Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сандро Боттичеллидің суреті
Painting by Sandro Botticelli
Мистикалық тума – итальяндық Ренессанс шебері Сандро Боттичеллидің 1500–1501 жылдар шамасында мақтаға салған суреті, қазір Лондондағы Ұлттық галереяда сақталуда. Бұл оның қол қойған жалғыз туындысы және тума суреті үшін ерекше иконографияға ие. Сурет жоғары жағындағы грек жазуы мынадай мағына береді: «1500 жылдың соңында, Италияның ауыр кезеңінде, мен, Алессандро, уақыттың жартысы өткен соң, Иоаннның он бірінші [тарауы] бойынша, Апокалипсистің екінші қайғысында, шайтан үш жарым жылға босатылған кезде сурет салдым; содан кейін ол он екінші [тарауда] байланады және біз оны осы суреттегідей көретін боламыз». Боттичелли өзінің Ұлы сынақ заманында өмір сүріп жатқанына сенді, мүмкін сол кездегі Еуропадағы дүрбелеңдерге байланысты, және Аян кітабында айтылғандай, Мәсіхтің мың жылдық билігін болжады. Сурет Жироламо Савонароланың ықпалымен байланысты, оның ықпалы Боттичеллидің кейбір соңғы туындыларында көрінеді, бірақ сурет мазмұнын тапсырыс беруші анықтаған болуы мүмкін. Суретте ортағасырлық дәстүр бойынша, Құдай ана мен нәресте Иса басқа тұлғалардан және олардың айналасынан үлкен көрсетілген; бұл әсер үшін әдейі жасалған, өйткені Боттичеллидің бұрынғы жұмыстарында дұрыс графикалық перспектива қолданылған. Оны қазір Берлинде сақталып тұрған Филиппо Липпидің «Мистикалық тума» немесе «Ормандағы құлшылық» суретімен шатастыруға болмайды.
The Mystical Nativity is a painting in oil on canvas dated c. 1500–1501 by the Italian Renaissance master Sandro Botticelli, in the National Gallery in London. It is his only signed work and has an unusual iconography for a painting of the Nativity. The Greek inscription at the top translates as: 'This picture, at the end of the year 1500, in the troubles of Italy, I, Alessandro, in the half time after the time, painted, according to the eleventh [chapter] of Saint John, in the second woe of the Apocalypse, during the release of the devil for three and a half years; then he shall be bound in the twelfth [chapter] and we shall see [him buried] as in this picture'. Botticelli believed himself to be living during the Great Tribulation, possibly due to the upheavals in Europe at the time, and was predicting Christ's millennium as stated in the Book of Revelation. The painting is connected with the influence of Girolamo Savonarola, whose influence appears in a number of late paintings by Botticelli, though the contents of the image may have been specified by the person commissioning it. The painting uses the medieval convention of showing the Virgin Mary and infant Jesus larger both than other figures, and their surroundings; this was certainly done deliberately for effect, as earlier works by Botticelli use correct graphical perspective. It is not to be confused with the Mystical Nativity or Adoration in the Forest by Filippo Lippi, now in Berlin.
Сипаттама
Мәриям ана ортада Мәсіх Баланың алдында тізе бүгіп отыр, екеуі де басқа тұлғалардан ірірек бейнеленген. Жүсіп баланың жанында жерге отырған, мүмкін ұйықтап жатыр, беті көрінбейді. Отбасының артында өгіз бен есек тұр. Басты топтың екі жағынан да, бір-бір періште, созылған қолында зәйтүн бұтағын ұстап, екі бағушы мен үш кісіге – әрине, Киелі кітаптағы ғалымдарға – баланы көрсетеді. Бұл бесеуі тізе бүгіп, зәйтүн бұтақтарымен тәж киген. Суреттің төменгі жағында үш періште үш кісіні құшақтап, бастарына зәйтүн жапырақтарын қойып отыр. Олардың айналасында жеті кішкентай шайтан найзамен өздерін жарып, жер астына құлап, "өздерін жерлеп" жатыр.
The Virgin Mary is shown kneeling before the Christ Child in the centre, both are on a larger scale than the other figures. Joseph sits on the ground next to the child, perhaps asleep, with his face not visible. Behind the family are a ox and an ass. On either side of the main group an angel with an olive branch in their outstretched hand shows the child to two shepherds and three men in long gowns, perhaps the biblical Magi. These five are kneeling and crowned with olive branches. At the bottom of the work, three angels embrace three men also with olive on their head. Around them seven small devils are piercing themselves with lances and falling back into the underworld, "burying themselves".
Тарихи контекст
Мистикалық туындыда қуаныш пен мереке, жер мен көктің ләззаты бейнеленген, ал суреттің жоғарғы бөлігінде періштелер билеп тұр. Суреттің үстінде Сандро Боттичеллидің аты жазылған, сонымен қатар апаттық және алаңдатар сөздер де бар. Қараңғы болжамдар да көрінеді: әлсіз бала, бір күні оның денесі оралатын көрпедей жаймаға сүйеніп жатыр, ал оқиға орын алатын үңгір оның қабірін еске түсіреді. Сол жақтағы патшалар ешқандай сыйлық әкелмейді, тек адалдықтарын көрсетеді. Суреттің жоғарғы бөлігінде сенім, үміт және қайырымдылық түстеріне киінген он екі періште зәйтүн бұтақтарын ұстап, дөңгелек болып билейді, ал олардың үстінде аспан зор алтын күмбезбен ашылады. Суреттің төменгі жағында үш періште үш адамды құшақтап, оларды жерден көтеріп тұрғандай көрінеді. Олардың қолында латын тілінде "жақсы ниетті адамдарға жерде тыныштық болсын" деп жазылған паршалар бар. Олардың артында жеті шайтан жер астына қашады, ал кейбіреулері өз қаруларына ілініп қалады. Ренессанс дәуірінде Соңғы Сот суреттері Мәсіхтің екінші келуі кезінде кінәлілер мен құтқарылғандардың жазасын көрсетті. Өнер тарихшысы Джонатан Нельсонның айтуынша, "осындай суреттерге еліктеу арқылы Мистикалық туынды бізден Мәсіхтің тууы ғана емес, қайта оралуы туралы да ойлауды сұрайды". Сурет Флоренция қаласында, фанатикалық уағызшы Жироламо Савонарола қаланы өз билігіне алған кезде пайда болды. Ол 1490 жылы Флоренцияға келген, бірақ әлемді таң қалдырған өнердің даңқы мен зор байлығына наразы болды. Ол бұл жердің бұзылған және әдепсіздікке толы екенін жариялады. Үлкен апат жақындап келеді, содан кейін оның сөздері қорқынышты шындыққа айналды: 1494-1498 жылдардағы Италия соғысы. 1494 жылы үлкен француз әскері Италияға басып кірді, ал әскерлер Флоренцияға кірді, сондықтан флоренциялықтар Франция патшасы қаланы тонауға ниеттенгенінен қорқып қалды. Савонарола саяси бос орынды пайдаланып, француз патшасымен кездесіп, оны Флоренциядан бейбіт түрде кетуге көндірді. Флоренциялықтар оларға көрсеткен ризашылықтары мен құтылулары үшін монахты пайғамбар деп санады, ал оның уағыздары Флоренция соборына көп адамды тартты. Савонарола Флоренцияның жаңа Иерусалимге айналуы мүмкін екенін мәлімдеді, егер азаматтар тәубе етіп, күнәлі сән-салтанаттан бас тартса, және бұл олардың өнерінің көп бөлігін қамтиды. Оның сенімі шындыққа айналды, өйткені евангелист жастардың тобы көшелерге шығып, адамдарды сән-салтанаттан, ұятсыз суреттер мен кітаптардан, бос нәрселерден, тараздан және айнадан бас тартуға шақырды. Боттичелли өзінің суреттерін отқа төселіп жатқанын көрген болуы мүмкін. Дегенмен, суретші қарсылық білдірмеген болуы мүмкін, өйткені қаладағы көптеген адамдар сияқты ол да Савонароланың ықпалына түсті. Савонароланың уағыздарының бірі Мистикалық туындыға тікелей қатысты сияқты. Бір уағызында Савонарола өзіне келген көрініс туралы айтты, онда ол керемет аспан тәжін көрді. Оның негізінде он екі жүрек, олардың үстіне он екі лента оралған, ал латын тілінде Мәриям Ананың ерекше мистикалық қасиеттері немесе артықшылықтары жазылған: "әкесінің анасы", "ұлының қызы", "Құдайдың жарқыраған келіні" және т.б. Билеп тұрған періштелердің қолындағы ленталардағы жазулардың көп бөлігі қазір қалың көзбен көрінбесе де, инфрақызыл рефлектография періштелердің ленталарындағы түпнұсқа сөздер Савонароланың Мәриям Ананың 12 артықшылығына дәл сәйкес келетінін көрсетті. Савонарола Аспанға көтерілу күні өткізген уағызында Аян кітабының 11 және 12 тарауларын зерттеді – суреттегі жазуда айтылған дәл тараулар. Ол Мәриямның даңқын Мәсіхтің жер бетіндегі билігінің жақын арада басталуымен байланыстырды. Савонарола көп жылдар бойы Флоренцияны өз қолында ұстады, бірақ оның қатал харизматикалық билігі оны саяси жауларға айналдырды. Ол өзінің киелілігін отпен сынау арқылы дәлелдеуге шақырылды, бірақ ол бас тартқаннан кейін халықтың пікірі өзгерді. Ол тұтқындалды, азаптап, жалған пайғамбар екенін мойындады. 1498 жылдың 23 мамырында ол өзінің екі жетекші лейтенантымен бірге асылып, денелері өртеліп, күлдері Арно өзеніне шашылды. Кейбіреулер суреттегі төменгі жағындағы үш адамды үш өлім жазасына кесілген қасиетті адамның бейнесі ретінде көреді, олар қайта тіріліп, рақымға ие болды. Бірақ Савонароланың ізбасарларын бейбітшілік емес, қуғын күтті, және Боттичелли Мистикалық туындыны жасауға кірісті.
The Mystical Nativity depicts a scene of joy and celebration, of earthly and heavenly delight, with angels dancing at the top of the painting. At the top of the painting stands Sandro Botticelli's name – but also the apocalyptic and troubling words. And there are dark premonitions – the helpless child rests on a sheet that evokes the shroud in which his body will one day be wrapped, while the cave in which the scene is set calls to mind his tomb. The Kings on the left bear no gifts, but their own devotion. At the top of the painting twelve angels dressed in the colours of faith, hope and charity dance in a circle holding olive branches, and above them heaven opens in a great golden dome, while at the bottom of the painting three angels embrace three men, seeming to raise them up from the ground. They hold scrolls which proclaim in Latin, "peace on earth to men of goodwill". Behind them seven devils flee to the underworld, some impaled on their own weapons. In Renaissance times Last Judgment paintings showed viewers the reckoning of the damned and the saved at the time of Christ's Second Coming. According to art historian Jonathan Nelson, "in echoing this kind of painting the Mystical Nativity is asking us to think not only of Christ's birth but of his return". The painting emerged from the city of Florence in a time when the fanatical preacher Girolamo Savonarola held the city in its grip. He had arrived in Florence in 1490 but had been repelled by the artistic glory and enormous wealth that so impressed the world. He preached that this was a corrupt and vice ridden place. A great scourge was approaching – and then his words had assumed a terrifying reality: the Italian War of 1494–1498. In 1494 a huge French army invaded Italy and troops entered Florence so that the Florentines feared the King of France meant to sack the city. Savonarola stepped into the political vacuum, he met with the French king and persuaded him to leave Florence peacefully. In their gratitude and relief the Florentines increasingly saw the friar as a prophet and his preaching attracted huge crowds to Florence Cathedral. Savonarola claimed that Florence could become the new Jerusalem if the citizens would repent and abandon their sinful luxuries – and that included much of their art. His beliefs were made real as groups of evangelical youths went on to the streets to encourage people to part with their luxuries, their lewd pictures, and books, their vanities, combs, mirrors. Botticelli may well have seen his own paintings fed to the flames. Yet the artist might not have objected because, like much of the city, he too had come under the sway of Savonarola. It seems that a sermon preached by Savonarola bears directly upon the Mystical Nativity. In one sermon Savonarola preached he set forth a vision that had come to him in which he saw an extraordinary heavenly crown. At its base were twelve hearts with twelve ribbons wrapped around them and written on these in Latin were the unique mystical qualities or privileges of the Virgin Mary – she is 'mother of her father', 'daughter of her son', 'bride of God' etc. Though much of the writing on the ribbons held by the dancing angels is now invisible to the naked eye, infrared reflectography has shown that the original words on the angels ribbons correspond exactly to Savonarola's 12 privileges of the Virgin. In his sermon, preached on Assumption Day, Savonarola went on to explore the 11th and 12th chapters of the Book of Revelation – the precise chapters mentioned in the painting's inscription. He connected the glory of Mary with the imminent coming of the power of Christ on earth. For years Savonarola held Florence in his hand but his hard line charismatic rule made him powerful political enemies. He was challenged to prove his holiness by walking through fire and when he refused the tide of opinion turned against him. He was arrested, and under torture confessed to being a false prophet. On 23 May 1498 he was hanged with two of his leading lieutenants, their bodies burnt and their ashes scattered in the river Arno. Some see the figures of the three men at the bottom of the painting as representatives of the three executed holy men, raised up and restored to grace – but persecution not peace awaited Savonarola's followers and it was in an atmosphere of oppression that Botticelli set out to create the Mystical Nativity.
Техника
Сурет қанаваға салынған – әдетте ол ағаш панельді қолданған болар – мүмкін қауіпті хабарды бейнелейтін сурет үшін, қанаваның оны орап, жасыруға болатын артықшылығы бар еді. Ол қанаваға дайындалған кезде, қағаз бетіне егжей-тегжейлі сурет сызады, содан кейін оны қанаваға көшіретін. Ол көптеген көздерден шабыт алды – билейтін періштелер өзінің Primavera туындысының үш рақымын еске түсіреді, жүгіріп жүрген шайтан неміс ағаш кескінінен шабыттанды. Рентген сәулелері бастапқы сурет жобасының көп өзгермегенін көрсетеді – тек бір періште қанаты түзетілген және астыртынның шатырына ағаштар қосылған. Боттичелли енді темпера бояуымен суретті құруға дайын болды – қанава тәжірибелік орта еді. Аспан күмбезін жасау үшін Боттичелли бала кезінде үйренген алтын шеберлігін пайдаланды. "Алтынның символикасы – аспанның өзгермейтін, таза табиғатымен байланысты. Алтын тозықпайды, күміс сияқты қараңғыланбайды. Боттичелли шайыр қосылған майдан жасалған жабысқақ қабатты қолданған болар еді – жылтыратылмаған, алтын жай ғана бетке басылып, қанаваның беттік өзгерістерін қайталаған – жылтыраған, күрделі, ол суреттің құнды тастар сияқты әдемілігіне көмектесер еді – ол көзді туғаннан аспанға қарай көтерер еді. Иман, үміт және қайырымдылық, [ақ, жасыл және қызыл киім киген] періштелер – бірақ мыс негізіндегі жасыл пигмент уақыт өте келе қола түске өзгерген. Бастапқыда ол жарқын болған".
The painting is on canvas – normally he would have used wood panel – perhaps for a painting with a dangerous message, canvas had the advantage that it could be rolled up and hidden. With his canvas prepared he would sketch a detailed design on paper, then he transferred this to canvas. He drew on many sources – the dancing angels echo his own three graces of Primavera, the scurrying devil was inspired by a German woodcut. X rays show that very little of the original design changed – only an angel's wing was adjusted and trees added over the roof of the stable. Botticelli was now ready to build up the image using tempera paint – the canvas was an experimental medium. To create the heavenly dome Botticelli called on the goldsmith's craft he had learned as a boy. "The symbolism of the gold is to do with the unchanging, untarnished nature of heaven – gold doesn't decay, it doesn't darken like silver. Botticelli would have used an adhesive layer made of oil mixed with resin – not burnished, the gold just patted down on to the surface, following the surface irregularities of the canvas – a glitter, intricate, it would have helped the jewel like quality of the painting – it would have drawn the eye upwards from the Nativity into Heaven. Faith, hope and charity, [the angels clothed in] white, green and red – but the copper based green pigment has discoloured with time, to bronze. Originally it would have been vibrant."
Кейінгі тарих
Боттичелли 1510 жылы қайтыс болды. «Мистикалық туылу» тағы үш ғасыр бойына көпке танылмады. 18-шы ғасырдың соңындағы Рим, Ренессанс Флоренциясынан мүлдем өзгеше болды – француз басқыншыларының болуын есептемегенде. Көптеген шетелдіктер кетіп қалды, бірақ жас ағылшын Уильям Янг Оттли кетпеді. Ол өнерді сүйетін, Кариб теңізінде құл плантациясы бар бай адам еді. Ол көптеген картиналарды арзанға сатып алды. Вилла Альдобрандиде ол Боттичеллидің «Мистикалық туылу» атты кішкентай, беймәлім туындысын көрді. Сол кезде Боттичелли есімдері ұмытылған еді. Ол Лондонға жеткенде, Отлидің үйі италия шедеврлерінің дербес мұражайына айналды. Отли қайтыс болғаннан кейін, Станстедтен Уильям Фуллер Мэйтленд аукционда осы картинаны 80 фунтқа сатып алды. Ол оны 1857 жылы Манчестерде өткен «Көркем өнер қазыналары» көрмесіне бергенде, ол алғаш рет кең жұртшылыққа таныстырылды. Көрменің газеті – «Art Treasures Examiner» оның көшірмесін жариялады. Боттичеллинің туындылары Манчестерде көрсетілгеннен бастап, оның өнеріне деген көзқарас өзгерді. 1870-ші жылдардың соңында, 1880-ші жылдары Боттичелли нағыз культ фигурасына айналды – өнер әлемінің алдыңғы қатарында болуға талпынған суретшілер, Данте Габриэль Россетти мен Эдвард Берн-Джонс оның элементтерін өз жұмыстарына енгізді. Берн-Джонс Боттичеллинің Дантенің «Құдайлық комедиясы» бойынша салған суреттерінің бір бөлігін өзінің эскиздер кітабына көшірді. Россетти 1867 жылы Смеральда Бандиниллидің портретін сатып алып, Боттичелли өнеріне деген құрметін көрсетті. Джон Раскин картинаға атау беруге көмектесті; оны Лондонда көргеннен кейін, ол Боттичеллидің «мистикалық символизміне» сілтеме жасады. 1876 жылы Мэйтленд қайтыс болғанда, Лондондағы Ұлттық галерея іске кірісті. Николас Пеннидің сөзіне қарағанда, галерея «бұрынғы Ренессанстың туындыларын сатып алуға қызығушылық танытты – бұрын оның басты міндеті, ешқандай дау тудырмайтын шедеврлерді сатып алу болған. 19-шы ғасырда осындай картиналарды сатып алуда авангардтық көтеріңкілік болды». Галерея 1878 жылы картинаны сатып алғанда, 1500 фунт стерлинг табуға тура келді, бұл отыз жыл бұрынғы бағасынан шамамен 20 есе көп.
Botticelli died in 1510. The Mystical Nativity remained little known for another three centuries. Rome at the end of the 18th century was very different to Renaissance Florence – except for the presence of French invaders. Many foreigners left, but not a young Englishman, William Young Ottley. He was an art lover, and wealthy with a slave plantation in the Caribbean. He bought up many paintings cheaply. At the Villa Aldobrandini he saw a small, unknown work, Botticelli's Mystical Nativity. Botticelli was then in obscurity. It arrived in London where Ottley's house became in effect a private museum of Italian masterpieces. After Ottley's death William Fuller Maitland of Stansted picked up the painting at an auction for £80. When he loaned it to the Art Treasures Exhibition, Manchester 1857, it was probably exposed to a wide public for the first time. The exhibition's newspaper the Art Treasures Examiner printed a reproduction of it. From the moment Botticelli's art is shown in Manchester there's a real change in opinion about his work and certainly by the late 1870s, 1880s Botticelli becomes a real cult figure – somebody the artists who aspire to be on the cutting edge of the art world are looking to Dante Gabriel Rossetti and Edward Burne Jones both adapted elements of it for their own work. Burne Jones copied some of Botticelli's illustrations for Dante's Divine Comedy into his own sketchbooks. Rossetti demonstrated his affection for Botticelli's work by buying his portrait of Smeralda Bandinelli in 1867. John Ruskin helped to give the painting its name; after seeing it in London he referred to Botticelli's 'mystic symbolism'. When Maitland died in 1876 the National Gallery in London stepped in. According to Nicholas Penny the Gallery "was concerned to buy works from the earlier Renaissance – previously it had been its top priority to buy masterpieces which there would be no controversy about at all. There was an element of avant garde excitement about buying pictures like this in the 19th century." When the Gallery bought the painting in 1878, it had to find £1,500, nearly 20 times what it had fetched just thirty years earlier.