Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пакистанның алғашқы сәтті ядролық қару сынағы (1998)
Pakistan's first successful nuclear weapons test (1998)
Шагай I – 1998 жылғы 28 мамырда ПКТ бойынша сағат 15:15-те Пакистан жүргізген бес бірдей жер асты ядролық сынағының коды. Ядролық қаруды сынау жоспарлары 1974 жылы басталды. Шагай I – Пакистанның ядролық қаруды жария түрде сынаған екі сынағының біріншісі. Пакистанның екінші ядролық сынағы – Шагай II, 1998 жылғы 30 мамырда өтті. 2005 жылы Беназир Бхутто «Пакистанның атомдық құрылғысы бұрыннан болған болуы мүмкін, ал оның әкесі түрмеде отырғанда 1977 жылы ядролық сынаққа дайындық жүргізілгенін айтқан, сондай-ақ 1977 жылдың тамызында атомдық құрылғыны сынауды күткенін» куәлік етті.
Chagai I is the code name of five simultaneous underground nuclear tests conducted by Pakistan at 15:15 hrs PKT on 28 May 1998. Plans for nuclear weapons testing started in 1974. Chagai I was Pakistan's first of two public tests of nuclear weapons. Pakistan's second nuclear test, Chagai II, followed on 30 May 1998. In 2005, Benazir Bhutto testified that "Pakistan may have had an atomic device long before, and her father had told her from his prison cell that preparations for a nuclear test had been made in 1977, and he expected to have an atomic test of a nuclear device in August 1977."
Орналасқан жері
Қауіпсіздік және сақталу үшін қашық, оқшауланған және адам тұрмайтын таулы аймақ қажет болды. Премьер-министр Наваз Шариф Қазақстанға жасаған мемлекеттік сапарын Президент Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесу үшін қысқартып, Пәкістанға оралды. Тестілеу жүргізу туралы шешім Шарифтің Бірлескен Бас Штабтың Төрағасы, генерал Джехангир Карат, доктор Абдул Қадир Хан, Ишфак Ахмад, Мунир Ахмад Хан және Пәкістан Министрлер Кабинетінің мүшелерімен өткізген отырысында қабылданды. Пәкістандағы халықтың көпшілігі ядролық жарылыстарды қолдады. Ақпарат министрі Мушахид Хусейн Үндістанның ядролық сынақтарына жауап ретінде сынақтарды қолдауды алғашқы болып айтты. Оппозиция жетекшісі Беназир Бхутто Пәкістанның атомдық сынақтарын ынтамен қолдады. TPG жалпы ең жоғары сынақ қуатын ~40 килотонна тротилге тең энергиямен бағалады, ең ірі (күшейтілген) құрылғы 30–36 килотоннаны құрады. Басқа ғалымдар 6–13 килотонналық қуатты немесе сейсмикалық толқындардың деректеріне сүйене отырып, 12–20 кт қуатты бағалады. ПАЭК-тің математика бөлімі ғылыми деректерді жалпыға жария етіп, сейсмикалық белсенділіктерді, математикалық графиктерді және қуатты есептеуге қолданылған математикалық формулаларды жариялады; бірақ кейбір ғылыми ақпарат құпия болып қала береді. ПАЭК-ке түскен ғылыми деректерге сәйкес, Пәкістан Үндістаннан айырмашылығы, термоядролық құрылғыны сынамаған. Тестілерден кейін бұрынғы төраға және техникалық директор Мунир Ахмад Хан: «Бұл күшейтілген құрылғылар термоядролық бомбаға қадам сияқты. Олар термоядролық процестің элементтерін пайдаланады және тиімдірек атом бомбалары болып табылады. Пәкістан 1984 жылдан бері ядролық қабілетке ие және барлық пәкістандық құрылғылар байытылған ураннан жасалған» деді. Шағай сынақтарын жүргізген ПАЭК-тің Техникалық Даму Дирекциясы тестілерден кейін дереу мынадай мәлімдеме жасады:
Safety and security required a remote, isolated and unpopulated mountainous area. Prime Minister Nawaz Sharif curtailed his state visit to Kazakhstan to meet with President Nursultan Nazarbayev and returned to Pakistan. The decision to conduct tests took place at a meeting that Sharif convened with the Chairman joint chiefs, General Jehangir Karamat, Dr. Abdul Qadeer Khan, Ishfaq Ahmad, and Munir Ahmad Khan and members of the Cabinet of Pakistan. Popular public opinion in Pakistan was in favor of nuclear blasts. Information minister Mushahid Hussain was the first who argued for the tests in reply to the Indian nuclear tests. The Opposition leader, Benazir Bhutto, spoke emphatically in favour of Pakistani atomic tests. The TPG predicted the total maximum test yields with an energy equivalent to be ~40 kilotons of TNT equivalent, with the largest (boosted) device yielding 30–36 kilotons. Other scientists estimated a yield of 6–13 kilotons or, based on the seismic wave data, a yield of 12–20 kt. The PAEC's mathematics division placed the scientific data in the public domain and published seismic activities, mathematical graphs, and mathematical formulas used to calculate the yield; though certain scientific information remains classified. From scientific data received by PAEC, it appears that Pakistan did not test a thermonuclear device, as opposed to India. Shortly after the tests, former chairman and technical director Munir Ahmad Khan famously quoted: "These boosted devices are like a half way stage towards a thermonuclear bomb. They use elements of the thermonuclear process, and are effectively stronger atom bombs Pakistan has had a nuclear capability since 1984 and all the Pakistani devices were made with enriched uranium." The Directorate of Technical Development of PAEC which carried out the Chagai tests issued the following statement soon after the tests:
Миссия, бір жағынан, Пәкістан халқының моральдық рухын көтеріп, оған ядролық әлемде құрметті орын берді, екінші жағынан ғылыми теорияны, жобалауды және бұрынғы суық сынақтардан алынған нәтижелерді растады. Бұл 20 жылдан астам бұрын құрылған Техникалық Даму Дирекциясының құрылуын толыққанды ақтады. Ядролық құрылғыны дамытудың осы қиын жылдарында басшылық Мунир Ахмад Ханнан Ишфак Ахмадқа, содан кейін Самар Мубаракмандқа ауысты. Осы талантты ғалымдар мен инженерлер, өте берілген командамен бірге, ел үшін өте берік құрылғыны жобалау, жасау және сынау үшін логикалық және экономикалық тұрғыдан жұмыс істеді, бұл Ислам Республикасы Пәкістанды нығайтуға мүмкіндік берді. Пәкістан Президенті Рафик Тарар төтенше жағдай жариялады, ол Пәкістанның қаржысын және валютасын қорғауға бағытталған шараларды енгізді. Тестілерден кейін Пәкістанның ұлттық БАҚ қатысқан ғалымдардың өмірбаян жариялады. Академиялық институттар мен университеттер жетекші ғалымдар мен инженерлерді математикалық, теориялық, ядролық және бөлшек физика бойынша лекция оқуға шақырды. Институттар 1998 жылы ғалымдар мен инженерлерге жүздеген күміс медальдар, алтын медальдар және құрметті докторлық дипломдар табыс етті.
The mission has, on the one hand, boosted the morale of the Pakistani nation by giving it an honorable position in the nuclear world, while on the other hand it validated scientific theory, design and previous results from cold tests. This has more than justified the creation and establishment of DTD more than 20 years back. Through these critical years of nuclear device development, the leadership contribution changed hands from Munir Ahmad Khan to Ishfaq Ahmad and finally to Samar Mubarakmand. These gifted scientists and engineers along with a highly dedicated team worked logically and economically to design, produce and test an extremely rugged device for the nation which enable the Islamic Republic of Pakistan from strength to strength. Pakistan's President Rafiq Tarar declared a state of emergency, which introduced measures to protect Pakistan's finances and currency. After the test, the national media in Pakistan posted biographies of the involved scientists. Senior scientists and engineers were invited by academic institutes and universities to deliver lectures on mathematical, theoretical, nuclear and particle physics. The institutes bestowed hundreds of silver medals, gold medallions and honorary doctorates to the scientists and engineers in 1998.
Халықаралық
Шагай I сынақтарын Еуропалық Одақ, АҚШ, Жапония, Ирак және Ислам Ынтымақтастық Ұйымына (ИЫҰ) мүше емес көптеген елдер айыптады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 1172 қаулысын қабылдап, Үндістан мен Пәкістанның екі сынағын да айыптады. 1998 жылдан 1999 жылға дейін АҚШ Пәкістанды Ядролық сынақтарды толық тыйым салу шартына (CTBT) және Ядролық қаруды таратпау шартына (NPT) қосылуға көндіру үшін бірнеше келіссөз жүргізді. Пәкістан АҚШ-тың қауіпсіздікке берген уәдесінің жеткіліксіздігінен және Үндістан мен АҚШ арасындағы байланыстың күшейе бастауынан қауіптеніп, келісімге келмеді. АҚШ, Жапония, Австралия, Швеция, Канада және Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) Пәкістанға экономикалық санкциялар салды. Екінші жағынан, Сауд Арабиясы, Түркия, Әзірбайжан және Иран Пәкістанды құттықтады, онда кең ауқымды мерекелік шаралар өтті. Пәкістан үкіметі 1998 жылы сынақтарға куә болған ғалымдарға алғаш рет табысталған «Шагай I» медалін тағайындады. Алтын медальонда гранит таулары және сары, қызыл және ақ түсті тең ленталар бейнеленген.
The Chagai I tests were condemned by the European Union, the United States, Japan, Iraq, and by many non Organisation of Islamic Cooperation (OIC) countries. The United Nations Security Council adopted Resolution 1172, condemning the tests by both India and Pakistan. From 1998 to 1999, the U. S. held a series of talks with Pakistan to persuade them to become party to the Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty (CTBT) and the Non Proliferation Treaty (NPT), with Pakistan refusing amid a fear of lack of security commitment by the U. S. and the growing ties between India and the United States. The U. S., Japan, Australia, Sweden, Canada, and International Monetary Fund (IMF) imposed economic sanctions on Pakistan. On the other hand, Saudi Arabia, Turkey, Azerbaijan, and Iran congratulated Pakistan where major celebrations took place. The Pakistani government established the Chagai I Medal, first awarded in 1998 to the scientists who witnessed the tests. The granite mountains are visibly shown in the gold medallion and equal ribbon stripes of yellow, red and white.