Outcome bias

Кіріспе

Шешім қабылдауда бейімділік Нәтиже бейімділігі - бұл шешімнің нәтижесі белгілі болған кезде шешімнің сапасын бағалауда жасалған қателік. Нақтырақ айтқанда, нәтиже әсері, егер сол "әрекет жақсы нәтижеге емес, жаман нәтижеге әкелген кезде, тіпті нәтиже кездейсоқ анықталса да, этикалық айыптауға әкелетін болса". Кейінге қарай қарау бейімділігіне ұқсас болса да, бұл екі құбылыс айтарлықтай өзгеше. Артқы көзқарас актердің жағын көрсету үшін есте сақтаудың бұрмалануына назар аударады, ал нәтижеге деген бейімділік тек қана өткен шешімнің дұрыс екендігіне қатысты басқа ақпараттарға қарағанда нәтижеге салмақ салуға назар аударады.

Шолу

Адам өткен шешімді оның соңғы нәтижесі бойынша бағалайды, ол кездегі шешімнің сапасына негізделген емес, сол кездегі белгілі мәліметтерге сүйене отырып. Бұл қате, өйткені шешім қабылдаушы ешқашан есептелген тәуекелдің жақсы нәтиже беретінін білмейді. Шешімнің нақты нәтижесі жиі кездейсоқ анықталады, кейбір тәуекелдер жүзеге асады, ал басқалары жоқ. Нәтижеге бейімділікпен баға беретін адамдар шешім қабылдаушыларды өздерінің бақылауынан тыс оқиғаларға жауапты деп санайды. Барон мен Херши (1988) осыны тексеру үшін гипотетикалық жағдайларды ұсынды. Мысалы, хирург науқасқа қауіпті операция жасауды шешкенде, оның жауабы: "Бізге операция жасау керек пе?" - деген сұраққа жауап беру керек еді. Операция сәтті өтуі мүмкін. Оқушыларға жақсы немесе жаман нәтиже (осы жағдайда тірі немесе өлі) ұсынылды және хирургтың операцияға дейінгі шешімінің сапасын бағалауды сұрады. Жаман нәтижеге ие болғандар жақсы нәтижеге ие болғандарға қарағанда шешімді нашар бағалады. "Мақсат құралдарды ақтайды" - бұл нәтиже қажет болған кезде нәтиже әсерін білдіру үшін жиі қолданылатын афоризм. Бұл қате бұрын қабылданған шешімді бағалау кезінде қазіргі кездегі ақпаратқа енгізілген кезде пайда болады. Нәтижелік бейімділіктің әсерінен аулақ болу үшін шешімді іс жүзінен кейін жиналған ақпаратты елемеу арқылы бағалайтын және дұрыс жауаптың қандай екеніне немесе шешім қабылданған кездегі жағдайға назар аударатын. Психологиялық эксперименттерден тыс, нәтижелер бейімділігі нақты әлемдегі жағдайларда едәуір кездесетіндігі анықталды. Футболшыларды жаттықтырушылар мен журналистердің бағалауы бойынша жүргізілген зерттеуде ойыншының ойын нәтижесі сәтті гол соққаннан гөрі сәтті гол соқпаған жағдайда (ойыншының соққысы дарбазаның бір бағанасына тигеннен кейін) жақсырақ деп бағаланатыны анықталды. Басқа бір зерттеуге сай, баскетболдан кәсіпқой жаттықтырушылар "жеңіс алғаннан гөрі, жеңіліс күткеннен кейін, тіпті команданың бақылауында емес факторлар себепті сәтсіздікке ұшыраса да, стратегиясын өзгертуі ықтимал". Нәтижелік бейімділік моральдық сәттілік туралы философиялық түсінікпен тығыз байланысты, өйткені екі түсінікте де іс-әрекеттің бағалануы логикалық негіздеуге болмайтын факторларға әсер етеді.

One will often judge a past decision by its ultimate outcome instead of based on the quality of the decision at the time it was made, given what was known at that time. This is an error because no decision maker ever knows whether or not a calculated risk will turn out for the best. The actual outcome of the decision will often be determined by chance, with some risks working out and others not. Individuals whose judgments are influenced by outcome bias are seemingly holding decision makers responsible for events beyond their control. Baron and Hershey (1988) presented subjects with hypothetical situations in order to test this. One such example involved a surgeon deciding whether or not to do a risky surgery on a patient. The surgery had a known probability of success. Subjects were presented with either a good or bad outcome (in this case living or dying), and asked to rate the quality of the surgeon's pre operation decision. Those presented with bad outcomes rated the decision worse than those who had good outcomes. "The ends justify the means" is an often used aphorism to express the outcome effect when the outcome is desirable. This mistake occurs when currently available information is incorporated when evaluating a past decision. To avoid the influence of outcome bias, one would evaluate a decision by ignoring information collected after the fact and focusing on what the right answer is, or was at the time the decision was made. Outside of psychological experiments, the outcome bias has been found to be substantially present in real world situations. A study looking at the evaluation of football players' performance by coaches and journalists found that players' performance is judged to be substantially better—over a whole match—if the player had a lucky goal rather than an unlucky miss (after a player's shot hit one of the goal posts). Another study found that professional basketball coaches are "more likely to revise their strategy after a loss than a win even when a loss was expected and even when failure is due to factors beyond the team's control." The outcome bias is closely related to the philosophical concept of moral luck as in both concepts, the evaluation of actions is influenced by factors that are not logically justifiable.