп есептеледі. Одан бері оның шәкірттері, әсіресе Нью-Йорктегі Хахам Моше Ашер, бұл дәстүрді Америкадағы Сириялық еврей қауымдастықтарына таратып берді. Пизмонимдер бұрынғы және қазіргі канторлармен үйлену тойы, бар-мицва сияқты арнайы жағдайлар үшін жазылады, сондай-ақ Езекиел Хай Албег, Х. Езра Мишание, Рабби Рафаэль Яир Элнадав және басқалар да жазады. Көптеген пицмонимдер еврей тілінде, бірақ кейбіреулері еврей арамейі немесе еврей араб тілінде жазылған.
The texts of many pizmonim date back to before the Middle Ages, while others were composed by poets such as Yehuda Halevi and Israel Najara of Gaza after the Spanish Inquisition. Some melodies are quite old, while others may be based on popular Middle Eastern music, with the words composed specially to fit the tune. A prolific composer of pizmonim of this last kind was Hakham Rephael Antebi Tabbush (Aleppo 1830 Cairo 1918), who is regarded as the founder of the tradition in its present form. The tradition has since been exported to Syrian Jewish communities in the Americas by his pupils, principally Hakham Moses Ashear in New York. Pizmonim are composed for special occasions such as weddings and bar mitzvahs by Cantors in the past, as well as the present, by Ezekiel Hai Albeg, H Ezra Mishaniye, Rabbi Raphael Yair Elnadav, and others. Most pizmonim are in Hebrew, though a few are in Judaeo Aramaic or Judaeo Arabic.
Мақамат (мақамдар)
Барлық пицмонимдерді әртүрлі мақамдарға (музыкалық режимдерге) жіктеуге болады, олардың шамамен онға жуығы қолданыста бар. Мақам ажам, батыс майор шкаласына ұқсас дыбыстайтын, көптеген мерекелік әуендерді қамтитын негізгі мақам. Мақам хиджаз, фригиялық доминант шкаласына сәйкес келеді, ол көптеген қасіретті әуендерді қамтитын негізгі мақам. Мақам сиках (немесе сига) үштен бір тондық интервалдарға толы, ол Тораны оқу үшін қолданылады. Мақам саба сүндет тойларында қолданылатын мақам.
All pizmonim can be classified under different maqams (musical modes), of which there are about ten in common use. Maqam ajam, which sounds a little like a Western major scale, is the thematic maqam that contains many holiday melodies. Maqam hijaz, which corresponds to the Phrygian dominant scale, is the thematic maqam that contains many sad melodies. Maqam sikah (or sigah), containing many three quarter tone intervals, is used for the cantillation of the Torah. Maqam saba is the maqam used for circumcisions.
Дәстүрдің басталуы
Дәстүрдің шығу тегі, Геонимнің дұғаның негізгі бөліктерінде пиютимдерді қолдануға қатысты белгілі бір шешімдерімен түсіндірілуі мүмкін. Бұл шешімдер Ысқақ Лурияның кабалалық мектебі тарапынан қатаң қабылданып, он алтыншы ғасырдан бастап көптеген әндер ғибадаттан алынып тасталды. Қоғам бұл жақсы көретін әндерді жоғалтқысы келмегендіктен, оларды қосымша әнмен орындау әдеті қалыптасты. Осылайша, піжмонимдер жинағының бастапқы ядросы ескі Алеппо ритуалынан (1560 жылы Венецияда жарияланған) және Ехуда Халеви, Соломон ибн Габирол және басқалардың сефардтық ғибадаттарынан алынған әнұрандардан тұрады. Сондай-ақ, бірнеше ән романоттардың литургиясынан алынған. Ғасырлар бойы жинаққа тағы да піжмонимдер қосылды. Бұл практика, мүмкін, яһудилердің басқа ұлттардың әндерін орындауына тыйым салғаннан туындаған болуы мүмкін (әндердің зайырлы сипаты мен мәтініне байланысты). Бұл араб әндеріне қатысты еді, яғни яһудилерге әндерді тыңдауға рұқсат етілді, бірақ мәтінімен бірге орындауға рұқсат етілмеді. Бұл мәселенің алдын алу үшін көптеген композиторлар ғасырлар бойы әндерге жаңа мәтіндер жазып, бар болған әуендерді пайдаланды, осылайша басқа ұлттардың әндерін орындамау дәстүрін бұзбады.
The origin of the tradition could potentially be explained in the context of certain rulings of the Geonim discouraging the use of piyyutim in core parts of the prayer service. These rulings were taken seriously by the Kabbalistic school of Isaac Luria, and from the sixteenth century on many hymns were eliminated from the service. As the community did not wish to lose these much loved hymns, the custom grew up of singing them extra liturgically. Thus, the original core of the pizmonim collection consists of hymns from the old Aleppo ritual (published in Venice in 1560) and hymns from the Sephardic service by Yehuda Halevi, Solomon ibn Gabirol and others. A few hymns were also taken from the liturgy of the Romaniotes. Further pizmonim were composed and added to the collection through the centuries. This practice may have arisen out of a Jewish prohibition of singing songs of the non Jews (due to the secular character and lyrics of the songs). This was true in the case of Arabic songs, whereby Jews were allowed to listen to the songs, but not allowed to sing them with the text. In order to bypass the problem, many composers, throughout the centuries, wrote new lyrics to the songs with the existing melodies, in order not to violate the tradition of not singing non Jewish songs.
Литургиялық және литургиялық емес пайдалану
Сирия дәстүріндегі әдеттегі Шаббат және мерекелік құлшылықтар кезінде пицмонимнің әуендері кейбір дұғалардың музыкалық безендірілуі ретінде қолданылады. Мақамның мерекелік көңіл-күйге немесе Тора оқуына сай болуын қамтамасыз ету үшін айналымдық жүйе пайдаланылады. Әр апта сайын әншіге апталық Тора бөлімінің тақырыбына сәйкес жаңа мақам тағайындалады. Пизмонды Тораға шақырылған адамның құрметіне, оқу алдында немесе оқудан кейін орындауға болады: көбінесе бұл адамның аты немесе туыстық байланысына сілтеме жасайтын түрде таңдалады. Пизмоним немесе кез келген әуендер әдетте апта ішіндегі дұғаларда қолданылмайды. Оларды кейбір адамдар Шаббат күндері үйлерінде жиналатын кезде де пайдаланады. Мұндай жиын ұзаққа созылатын кидуш түрінде болуы мүмкін және ол себбет (сириялық араб тілінен "сенбі күні" деген мағынада) деп аталады.
During typical Shabbat and holiday services in the Syrian tradition, the melodies of pizmonim are used as settings for some of the prayers, in a system of rotation to ensure that the maqam suits the mood of the holiday or the Torah reading. Each week there is a different maqam assigned to the cantor according to the theme of the given Torah portion of the week. A pizmon may also be sung in honour of a person called up to the Torah, immediately before or after the reading: usually this is chosen so as to contain some allusion to the person's name or family. Pizmonim, or any melodies, are generally not applied throughout the week during prayer services. Another occasion for their use is at the gatherings some individuals would hold in their homes on Shabbat afternoons. A gathering of this kind may take the form of an extended kiddush, and is known as a sebbet (from the Syrian Arabic for "Saturday").
Қызыл кітап
1959 жылы Нью-Йорктегі Бруклиндегі сириялық қауым Алепподағы ежелгі дәстүрлеріне негізделген өз пицмонимдерін жинақтап, кітап құрастыру қажеттігін сезді. Осыған дейін қауымда көптеген ескі пицмоним кітаптары айналымда болған, бірақ оларда еврейше әріптермен белгіленген дауыстылар болмаған және оларды көпшілікке қолдану қиын болған. Сефард мұрасы қоры баспасында жарық көрген бұл кітап 1949 жылы Габриэль Шрем бастауымен жұмысқа кірісіп, 1964 жылы аяқталды. Кітаптың мақсаты ежелгі (Бақашот және Петихот), ескі (Израиль Наджара, Мордехай Абади, Рафаэль Таббуш, Моше Ашир) және жаңа материалды (Рафаэль Яир Элнадав, Езра Двек, Габриэль А. Шрем, Езекиел Хай Альбег, Абрахам Коэн Сабан, Езра Мишания және басқа да қазіргі заманғы Израиль әуендері) қамту еді. Сондай-ақ, кітапта әншіге өте пайдалы жаңа мүмкіндіктер бар, мысалы, нақты пешаға сәйкес келетін мақамдар тізімі, сондай-ақ белгілі бір піжмоним әуендеріне сәйкес келетін сенбілік дұғалардың бөліктері туралы ақпарат бар. Кейінгі басылымдарда кітапқа қосымша әндер енгізілді. Жоғарыда аталған классикалық қызыл пицмоним кітабы Бруклиндегі сириялық яһудилер үшін пицмонимдердің ресми жинағы болып табылады. Кітап қазіргі таңда тоғызыншы рет басылып шықты.
In 1959, the Syrian community of Brooklyn, New York, acted on the need of compiling their own pizmonim book based on their ancient traditions from Aleppo. Prior to this, there were many older pizmonim books circulating around the community, but they didn't have Hebrew vowels, and were generally difficult for the masses to utilize. The book, which was published by the Sephardic Heritage Foundation, was started in 1949 by Gabriel Shrem and was completed in 1964. It aimed to include the ancient (Baqashot and Petihot), the old (Israel Najara, Mordechai Abadi, Raphael Tabbush, Moshe Ashear), and the new material (Raphael Yair Elnadav, Ezra Dweck, Gabriel A Shrem, Ezekiel Hai Albeg, Abraham Cohen Saban, Ezra Mishaniye, and other modern Israeli melodies). The book also has innovative features very useful for a cantor, such as a list of maqams to go with the specific perasha, as well as which pieces of Sabbath prayers fit with the melodies of certain pizmonim. In later editions, more songs were added to the book in their appropriate sections. The classic red pizmonim book mentioned above serves Syrian Jews of Brooklyn as their official canon of pizmonim. The book is currently in its ninth edition.
Сефардтық пизмонимдер жобасы
Сефардтық Пизмоним жобасы – сириялық еврей қауымының ежелгі музыкасын зерттеуге, қалпына келтіруге және сақтауға арналған веб-сайт. Жобаны Дэвид Матук Бетеш құрған, ол жобаны әкесінің әкесі, кантор Габриэль А. Шремнің естелігіне арнаған. Кантор Шрем бұрын Йешива университетінің Канторлық институтының (Филип және Сара Белц еврей музыка мектебі) оқытушысы, Б’най Йосеф синагогының канторы және «Шир уШбаха Халлель веЗимра» пизмонимдер кітабының бас редакторы болған. Бұл веб-сайт сондай-ақ Бруклиндегі Бет Тора қауымының канторы Исаак Дж. Кабассоның құрметіне арналған. Жобаға дайындық жұмыстары 1970 жылдардың соңында Шрем Йешива университетінде дәріс оқыған кезде басталды. Оқу құралы ретінде Шрем пизмонимдердің көп бөлігін сыныпқа тарату үшін жазды. Бұл жазбалардан құралған жинақ Сефардтық пизмонимдер литургиясының шамамен 65% -ын құрады. 2004 жылдан бастап және шамамен жеті жыл бойы Исаак Дж. Кабассо Сефардтық Пизмоним жобасы атынан Шрем жазбаған шамамен 200 пизмонимнің жазбасын ұсынды. Сефардтық Пизмоним жобасы ұйымы 2004 жылдың қыркүйегінде Шремнің барлық жазбаларын үлкен CD жинағында қайта жариялады, шамамен 7000 диск сатылды. Ұйым 2006 жылы «барлық [Орта Шығыс еврейлерінің] литургиялық дәстүрлерін сақтау» мақсатымен веб-сайт іске қосты. Осы процесте әлемнің түкпір-түкпірінен канторлар ұйымға хабарласып, жобаны одан әрі дамыту үшін жазбаларын ұсынды. Жобаның веб-сайтында (www.pizmonim.com) Киелі кітаптағы таамимдер мен бақашоттар, сондай-ақ CD жинағына енбеген пизмонимдердің жазбалары бар. 2012 жылдың қаңтар айында веб-дизайнер Сэм Франконың басшылығымен веб-сайт жаңа дизайнға ие болды, бұл ұйымды келесі онжылдыққа дамытуға мүмкіндік берді. 2020 жылы жоба «Шир Ушбаха Халлель ВеЗимра» пизмонимдер кітабынан тек 65 әуеннің жетіспейтінін хабарлады. Жоба басталғанда 300-ден астам пизмоним жоғалған болатын. Қалған 65 пизмонимді табу қиын, себебі халықтың жасы ұлғаюда және осы нақты пизмонимдерді табу өте қиын. «Қызыл кітаптан» пизмонимдерді сақтаумен қатар, жоба «Ескі Шир Ушбаха» (Коэн, 1905, 1921) пизмонимдерін, сондай-ақ H Моше Ашеардың (1877–1940) апталық хаззанут жазбаларында есімдері кездесетін әуендерді сақтауға тырысады.
The Sephardic Pizmonim Project, is a website dedicated to the scholarship, restoration and preservation of the ancient music of the Sephardic Syrian Jewish community. The project, founded by David Matouk Betesh, is dedicated to the memory of his great grandfather, cantor Gabriel A Shrem, a former instructor at Yeshiva University's Cantorial Institute (Philip and Sarah Belz School of Jewish Music), cantor of B'nai Yosef Synagogue and editor in chief of the "Shir uShbaha Hallel veZimrah" pizmonim book. The website is also dedicated in honor of cantor Isaac J. Cabasso of Congregation Beth Torah in Brooklyn, New York. Preludes to the project began in the late 1970s when Shrem started teaching a course at Yeshiva University. As a demonstration tool, Shrem recorded the bulk of the pizmonim for classroom distribution. The collection resulting from these recordings encompassed roughly 65% of the Sephardic pizmonim liturgy. Since 2004 and over the course of about seven years, Isaac J. Cabasso, on behalf of the Sephardic Pizmonim Project, has provided approximately 200 more recordings of pizmonim not recorded by Shrem. The Sephardic Pizmonim Project organisation re released all of Shrem's recordings on a large CD collection in September 2004 selling approximately 7,000 CDs. The organisation launched a website in 2006 with the goal of "preserving all [Middle Eastern Jewish] liturgical traditions". In the process, cantors throughout the world have contacted the organisation to provide recordings to further enhance the project. The project's website (www. pizmonim. com) contains recordings of the Biblical taamim and the baqashot, together with pizmonim not included in the CD collection. In January 2012, the website, under web designer Sam Franco, received a major facelift to advance the organization into the next decade. In 2020, the project announced that it had reached the benchmark of only missing 65 melodies of pizmonim from the 'Shir Ushbaha Hallel VeZimrah' pizmonim book. When the project first began, they were missing over 300 pizmonim. The last 65 pizmonim that are still missing will be more difficult to obtain due to the aging population and the general difficulty of those specific pizmonim. In addition to preserving "Red Book" pizmonim, the project also attempts to preserve pizmonim from "Old Shir Ushbaha" (Cohen, 1905, 1921) as well as melodies whose names appear in the weekly Hazzanut notes of H Moses Ashear (1877–1940).