Кіріспе

Фальсобордон - 15 - 18 ғасырлардағы музыкада кездесетін оқу стилі. Көбінесе Грегориандық Забурдың тондарын үйлестірумен байланысты, ол тамыр позициясы үштігіне негізделген және алғаш рет 1480 жылдары оңтүстік Еуропада пайда болған.

Фальсобордонның құрылымы

Фальсобордони екі бөлімнен тұрады, әрқайсысында бір аккордты оқу, содан кейін каденс болады. Олардың қолданылуы көбінесе кешкі жырларды ән айту үшін арналған, бірақ фальсобордонды сондай-ақ Ашу, Арықтау, қорлау, литания, жырлар, жауаптар мен Магнификаттың параметрлерінде де кездестіруге болады.

Құрылыс және Факсбурдонмен қарым-қатынасы

Фальсоборд пен этимологиялық жағынан байланысты фальсбордтың арасындағы нақты қарым-қатынас туралы келісім жоқ, ал терминдердің тарихи қолданылуы сәйкес келмейді. Гвильмус Монахус фауксбурдонды (үш дауысқа) және фальсобордонды (төрт дауысқа) сипаттаған, бірақ екеуін де modus faulxbordon (немесе тек faulxbordon) деп атаған. Фальсбурдон мен фальсбордон екеуі де әуеннің полифоникалық күйін импровизациялау әдістері ретінде пайда болған сияқты; бұл процестер кейін композициялық әдістерге айналды. Үш дауыста (факсбордтон) Гюильмус сопрано дауысы қосылатынын түсіндіреді, ол тенормен бір мезгілде басталып, аяқталады, бірақ төменгі жақта параллельді үштен бірінде қозғалады; бұл дауыс ойдағыдан бір октава жоғары айтылады, сондықтан нақты аралықтар басталуы мен аяғында октавалар болады, барлық жерде параллельді алтыншы орындар болады. Контртенор да қосылады, тенордан жоғары бесінші басталып, аяқталады және тенормен қатаң қатардағы үштіктерге (соның салдарынан сопраноға қарсы қатаң қатардағы төртіншілерді үнемі сақтайды) қозғалады. Осылайша, барлық үш дауыстың құрылымы 158-ші аккордпен басталады және аяқталады, ал басқа жерлерде 136-шы аккорд параллельді қозғалады. Төрт дауыста (фальсобордон) Гвильмус сопрано мен тенордың екі бөлімді құрылымымен басталады және октавалармен аяқталады, басқа жерлерде үш бөлімді фальсобордон сияқты қатаң параллель алтыншыларда қозғалады. Бірақ ол альт дауыстың тенордан жоғары қатаң қатардағы үштіктерді (сопранодан төменгі қатардағы төрттен) сақтамайтынын, керісінше, тенордан жоғары үштіктер мен төрттендер арасында ауыспалы түрде (сопранодан төменгі төртіншілер мен үштіктерді ауыстырып алумен бірдей) екенін түсіндіреді. Сонымен қатар, бас дауысы (оны ол "бас контратенор" деп атайды) тенордан бесінші және үшінші орынға дейін ауысады. Ол мұны айтпаса да, сопрано мен тенордың басында және соңында октавалар болуы бас бас бастың бір уақытта басталуы мен аяқталуы керектігін және барлық жерде бесінші мен үшінші арасында ауыспалы түрде болуы керектігін білдіреді. Егер екі кезектесіп келетін дауыс (альто және бас) дұрыс синхрондаса, фальсоборд 1 1 5 8 дыбыстауымен басталады және аяқталады, ал басқа жағдайда 1 5 8 10 және 1 3 5 8 дыбыстауы арасында ауысады.

Фалсобордонның сипаттамасы

Қазіргі заманғы терминдермен сипатталған, әдеттегі фальсоборд - тамыр позициясының төрт бөлігінен тұратын, тамырдың екі еселенгенімен, сопранодағы ноталар хордалық тамыр мен үшінші арасында ауысып отыратын төрт бөліктен тұратын триадалар. Сонымен қатар, бас (корда тамырлары) бесінші немесе төртінші орынға көшуге бейім. Бұл сипаттама сопранода хордалық үштігі бар және сатылап көтерілгенде немесе сопранода тамыр бар және сатылап төмен түскенде автоматты түрде пайда болады; бұл жағдайлар әлі болмаған жағдайда, сопрано мен тенорды көлбеу ұстаған кезде, контртенор мен бас дауыстарында келесі хордаға көтерілу арқылы оларды жиі пайда етуге болады; тіпті импровизациялық жағдайда да мұндай процедура мүмкін, оған жетекшіден ғана белгі қажет. Алайда, қолжазба дәстүрінде сақталған фальсоборд конфигурациялары мұқият құрастырылған, ал фальсобордтондағыдай, құрастырылған форманың Гвильмус сипаттаған процедураға қатаң түрде сәйкес келуі өте сирек кездеседі. Нәтижесінде композициялық фальсобордөне жоғарыда сипатталған сипаттамаларды мүлдем көрсете алмайды. Іс жүзінде құрастырылған фальсобордсонда сопранода хордалық үшінші және тамыр арасындағы қатаң ауыспалылық сақталмайды, сопранода хордалық бесіншіге қоятын басқа дауыс берулер жиі қолданылады (бұл жағдайда бас жиі тенормен біртұтас аяқталады). Бұл еркіндіктер бас дыбыстың төртінші және бесінші жиілігімен жиі қозғалуына мүмкіндік береді, сондай-ақ басқа да гармониялық қозғалыстарды мұқият бақылауға мүмкіндік береді. Бас дауысы кез келген жоғарғы дауысқа қатысты дәл қарым-қатынастан босатылады, сондықтан ол әлі де хордалық түбірді қамтиды, бірақ тенормен бір мезгілде болудан тенордан октаваға дейін ауысуы мүмкін). Кейде алтыншы аккордтар (керілген триадалар) құрама фальсобордтонда да қолданылуы мүмкін, бірақ тамыр позициясының триадалары әлі де басым. 15 8 10 және 13 5 8 дыбыстардың қатаң кезектесуі импровизациялық полифония үшін ерекше құнды қасиетке ие: ол қатар октавалар немесе қатар биінштерді шығара алмайды. Қарапайым үшбұрыштардың сәнсіз кезеңіне арналған төрт бөлікте, қатар октавалар тек екі рет екі дауыспен қатар екі аккордта екі еселенген аккордтық тон пайда болған кезде ғана пайда болуы мүмкін. Бұл қатаң кезектестіктегі акордтар әрқашан тамыр позициясында болғандықтан және тамыр әрқашан екі еселенгендіктен, екі еселенген дауыстардың бірі әрқашан бас болып табылады; параллельдік октавалар тек бас октавасы екі дауыс беруде бірдей жоғарғы дауыспен пайда болған жағдайда ғана пайда болуы мүмкін, бұл октава жоқ. Сол сияқты, бірдей жағдайларда, қатар бесіншілер тек бесінші екі дауыста бірдей дауыспен болса ғана пайда болуы мүмкін, бұл олай емес. Осылайша, Гвильмус ережелерін қатаң қолдану гармонияны алдын ала жоспарламаған кезде де тыйым салынған параллельдерді мүмкін емес етеді. Әдетте, аутентикалық, құрастырылған фальсобордонды оқуларға қолданады. Аккорд бірінші соққыдан кейін интонация түрінде өзгеруі мүмкін, әйтпесе, бір аккорд бірнеше рет қайталанады, бұл оқу тонына сәйкес келеді. Оқиғадан кейін әр қимыл сайын аккордтың әр қимылын өзгертетін күрделі ырғақ болады, жоғарыда сипатталғандай, бірақ сирек кезде 1 3 5 8 және 1 5 8 10 дыбыстардың мүлдем қатаң ауысуы.

Тональдық үйлесімділікпен ұқсастық

Гвильмустың айтуынша, сөз тіркесін соңғы қос аккорд бас және тенор арасында биіктікте (осылайша сопрано бастан ондық жоғары) болуы керек. Тенорлардың көпшілігі (cantus firmi, дәстүрлі ән әуендері) финалиске (модтың тоналды орталығына, тоникке ұқсас) төмен түсетін қадаммен аяқталатындықтан, бас дауысы финалиске төменгі төртіншіден жақындап, нәтижесінде кейіннен музыканы басқаратын доминантты тоникалық қатынасты алдын ала болжайтын акордтар кезеңі пайда болады. Тоналды музыкаға қатысты бұл аяқтауды Соңғы Аутентикалық Каденс деп сипаттауға болады, сопрано жетекші тоннан тоникке көтеріледі. Алайда, Соңғы Аутентикалық Каденстің басқа типтік түрі, сопраноның тоникаға супертоникадан түсуі, 1 5 8 10 және 1 3 5 8 қатаң кезектесуінен құрыла алмайды, өйткені супертоника осы парадигмадағы басым акордтың бесіншісін құрайды, ал бұл дауыстардың ешқайсысында сопранода бесіншісі жоқ. Мұндай каденция композицияланған фальсобордонида теориялық тұрғыдан мүмкін болар еді, өйткені мұндай композицияларда қатаң кезектестік қажет емес, бірақ бұл каденция парадигмасы тарихи фальсобордонида емес, өйткені Ренессанс полифониясында төмендеу сатының тенорға орналасуына деген күшті бейімділік. Фальсобордон сондай-ақ басқа да аккордтық прогрессияларды болжайды. Мысалы, төмендеу шкаланың 1 5 8 10 және 1 3 5 8 дыбыстардың қатаң кезектесуімен үйлестірілуі Йоханн Пахельбелдің D-дағы Канонының негізін құрайтын төмендеу үштігінің дәстүрлі дауысты жетекшілігін тудырады; бұл ретті жоғарыда келтірілген гипотетикалық фальсоборд үлгісінде ( Құрылыс және Фальсбордтонмен қарым-қатынас бөлімінде) көруге болады.