Кіріспе

Өліп кеткен кеудеқұйрықтардың кіші туысы Halisaurinae - мозазаврлардың кіші туысы, кесек кредалық теңіз кеудеқұйрықтарының тобы. Олар кішкентай және орташа өлшемді, Eonatator sternbergi-де 3 метрден аз, ал Pluridens serpentis-де 8 немесе 9 метрге дейін. Олардың шашы салыстырмалы түрде жұқа және тістері кішкентай, көп, бұл кішкентай балықтар мен басқа да жемшөптерді тамақтандыратындығын көрсетеді. Мұсасауридің қаңқасы басқа Мосасауриділерге қарағанда көптеген жағынан примитивті болғанымен, гализауриндердің басқа мосасауриттердің жақсы жүзу қабілетін білдіретін ерекше гипоцеркальді құйрығы болды және олар басқа мосасауристермен бірге креда дәуірінің соңына дейін өмір сүрді. Гализауриндердің ең ерте кездескен қалдықтары Сантониялық дәуірдің тау жыныстарында кездеседі және оның кіші туысы соңғы мастрихт дәуіріне дейін сақталады. Хализауриндер Солтүстік және Оңтүстік Америкада, Еуропада, Азияда және Африкада белгілі, бұл соңғы мезгілде аз немесе көп жаһандық таралуын көрсетеді. Қазіргі уақытта төрт тұқым белгілі: Эонататор, Хализавр, Фосфорозавр және Плуриденс.

Сипаттама

Halisaurinae-де олардың мозазаврларға қарағанда примитивті екенін көрсететін бірнеше сипаттамалары бар. Әсіресе, олардың қанат жапырақтары нашар дифференциацияланған, яғни олар далалық мозазаврлар туыстарынан гөрі теңіздегі өмірге жақсы бейімделген, бірақ олар замандастарының көбімен салыстырғанда нашар жүзушілер болды. Суға жүзу қабілетінің жоқтығы таңғалдырады, өйткені басқа кішкентай мозазаврлардың көпшілігі жылдам және тез жүретін. Phosphorosaurus ponpetelegans-тың сипаттамасы Phosphorosaurus-тің гидрофалангияның жоқтығын өтеуге өте маманданғандығын көрсетті. Олардың кемшіліктеріне қарамастан, Халисауриндар әртараптанған және Маастрихт кезеңінің аяғына қарай әлемдік таралымына жеткен, ал басқа суботбасылар, әсіресе Плиоплатекарпиналар мен Тайлозавриналар, құлдырап кеткен сияқты. Сонымен қатар, олардың континентаралық көшіп-қонушылар болғанын растайтын дәлелдер бар, Кампань кезінде Солтүстік Американың Батыс ішкі теңіз жолынан қазіргі Швецияның оңтүстігіне дейін Эонататорды қамтитын белгілі ауқымды көшіп-қону оқиғасы болды. Бардет және басқалар. (2005, 464 б.) Halsaurinae диагнозын барлық мозазаврлар Моаназаврға қарағанда Хализаврмен тығыз байланысты деп анықтады. Біркелкі сипаттағы жағдайлар мынадай түрде тізімделген: "максильдің алды, максиль тігіс контакті алдыңғы жағынан тік, ортаңғы жағынан көлбеу және артқы жағынан көлбеу; тегіс және төбе-басқағы жақ арасында байланыс жазықтығы; радиус ұзындығының үштен екісіне созылған преаксиалдық жота; бүйір сүйегі мен фибула ұзын және жұқа, аяқтары сәл кеңейтілген. Екіжақты таңбаларға "жеке бетінің алдыңғы үштен екі бөлігінде арқалық ортаңғы жотасы бар; алдыңғы бетпен ішке қарай; ішке қарай қоршалған тесіктер; үлкен инфрастапедиялық процессі бар квадрат; квадраттың инфра және супрастапедиялық процестері; зигосфенді зигантрум кешені жоқ; мойын омыртқаларының синафофиздері ортаның ішке қарай созылады; біріктірілген гемальді тікендер ".

Филогения

Бұл кіші тұқымдастықтың аталуы ұзақ жылдар бойы мозазаврлар филогенезиясын зерттеуде маңызды таксон ретінде (және әлі де) қарастырылып келе жатқан типтік туыс Хализаврдың айналасындағы шатасудың көптеген онжылдықтарынан кейін болды. Бұл алауыздық, әсіресе, Алабама штатының Мурвилл сазды таужынысы мен Канзастың Ниобрара сазды таужынысынан шыққан H. sternbergii түріне байланысты болды. Бастапқыда бұл түр мозазавринді Клидастеске, содан кейін Хализаврға (Расселл, 1967; 369 б.) жатқызылған, ол сол кезде Мозазавриндердің мүшесі деп саналған. Кейінгі жұмысшылар H. sternbergii мен таксонның басқа белгілі түрлерінің арасындағы таңқаларлық морфологиялық айырмашылықтарға байланысты, Хализаврдың филогенетикалық орны мен монофиліне күмән келтірді. 1980 және 1990 жылдары бірнеше жаңалықтар Хализавр туралы түсінікті болды, H. platyspondylus түрінің толық үлгілері табылды және Лингхам Солиар (1996) Phosphorosaurus ortliebi түріне уақытша қайта тағайындалды. 2005 жылы Halisaurus sternbergii түрі өзінің жеке туысына, Eonatator, Натали Бардет пен оның әріптестері жаңа түрді сипаттаған Halisaurus arambourgi-ге қайта тағайындалды. Эонататордың Хализаврға жақын туыс туысы ретінде сипатталуымен екі тұқым жаңа Halisaurinae қосалқы туысына топтастырылды. Олардың зерттеулері бұл топтың анағұрлым дамыған мозазаврлардың бауырлас тобы болғанын растады. Келесі кладограмма Longrich және басқалардан өзгертілген. (2021), Madzia & Cau (2017) негізінде жоғары таксондардың орналасуы. 2023 жылы жаңа Halisaurus түрін сипаттау кезінде H. hebae, Shaker және басқалар. "Халисаурина" тұқымдасының мүшелерінің филогенетикалық қатынастарын талдады. Олар Phosphorosaurus ponpetelegans және Eonatator coellensis олардың туыстарының типтік түрлеріне қарағанда Halisaurus туысына жақын екенін ұсынды. Олар бұл түрлерді "Фосфорозавр" ponpetelegans жаңа атауға мұқтаж ерекше тұқымға ие болуы мүмкін, олар бұл түрлерді "Хализавр" деп атады. Олардың талдау нәтижелері төмендегі кладограммада көрсетілген: