Таза тіл әдісі – кеңес беру, психотерапия, білім беруде қолданылатын әдіс. Клиенттің метафораларын анықтауға көмектеседі. «Ал ол неге ұқсайды?» – сұрағы арқылы өздігінен шешім табуға бағыттайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сұрақ қою техникасы Сұрақ қою техникасы
Questioning technique
questioning technique
Таза тіл – кеңес беру, психотерапия және коучинг салаларында негізгі қолданыс табатын, бірақ қазіргі кезде білім беру, бизнес, ұйымдық өзгерістер және денсаулық сақтау салаларында да қолданылатын техника. Зерттеу сұхбаттарында қолданылатын «таза тілмен сұхбаттасу» деп аталатын әдіс ретінде де пайдаланылады. Таза тіл клиенттерге өздерінің символдары мен метафораларын ашуға және дамытуға көмектесуді мақсат етеді, терапевт/коуч/интервьюер тақырыпты өздері ұсынудан немесе өз үлесін қосудан аулақ тұрады. Яғни, клиентке дайын метафораларды ұсынып «қолдау» көрсетудің орнына, кеңесші метафораның пайдалы болатынын немесе метафораның жоқ екенін сезгенде, клиенттен: «Ал бұл немен ұқсайды?» деп сұрайды. Клиенттің өз метафорасын ойлап табуына мүмкіндік беріледі. Таза тіл 1980 жылдары клиенттердің ауыр естеліктерін шешуге арналған клиникалық әдістерді зерттеу барысында әзірленді. Психотерапевт Сей Дэвис Линн Гроувтың «Таза тіл» және «Эпистемологиялық метафоралар» сияқты жұмыстарының бастапқы дамуына және жетілдірілуіне тікелей қатысты. Гров көптеген клиенттердің өздерінің симптомдарын өз тәжірибелерінен емес, бұрынғы терапевтердің сөздерінен алынған метафоралармен сипаттағанын анықтады. Таза тіл – Джеймс Лоули мен Пенни Томпкинс әзірлеген психотерапия мен коучинг үшін жеке әдіс және процесс болып табылатын символдық модельдеудің негізі; сонымен қатар «таза кеңістік» және ұйымдық дамуда қолданылатын жүйелік модельдеу үшін де қолданылады. Таза тіл терапевт немесе коучтың қазіргі қолданыстағы тәсілдеріне қосымша қолданылуы мүмкін.
Clean language is a technique primarily used in counseling, psychotherapy and coaching but now also used in education, business, organisational change and health. It has been applied as a research interview technique called clean language interviewing. Clean language aims to support clients in discovering and developing their own symbols and metaphors, rather than the therapist/coach/interviewer suggesting or contributing their own framing of a topic. In other words, instead of "supporting" the client by offering them ready made metaphors, when the counselor senses that a metaphor would be useful or that a metaphor is conspicuously absent, the counselor asks the client, "And that's like what?" The client is invited to invent their own metaphor. Clean language was devised by fr in the 1980s as a result of his work on clinical methods for resolving clients' traumatic memories. Psychotherapist Cei Davies Linn was closely involved in the early evolution and development of Grove's work such as Clean Language and Epistemological Metaphors. Grove realized many clients were describing their symptoms in metaphors drawn from the words of previous therapists, instead of from their own experience. Clean language also is the basis for symbolic modeling, a stand alone method and process for psychotherapy and coaching developed by James Lawley and Penny Tompkins; for clean space; and for systemic modelling, applied in organisational development. Clean language can also be used in addition to a therapist or coach's existing approach.
Дэвид Гроув
Таза тіл Жаңа Зеландияда туып, білім алған Дэвид Гроувпен бастау алды, ол терапиялық және коучинг әдістерін жобалау кезінде өзінің екі мәдениетке (маори және британдық) қатысы бар тамырларын пайдаланды. Гроув Жаңа Зеландиядағы Кантербери және Отаго университеттерін бітірді, ал Миннесота штаты университетінде кеңес беру психологиясы бойынша магистр дәрежесін алды. Гроувтың таза тілі бастапқыда травмалық естеліктерден зардап шеккен пациенттердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, әсіресе олардың кедергілер мен фобияларды шешу қабілеттерін жеңілдету үшін әзірленген. Бұл субъективті тәжірибелерді сипаттау және нақты тіркестерді анықтау арқылы жүзеге асырылады, олар кейіннен сөйлеу мен өмірлік тәжірибе арасындағы байланысты анықтау үшін абстрактілі емес етіледі. Гроувтың таза тіл жөніндегі жұмысы «жаңадан пайда болатын білім» саласын да дамытты.
Clean language originated with New Zealand born and educated David Grove, who drew on his bi cultural Māori/British roots when designing therapeutic and coaching methods. Grove had degrees from University of Canterbury and University of Otago in New Zealand, and a masters in counselling psychology at Minnesota State University Moorhead. Grove's clean language was initially designed to address the needs of patients who were suffering from traumatic memories, particularly to facilitate in their capability to resolve blocks and phobias. This is achieved through the description of subjective experiences and identifying specific phrases, which are then made less abstract to elicit the link between speech and lived experience. Grove's work on clean language also spawned the field of "emergent knowledge".
Нақтылаудағы таза тіл
"Таза тіл" термині пайдалануға дейін Дәуіт өзінің әдістерін күрделі психикалық жарақаттарды емдеу бағытында оқытып, қолданды. Таза тіл қарым-қатынастың төрт құрамын үйлестіреді: синтаксис, сұрақтардың тізілімі, дауыс ерекшеліктері және дененің тілі.
Prior to the use of the term "clean language" David taught and practiced his methods in the context of healing complex trauma. Clean language combines four elements of communication: syntax, wording of questions, vocal qualities, and non verbal behaviour.
Сұрақтардың мазмұны
Таза тілдік сұрақтар сұрақ қоюшының «карталарынан» келетін мазмұнды азайтуға бағытталған – метафоралар, болжамдар, парадигмалар немесе сезімдер. Бұл сұрақ қоюшының назарын өзінің (метафоралық) тәжірибесін бейнелеу туралы көбірек білуден ауыртпауы мүмкін, соның салдарынан «олардың эпистемологиялық сипатын төмендетуі мүмкін». Таза тіл – бұл фасилитатордың ұсыныстарынан, алдын ала болжамдарынан, ой оқудан, екінші ойлардан, сілтемелерден және метафоралардан барынша құтылған сұрақтарға арналған үлгі. Таза сұрақтар клиенттің нақты сөз тіркестерінің барлығын немесе бір бөлігін қамтиды, сондай-ақ клиенттің сөйлеу жылдамдығы, ырғағы және тональдылығы сияқты басқа да дыбыстық элементтерін де қамтуы мүмкін. Клиенттің сөздерінен өзге, ауызша дыбыстар (ішкі тыныстар, «оо» және «аа» сияқты дыбыстар) және басқа да сөзсіз белгілер (мысалы, бішкеңнің көтерілуі немесе көздің бағыты) фасилитатор оларды клиент үшін символдық мағынасы бар деп есептесе, сұрақта қайталанады немесе сілтеме жасалады. Таза тілді қолданушылар «дене тілінің» мағынасы туралы кең таралған жалпылама болжамдарға сене бермейді (мысалы, қолымен кеудесін қысып тұру адамның «жабық» екенін білдіреді), керісінше, мұндай мінез-құлықтың клиент үшін қандай мағынаға ие екенін сұрауға дайын. Олардың пікірінше, көптеген «дене тілі» белгілері – өзімен санасыз қарым-қатынас. Клиенттің сөздері қолданылғанда, олардың дауыстық ерекшеліктері қайталанады. Терапевтік жағдайларда сұрақ қоюшының сөздері көбінесе баяу, ырғақты және поэтикалық тональдылықпен айтылады. Күнделікті өзара әрекеттесуде фасилитатор әдеттегі тональдылығына жақын бола алады. Таза тілдік сұрақтарды қағаз жолақтарына жазып, оларды бүктеп немесе үстелге беті төмен қаратып кездейсоқ орналастырыңыз. Содан кейін «Неге қол жеткізуді қалайсыз?» деген сұраққа жауап беріп, жұмыс істегіңіз келетін проблеманы немесе мақсатыңызды анықтаңыз. Бір уақытта таза тілмен жазылған сұрақтары бар бір қағазды алыңыз. Сұраққа жауап бергеннен кейін тағы бір қағазды тартып, қағаз жолақтары біткенше осылай жалғастырыңыз.
Clean language questions seek to minimise content that comes from the questioner's "maps" — metaphors, assumptions, paradigms or sensations — that could direct the questionee's attention away from increased awareness of his or her own (metaphorical) representation of experience thereby "diminishing their epistemological nature". Clean language offers a template for questions that are as free as possible of the facilitator's suggestions, presuppositions, mind reading, second guessing, references and metaphors. Clean questions incorporate all or some of the client's specific phrasing and might also include other auditory components of the client's communication such as speed, pitch, tonality. Besides the words of the client, oral sounds (sighs, oo's and ah's) and other nonverbals (e. g. a fist being raised or a line of sight) can be replicated or referenced in a question when the facilitator considers they might be of symbolic significance to the client. Clean language facilitators do not follow popular generalised assumptions about the meaning of 'body language' (e. g. assuming that crossed arms mean the person is 'closed'), preferring to ask about the meaning such behaviour has for the client. The assumption being that much 'body language' is an unconscious communication with self. Where the client's words are used, the vocal qualities of the client's words are repeated. In therapeutic applications, the questioner's words are often given slower, with a rhythmic and poetic tonality. In everyday interactions the facilitator can remain closer to their usual tonality. Write down the clean language questions on strips of paper, fold these or arrange them randomly on a table face down. Then decide on a problem or a goal you would like to work on by answering the question: "What would you like to have happen?" Take one paper at a time with a clean language question written on it. After answering the question, draw another piece of paper and continue with the process until the strips of paper run out.
Зерттеу әдістемесі
Сұхбатқа негізделген сапалық зерттеулердің түпнұсқалығы мен қатаңдығын арттыру үшін таза тіл пайдаланылды. Оның бір қолданысы – адамның символдық көзқарасын тереңінен түсіну үшін, табиғи метафораларды анықтау әдісі ретінде қолданылуы. Зерттеу жобаларында таза тілмен сұхбаттасу әдісі қолданылды: мысалы, коучтардың тәжірибесі мен нәтижелерінің субъективтігін зерттеу, үш түрлі көзқарас бойынша коучтың кәсібилігінің дәлелдерін салыстыру және студент-педагогтер арасындағы ашық және жасырын білімді игеруді зерттеу. Дэвид Гроув, Пэм Сондерстің көмегімен, хаос теориясы, фракталдық геометрия сияқты математикалық модельдерді, сондай-ақ орналасу және импульс сияқты физика принциптерін пайдалану арқылы таза тілдің жаңа перспективаларын зерттеді, және сананың терең құрылымдарын ашу мақсатында қозғалысты қолдануға арналған механикалық құрылғыны жасады.
Clean language has been used to enhance the authenticity and rigour of interview based qualitative research. One application is as a method for eliciting naturally occurring metaphors in order to provide in depth understanding of a person's symbolic worldview. Research projects have used clean language interviewing: for example, exploring the subjectivity of coachees' experience and outcomes; comparing the evidence of coach competency from three perspectives; and investigating tacit and explicit knowledge acquisition among student teachers. David Grove researched with the help of Pam Saunders, new perspectives of clean language by using mathematical models such as chaos theory, fractal geometry and some physics principles such as location and momentum and developing a mechanical device to use movement with the aim of accessing deeper mind structures.