Кіріспе

Византиялық шенеунік (ж. 1185 жылы қайтыс болған) Степан Хагиохристофорит (; 1130 жылы 11 қыркүйекте 1185 жылы) Византия императоры Андроник І Комненнің (бұрын 1183 - 1185 жылдары билік құрған) сарайының ең қуатты мүшесі болды. Ол Исаак II Ангелосты тұтқындауға тырысқанда қаза тапты, кейіннен Андроникті орнынан алып, орнына отырды.

Өмір

Степан Хагиохристофорит кішіпейіл ұрпақтан шыққан. Салониканың архиепискобы Евстатий оның әкесі салық жинаушы болғанын жазған. Мануэль I Комненнің (б.з. 1143 - 1180 жж.) билігінің екінші жартысында Агиокристофорит патша сарайында тұруға тырысты, бірақ аристократияның күлдіруіне және жаушылығына тап болды. Евстафийдің айтуынша, ол өзінің мәртебесін арттыру үшін бір ақсүйек әйелді азғырып, онымен некелесуге тырысқанда, оны жұрт алдында дүре соқтырып, мұрнын кесіп тастады. Дегенмен, оның табандылығы марапатталды, ол әкімшілік иерархияға көтеріліп, ақырында әскер әкімшісі лауазымына ие болды, оны ол, әрине, Мануэль I-ден алған және оның ұлы Алексий II Комненнің қысқа билігі кезінде ұстаған (б.з.б. Андроник I Комнен 1182 жылы билікті басып алды, номиналды түрде Алексий II-мен бірге император болды. Агиокристофорит өзінің лауазымын сақтап қалды және тез арада жаңа императордың ең сенімді және күшті министрі ретінде қалыптасты. 1183 жылдың қыркүйек немесе қазан айында Андроник Константин Трипсихос пен Теодор Дадибренос көмек көрсеткен Агиохристофориттерді Алексий ІІ-ді өлтіруге жіберді. Жас императорды садақпен ұрғызып өлтірді, ал Андроник Агиокристофоритті пансебастос себастос және логотес ту дрому деген лауазымдармен марапаттады. 1185 жылдың қыркүйегінде Константинополде Андрониктің режиміне қарсы наразылық көтерілді: халық арасында айтылғандай, киелі Пауылдың әйгілі бейнесі көз жасын төгіп жатыр екен. Тіпті сарайдың төлшісі Склерос Сет Андрониктің мұрагері атының "I" әріпінен басталатынын алдын ала айтқан. Андроник және оның ізбасарлары мұны жас аристократ Исаак Ангелос деп қабылдады, және 11 қыркүйекте олар соққы берді: император қаланың азиялық маңындағы сарайға кетіп қалған кезде, Агиокристофорит және оның қызметшілер Периблепт монастыры маңындағы Исаак Ангелостың үйіне барды. Ысқақ ең алдымен үрейленіп, бірақ кейіннен шайқасуға бел буды. Осы күтпеген шабуылға тап болған Агиокристофориттер қашып кетуге бет бұрды, бірақ Ысқақ оны басына өлтіріп соқты. Қызметшілерді жарақаттап, қашуға мәжбүрлегеннен кейін, Исаак ат үстінде Месе көшесінен Агия Софияға қарай жүгіріп, халыққа өз ісін айқайлады. Осылайша ашық бүлік әрекетін жасады, ал халық оны қолдады, келесі күні Исақты патриарх Василий Каматер император етіп тағайындады, ал Андроник қашып кетті, бірнеше күннен кейін тұтқындалып, өлтірілді.

Беделі

Осы "әдемілердің ең әйгілісі" (Шарльз Бранд) осындай билікке көтерілуі, оның өркөкіректігі мен аяусыздығы, Алексий ІІ-ді өлтіруге және Андрониктің ардагерлік билігіне қатысы, аристократияны қанды тазалаумен, замандастары мен кейінгі тарихшылардың жазбаларында расталғандай, Агиокристофориттерді дәстүрлі элитаның жек көруіне айналдырды. Хониат Стефанның бұл қуғын - сүргінге қатысқанын былай деп суреттейді: "Оның дауысы сарайды шашыратып, Андрониктің күдіктіні жойып жіберді". Шынында да, Хониат оның тегін, сөзбе-сөз "Мәсіхтің киелі тасымалдаушысы" деген мағынада жазған. Алғашында, әрине, Кирпичтің туған жерін білдірген, бірақ ол ντιχριστοφορίτης, Antichristophorites, сөзбе-сөз "Антихристтің тасымалдаушысы" деген мағынада өзгертілді, өйткені Хониаттың сөздері бойынша, "ол Андрониктің ең ұятсыз қызметшісі болды, әр түрлі зұлымдыққа толы". Сондай-ақ, Никетастың ағасы, Афинаның архиепискобы Михаил Хониат оны "тирандықтың темір нерві" деп атады, ал Андроникті құлатудан кейін жазылған "өлілердің диалогы" оны екіге бөлінген баспен бейнелейді, ол Харонның қайығына жол жүру үшін Хадестегі өлгендерге салық салуға тырысады.