Кіріспе

1924 жылғы Х.Г. Уэллстің романы.

Қысқаша мазмұны

4000 жылы Сарнак есімді биолог өзінің сүйіктісі Күншыраймен таулар мен көлдерге демалысқа шығады. Олар тағы төрт саяхатшымен бірге жақын маңдағы аңғарда жақында қазылған 2000 жылға жуық көне соғыс құрбандарының қалдықтарын көруге барады. Сәлден кейін, қысқа шайқап ұйқыдан оянған Сарнак "өте жарқын арманнан" оянады. Романның қалған бөлігі Сарнақтың арманы туралы айтуынан тұрады, кейде оның серіктерімен оның ерекшеліктерін талқылайды. Сарнақтың арманы Гарри Мортимер Смиттің толық өмірін еске түсіреді. Смиттің өмірі мен оны құрайтын институттар романның басты тақырыбы болып табылады, ол 2000 жыл өткен соң қол жеткізілген утопиялық қоғамның көзқарасынан қарастырылады. Гарри Мортимер Смит 1891 немесе 1892 жылы Англияның оңтүстік жағалауындағы Саут-Даунсқа жақын орналасқан, ойдан шығарылған Черри-Гарденс қаласында дүниеге келеді. Оның әкесі - көкөніс сатушы, отбасын асырауда қиындық көреді, себебі бала тууды шектеу туралы білмейді. Ол Гарри Мортимер Смиттың анасының інісі, Джон Джулип бас бағбан болып жұмыс істейтін Лорд Брамблдың жақын жердегі меншігінен өнім сатудан пайда табады. Гарри бұл ұрлықты Лорд Брамблдың меншігінде жұмыс істеуге жіберілгенде білмейтіндей ашады, нәтижесінде оның інісі жұмысынан айырылып, Смит отбасына тәуелді болады. Джон інісі Гарридің әлсіз ерік-жігерлі әкесіне жаман әсер етеді, оны ішімдікке және жылқыға тікелей ставка жасауға итермелейді. Үйде Гарридің бағалайтын жалғыз адамы - үлкен әпкесі Фанни, оған Лондонға ғашығына қосылуға көмектеседі. Гарридің ата-анасы Фаннидің кенеттен кетуіне ашуланып, көп ұзамай Смит әкесі автомобиль соққаннан қаза табады. Гарри мен оның қарындасы Пру анасымен бірге Лондонның орталық ауданы Пимликодағы Матильда Гуд басқаратын пансионатқа көшеді, ол отбасының досы. Уэллс осы бөлігінде суреттеген екінші дәрежелі кейіпкерлерімен мақтанды. Кездейсоқ, Лондонда Гарри әпкесі Фаннимен қайта байланысады, ол маңызды баспагердің күйеуі болған. Бұл байланыс Гарриге "Тандерстон Хаус" және "Крейн мен Ньюбери" баспасында жұмысқа орналасуға мүмкіндік береді, онда оның мансабы өмірінің соңына дейін өрлеп кетеді. Романның осы бөлігінде Уэллс Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары танымал баспагерлердің маңыздылығы мен шектеулерін талдайды. "Арманның" қорытындысы Гарри Мортимер Смиттың махаббат өміріне қатысты. Францияға соғысқа барар алдында ол шаруаның қызы Хетти Маркусты кездестіреді. Олар үйленеді, бірақ Гарри Хеттидің өзі болмағанда оған адал болмағанын және басқа адамның баласын күтіп жатқанын білгенде, одан ажырасады, тіпті оған әлі де терең сезімде болғанына қарамастан. Уэллс бұл жағдайды сол кездегі ағылшынның жыныстық нормаларына қатысты былай деп түсіндіреді: "Бізде жыныстық білім мүлдем болмады, тек жасырулар мен шектеулер болды. Біздің кодексіміз әлі де қызғаныш кодексі болып қала берді. Ер адамның мақтанышы мен өзін-өзі сыйлауы әйелдің иелігіне байланысты болды. Көптеген әйелдердің мақтанышы мен өзін-өзі сыйлауы ер адамның иелігіне байланысты болды. Біз бұл иелік өмірдің кілті деп ойладық. Бұл орталық істе кез келген сәтсіздік қорлыққа әкелді, ал оған қарсы біздің жанымыз соқыр іздестіру үшін ең керемет тыныштық іздейді. Біз нәрсені жасырамыз, бұрмалаймыз және мәселені жасырамыз". Гарри Мортимер Смит көп ұзамай жұмыс орнында жұмыс істейтін әйелге үйленеді. Олардың баласы бар, оның мансабы да өркендейді. Бірақ ол қайтадан Хеттимен байланысқа түседі, ал оның өмірі 1920-ші жылдардың басында оның қызғаныш күйеуі Самнердің қолынан қаза табады. Эпилогта Уэллстің кейіпкерлері адамның өлмейтін болу мүмкіндігін және естеліктердің өлімнен кейін сақталу мүмкіндігін шешімсіз талқылайды.