Кіріспе

Шотланд заңгері, ботанигі, зоологы және энтомологы Эндрю Диксон Мюррей (19 ақпан 1812, Эдинбург – 10 қаңтар 1878, Кенсингтон) – шотланд заңгері, ботанигі, зоологы және энтомологы. Мюррей егінге зиян келтіретін жәндіктерді зерттеді, әсіресе қоңырқабықтыларға (Coleoptera) маманданған. Ботаникада ол қылқан жапырақтылар (Coniferae) тұқымдасына, соның ішінде Тынық мұхиты аймағының қылқан жапырақты түрлеріне ерекше назар аударды. 1858–59 жылдары Эдинбург Корольдік физикалық қоғамының президенті қызметін атқарды.

Өмір

Ол 1812 жылғы 19 ақпанда Эдинбургтегі 17 Форт-стритте дүниеге келді. Ол Уильям Мюррейдің (Конленд, қазіргі Гленройтс және Дункриви, Кинросс маңы) және оның әйелі Мэри Томпсонның (1871 жылы қайтыс болған) ұлы болды. Мюррей әкесімен бірге заңгерлік шәкірт болып оқыды, 1837 жылы «Сигнет» жазушысы болды, «Мюррей және Ринд» фирмасына қосылды және біраз уақыт Эдинбургте тәжірибе жинады. Оның алғашқы ғылыми жұмыстары энтомологияға қатысты болды, бірақ олар тек ол қырық жасқа толғаннан кейін жарияланды. 1857 жылы Эдинбургтегі Жаңа колледждің табиғат ғылымы профессоры Джон Флеминг қайтыс болғаннан кейін Мюррей оның жұмысын бір семестрге жалғастырды, сондай-ақ сол жылы Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды. Орегон зерттеу қоғамы құрылғанда ол оның хатшысы болды, бұл оның Батыс Солтүстік Америка және Coniferae-ге деген қызығушылығын оятты. 1858-59 жылдары Мюррей Эдинбург ботаникалық қоғамының президенті болды, ал 1860 жылы заңгерлік мансабын тастап, Лондонға көшіп, Корольдік бау-бақша қоғамының көмекші хатшысы болды (1860-1865). 1861 жылы ол Линней қоғамының мүшесі болып сайланды. 1868 жылы ол Корольдік бау-бақша қоғамының ғылыми комитетіне қосылды, ал 1877 жылы оның ғылыми директоры болып тағайындалды. 1868 жылы ол қазіргі Бетнал Грин мұражайындағы Ғылым және өнер департаменті үшін экономикалық энтомология коллекциясын жинауды бастады. 1869 жылы ол ботаникалық конгресске делегат ретінде Санкт-Петербургке, ал 1873 жылы Юта мен Калифорнияға тау-кен кен орындары туралы есеп беру үшін барды. Бұл сапар оның денсаулығына зиян келтірген болуы мүмкін. Ол 1878 жылғы 10 қаңтарда Кенсингтондағы Кемпден-Хиллде қайтыс болды. Энтомологияға қосқан ең маңызды үлесі – «Линей транзакциялары» (24-том, 1863-1864), доктор Дж.Е. Грейдің ұсынысымен жасалған, Nitidulariae монографиясы, бұл еңбегі ең маңыздысы саналады. Оның Coniferae туралы негізгі жұмысы Ray Society баспасында жарық көруі тиіс болған, бірақ аяқталған жоқ. Мюррей үңгір биологиясының ұмытылған пионері ретінде танымал.

Табиғи іріктеуге қарсылық

Мюррей Дарвин-Уоллес табиғи іріктеу моделінің белгілі қарсыласы болды. Мюррей гибридтесудің мимикрияны табиғи іріктеуден жақсы түсіндіретініне сенді. Ол гибридтесу, өзгеріс және бастапқы нысқаға қайта оралудың Құдай тарапынан іске қосылғанын айтты. 1860 жылы Мюррей Дарвиннің «Түрлердің пайда болуы туралы» еңбегін Эдинбург Корольдік қоғамының баяндамаларында қарастырды. Ол шолуының сынақ нусқаларын Дарвинге жарияламас бұрын жіберді. Дарвин Мюррейге жазған хатында: «Мен сіздің өте мейірімді хатыңыз үшін шын жүректен алғыс айтамын. Мен ешқашан қарсы сыншыдан осындай мейірімділік пен жомарттық көрген емеспін» деп жазды. Кейінгі биографтар Мюррейді жаратылыстанушылық көзқарасты ұстанған деп сипаттады. 1868 жылдың желтоқсанында ол Линней қоғамына Дарвинге қарсы баяндама ұсынды.