Кіріспе

19 ғасырдағы сәулет өрісінің жандану стильдерінің тобы Ренессанс қайта өрлеу сәулет өнері (кейде "Нео-реенессанс" деп аталады) - 19 ғасырдағы сәулет өрісінің жандану стильдерінің тобы, олар грек қайта өрлеуі де, готика қайта өрлеуі де емес, керісінше, классикаға айналған итальяндық стильдердің кең ауқымынан шабыт алды. Ренессанс сәулеті кең атаумен 19-ғасырдың сәулетшілері мен сыншылары 15 ғасырдың басында Флоренция мен Орталық Италияда Ренессанс гуманизмінің көрінісі ретінде басталған сәулет стилінен асып түсті; олар сонымен қатар манерлі немесе барокко деп аталатын стильдерді қамтыды. Өзіндік қолданылған стильдік атаулар 19 ғасырдың ортасында және кейін кең тараған: "Нео-реенессанс" замандастары басқалар "итальяндық" деп атаған құрылыстарға немесе көптеген француз барокколық ерекшеліктері болған кезде (Екінші империя) қолданылуы мүмкін. Еуропаның әртүрлі аймақтарында, әсіресе Франция мен Италияда Ренессанс сәулетінің әртүрлі түрлері нео-Ренессанс сәулетін анықтау мен танудың қиындықтарын арттырды. Оның бастапқы материалдарының кеңістігін салыстыру, мысалы, ағылшынның Воллатон залы, итальяндық Палаццо Питти, француздық Шамбор шатыры және ресейлік "Ренессанс" деп саналатын Фацеттер сарайы, бір сәулет белгісінің алуан түрлі көріністерін көрсетеді.

Қайта өрлеу дәуірінің сәулетінің пайда болуы

Қайта өрлеу дәуірінің сәулет өнерінің бастауы негізінен Филиппо Брунелескиге (1377 - 1446) тиесілі. Брунеллески мен оның замандастары сәулетке үлкен "орденді" әкелуді қалады, нәтижесінде күшті симметрия мен мұқият пропорция пайда болады. Бұл қозғалыстың негізі табиғатты, әсіресе адам анатомиясын зерттеуден басталған. Нео-реенессанстық сәулет тек итальяндық сәулетпен ғана емес, сонымен қатар Реенессанстық сәулеттің 16-ғасырда Францияда дамыған түрімен қалыптасады. XVI ғасырдың алғашқы жылдары француздар Италия соғыстарына қатысып, Францияға тек Ренессанс өнер қазыналарын ғана емес, сонымен қатар стильдік идеяларды да алып келді. Лоара аңғарында салтқа сай француз готика стилімен салынған, бірақ итальяндық Ренессанстың фасадтар, аркадалар, терең емес пилястралар және антаблементтер түріндегі әшекейлермен салынған сарайлар толқыны жүзеге асырылды. Англияда қайта өрлеу дәуірі Лонглит үйі (15681580) сияқты үлкен шаршы биік үйлерде көрініс тапты. Көбінесе бұл ғимараттардың симметриялық мұнаралары болды, бұл ортағасырлық бекіністі архитектураның эволюциясына нұсқайды. Бұл әсіресе Хэтфилд үйінде (16071612) айқын көрінеді, онда ортағасырлық мұнаралар үлкен итальяндық куполмен шайқасады. Сондықтан да ағылшындық нео-реенессанс стиліне тән көптеген ғимараттар өздерінің континенталды еуропалық замандастарына қарағанда көбірек "қалдық ауасына" ие, бұл готикалық қайта өрлеу стилімен шатасуға тағы да себеп болуы мүмкін.

Нео-ресанс дәуірінің пайда болуы

Ренессанс стиліне тән сәулет өнерінің қайта жаңғыруы 19 ғасырдың ортасында кең тараған кезде, ол көбінесе Италияда алғаш рет көрінген өзінің бастапқы түрінде ғана емес, сонымен қатар сәулетшілер мен меценаттардың қалауы бойынша барлық нысандарының будамышы ретінде, 19 ғасырдың ортасы мен аяғында тән тәсіл ретінде жүзеге асырылды. Қазіргі заманғы зерттеулер Ренессанс стильдерін манерлі және барокко деп атайды, бұл екі өте әртүрлі, тіпті архитектураның қарама-қарсы стильдері, бірақ 19-ғасырдың ортасындағы сәулетшілер оларды жалғастықтың бөлігі ретінде түсінді, көбінесе "итальяндық" деп аталады және оларды еркін біріктірді, сондай-ақ Ренессанс, ол басқа елдерде алғаш рет қолданылған. Осылайша, итальяндық, француздық және фламандтық қайта өрлеу дәуірлері осы кейінгі кезеңдерден алынған қарыздар көлемімен бірге 19-ғасырдың әртүрлі сәулет түрлерін дұрыс анықтауда үлкен қиындықтар мен дау-дамайлар тудыруы мүмкін. Француздық нео-реенессанстық ғимараттардың кейбір түрлерін готикалық қайта өрлеуден айырмалау кейде әсіресе қиын болуы мүмкін, өйткені 19-шы ғасырда екі стиль де бір мезгілде танымал болды. Нәтижесінде, 1840 жылы "Нео-реенессанс" стилі пайда болды. 1890 жылы бұл қозғалыстың әлсіреуі басталды. 1913 жылы француздық нео-реенессанс стилімен аяқталған Гаагадағы Бейбітшілік сарайы осы стильдегі соңғы елеулі ғимараттардың бірі болды. Чарльз Барри Англияға Нео-реенессансты Саяхатшылар клубының дизайнымен таныстырды, Палл Молл (1829-1832). Нео-реенессанстың басқа ерте, бірақ типтік, отандық мысалдары 1850 жылдары Джозеф Пакстон Ротшильд банктік отбасының мүшелері үшін жобалаған Ментмор мұнарасы мен Шато-де-Ферриерді қамтиды. Стиль Альберти сияқты Кватроценто сәулетшілерінің реставрациялық стилімен сипатталады. Бұл мотивтерге рустикалы тас-талқандар мен квоиндер, архитекревалармен қоршалған терезелер және фронтон мен антаблементтермен тәжтелген есіктер кіреді. Егер ғимарат бірнеше қабатты болса, ең жоғарғы қабатта әдетте бастапқы Ренессанс үлгілерінің кіші мезанинді қабаттарын бейнелейтін кішкентай шаршы терезелер болады. Алайда, нео-реенессанстық стиль кейіннен романдық және барокколық ерекшеліктерді өз құрамына енгізді, бұл бастапқы қайта өрлеу сәулетінде кездеспеді, ол көбінесе оның дизайнында қатал болды. Джон Раскиннің 1850-ші жылдары Венеция мен Флоренцияның сәулет кереметтеріне арналған панегириктері "танымшылар мен дизайнерлердің назарын, олардың пікір-таласы мен қалпына келтіру жұмыстары арқылы олардың санасын көтеруге" септігін тигізді. Барлық сәулет стильдері сияқты нео-реенессанс бірден пайда болып, толық қалыптаспады, бірақ баяу дамыды. Оның пайда болуының алғашқы белгілерінің бірі 1809 жылы Петер Шпит жобалаған Вюрцбург әйелдер түрмесі болды. Оның ішінде жартылай дөңгелек аркамен жеңілдетілген, қатты ағаштандырылған бірінші қабатты, үстіне Мысыр стиліне тән шағын портикті, жоғарыда алты биік аркалы терезелер тізбегін және олардың үстінде сәл шығып тұрған шатырдың астында жоғарғы қабаттың кішкентай терезелері болды. Бұл ғимарат америкалық сәулетші Генри Хобсон Ричардсонның жұмысында ұқсас әсерлерді алдын ала көрсетеді, оның нео-реенессанс стильіндегі жұмысы 1880 жылдары АҚШ-та танымал болды. Ричардсонның стилі Роман және Ренессанс ерекшеліктерінің қатты қоспасы болды. Бұл стильдің ең үздік үлгілері Дрездендегі Вилла Майер, Гессендегі Вилла Хас, Берлиндегі Борсиг сарайы, Лейпцигтегі Вилла Мейснер болды; Нео-реенессанстың неміс нұсқасы Гамбургтегі Ратуша (1886-1897) және Берлиндегі Рейхстаг (1894 жылы аяқталды) сияқты жобаларда аяқталды. Австрияда бұл әдісті Вена өнер және қолөнер колледжінің (қазіргі Вена қолданбалы өнер университеті) негізін қалаушы Рудольф Эйтельбергер сияқты атақты адамдар бастады. Бұл стиль Венада ерекше жақсы көрінді, онда бүкіл көшелер мен блоктар нео-реенессанс стилі деп аталатын, шын мәнінде, әртүрлі тарихи кезеңдерден еркін алынған элементтердің классикалық конгломерациясы. Нео-реенессанс стилі 1870 және 1880 жылдары Венгрия Корольдігінде де сүйікті стиль болды. Жылдам дамып келе жатқан Будапештте көптеген монументальды қоғамдық ғимараттар нео-реенессанс стилімен салынған, мысалы, Сент-Стефан базиликасы мен Венгрия мемлекеттік опера театры. Андрасси даңғылы - XIX ғасырдың соңғы онжылдықтарында салынған нео-реенессанстық таунхаустардың керемет ансамблі. Осы дәуірдің ең әйгілі мажар сәулетшісі Миклош Ибл өзінің шығармаларында нео-реенессанс�...

Ренессанс қайта жаңғыруына готиканың әсері

Готиканың сол кезеңдегі және қайта жаңғыртылған Ренессанс сәулетінің әсері бірден көрінеді, алдымен, готикадан Ренессанс стиліне өту кезеңінде көп құрылыс жүргізілді; сонымен қатар Ренессанс дәуірінің дизайны готика дәуіріндегі ғимараттарға Ренессанс орнамаларын қосу түрін алды, осылайша әртүрлі көздерден алынған бөлшектердің жинақталуын жасады. Ренессанс-қайта өрлеу стилімен жобалаған сәулетшілер әдетте готика-қайта өрлеу архитектурасына сілтеме жасаудан аулақ болды, оның орнына басқа классикалық стильдерге сүйене бастады. Алайда, кейбір жағдайларда бұл екі стиль араласқан. Готиканың ең жиі қолданылатын түрлерінің бірі - гүлдермен өрнектелген Венеция готикасы, 1480 жылдары салынған Дож сарайының ауласында көрініс тапқан.

Ренессанс қайта жаңғыруына барокконың әсері

Ренессанс-қайта өрлеу стиліне енгізілген барокконың жалпы ерекшелігі "императорлық баспалдақ" (екінші тікелей ұшу екі бөлек ұшуға бөлінеді) болды. Жозеф Пакстон жобалаған Ментмор мұнарасындағы баспалдақ пен Варшава технология университетіндегі Бронислав Рогойски мен Стефан Шиллер (XIX ғасырдың соңы) жобалаған баспалдақ екеуі де шынайы Ренессанс аулаларының пастиктерінен пайда болды. Екі баспалдақ та шынайы Ренессанс сарайынан гөрі Вюрцбург резиденциясындағы Бальтазар Нойманның ұлы барокколық баспалдағына ұқсайды. Ментмордағы барокко стиліне тән баспалдақ Ренессанс стиліне әсер етпеген жоқ, оның алғашқы ұшуы "Жайқындардың баспалдағы" сияқты, Венеция готикасы Ренессанс стилімен ыңғайсыз қосылған кезде жасалған. Ментмордағы сияқты, Гиганттың баспалдағы аркадалы лоджияға дейін аяқталады. Мүмкін, ментмордағы зал мен баспалдақты Пакстон бұрын дож сарайының жиһаздарын көрсету үшін жасаған. Парижде Ренессанс пен Барокконың дереккөз материалдарын тең пайдаланатын көптеген тарихи ғимараттар бар, мысалы Гарнье операсы. Алайда, Париждің Париждің Париж қаласы шын француздық Ренессанс стилін қайталайды, тік үйінді шатырлары мен мұнараларымен толық, өйткені ол бұрынғы Париж қаласының қайта құрылуы болды. 1880 жылы Британдық Ражда Калькуттадағы 1777 жылғы жазушылар ғимаратының қасбеттері отаршылдық Үндістанда танымал болған Ренессанс-қайта өрлеу стилімен қайта жобаланды, бірақ бұл нұсқа өзінің бірегей дизайнымен ерекшеленді. Серлиан аркаларының лоджиялары жалғандай көрінеді, бірақ олар мансардтың астында орналасқан. Бір қарағанда, бұл - үнді ғимараттары, бірақ мұқият қаралғанда, классикалық палладиандықтың француз қайта өрлеуімен біріктірілген тарихи үлгісі, қайта өрлеу стиліне ерекше ерекше түсінік береді.

Қайта өрлеу дәуіріндегі интерьерлер

Жоғарыда айтылғандай, нео-реенессанс стилі шын мәнінде өткен стильдердің эклектикалық қоспасы болды, оны сәулетші өзінің қамқоршыларының қалауы бойынша таңдады. Шынайы Қайта өрлеу дәуірінде сыртқы көрінетін қабықты жобалаған сәулетші мен ішкі көріністі безендіріп, реттеп отырған басқа шеберлер арасында еңбек бөлінісі болды. Бастапқы итальяндық манерист үйі демалу және көңіл көтеру үшін орын болды, ішкі көріністің ыңғайлылығы мен жайлылығы басым болды; кейінгі барокколық дизайндарда сыртқы көрініске қарағанда ыңғайлылық пен ішкі дизайн екінші орында болды. Мұнан кейін интерьердің пропорциялары мен қадір-қасиетіне мән берген, бірақ манерлік кезеңнің ішкі жайлылығы мен ыңғайлылығын жоғалтқан неоклассикалық кезең пайда болды. XIX ғасырдағы нео-реенессанс кезеңінде манерлі жайлылық қайта ашылып, одан әрі қадам жасады. 1850-ші жылдардың жақсартылған құрылыс техникасы бұрын ашық болған лоджиялар мен аркаларды жаңадан ойлап табылған пластиналы шыны табақтармен шынылауға мүмкіндік беріп қана қоймай, алғашқы "сурет терезелерін" қамтамасыз етті, сонымен қатар сәулеттік стильдердің араласқандығы ішкі және сыртқы бөлмелерге әртүрлі қарауға мүмкіндік берді. Осы кезде "әсемдеу стильдері" ұғымы пайда болды, бұл ішкі бөлмелер мен сыртқы көріністерді және әртүрлі бөлмелердің өздерін ажыратуға мүмкіндік берді.

Мұра

ХХ ғасырдың басында нео-реенессанстық стиль әлемдегі үлкенді-кішілі мыңдаған қалалардың көшелерінде жиі кездесетін көрініс болды. Оңтүстік Еуропада нео-реенессанс стилі 1900 жылы пайдадан түсе бастады. Алайда, 1910 жылдары Санкт-Петербург пен Буэнос-Айресте Леон Бенуа, Мариан Перетьякович немесе Франсиско Тамбурини (сурет) сияқты сәулетшілер оны әлі де кеңінен қолданған. Англияда бұл өте кең тараған, сондықтан бүгінгі күні "Ренессанс дәуіріндегі итальяндық Палацци" банктер немесе коммуналдық ғимараттар ретінде қызмет етеді, тіпті ең кішкентай қалалардың орталықтарында. "ХІХ ғасырдың өзіндік өнер стилі болмағандығы белгілі". Бұл белгілі бір дәрежеде дұрыс болуы мүмкін, бірақ ХХ ғасырдың басына дейін көптеген дәуірлер туралы да осылай деуге болады, провинциялық сәулетшілер қолдарындағы нео-реенессанс әрқашан Реенессанстың туындысы ретінде бірден танылмайтын стильге айналды. Осы аз көрінеді көрініс Нео-реенессанс әртүрлі елдердің тоталитарлық архитектурасында, әсіресе Кеңес Одағының сталиндік архитектурасында маңызды бағыт болды, бұл Бүкіл Кеңестер көрме орталығының кейбір павильондарында көрінеді. Нео-реенессанстық сәулет, әртүрлілігімен, көптеген формаларда өмір сүрген, бірақ әлі де көптеген елдерде таралған жалғыз сәулет стилі.