Кіріспе

Ронне (Rönne) – Балтық теңізіндегі Борнхольм аралының ең ірі қаласы. 2023 жылдың 1 қаңтарына қарай халқы 13 798 адамды құрайды. 1970 жылдан 2002 жылға дейін дербес муниципалитет болды, ол кезде Борнхольм округ (даниялық: Bornholms Amt) болып табылды. Оның ауданы 29,11 шаршы километр (11,24 шаршы миль) және Борнхольм муниципалитетінің әкімшілік орталығы болып есептеледі. 2018 жылы Ронне приходында (приходтар картасында 16-шы нөмір) 11 539 адам тұрады, ол аралдың батыс бөлігіндегі тар жер тілкесін құрайды және солтүстікке және оңтүстікке қарай созылып, бұрынғы муниципалитеттің ауданының шамамен үштен бірін алып жатыр. Кнудскер приходы (картадағы 11-ші нөмір) бұрынғы муниципалитеттің қалған бөлігін құрады. Ронне (statistikbanken.dk/(кесте) KM1: нөмір 400 7552) немесе Кнудскер (400 7553) приходтарының барлық тұрғындары Ронне қаласының (біріккен құрылыс аймағы) ішінде тұрмайды. Табиғи порты мен Балтық теңізіндегі стратегиялық орналасуының арқасында Ронненің даму тарихы қызықты, ол балық аулау порты ретінде дамыған кезінде неміс және шведтің ықпалында болды. Бүгінде тас төселген көшелері, жартылай ағаштан салынған үйлері және қызықты мұражайларымен Ронне негізінен Дания, Германия, Швеция және Польшадан келген туристерді тартады.

Тарих

Ронне, шамамен 1000 жыл шамасында табиғи бейіште шағын балықшылар қауымы өскен кезде пайда болған болуы мүмкін. 1275 жылға таман, Ронне шіркеуі қазір тұрған жерде Әулие Николасқа арналған шағын капелла салынды. Қауым тез арада өз мэрі мен кеңесі және өз сот жүйесі бар қала мәртебесіне ие болды. Дегенмен, 14 ғасырдың басында Дания патшасы, Лунд архиепископы және тіпті Солтүстік Германияның әртүрлі князьдары қаланы бақылауға таласты. Немістер Балтық теңізіндегі Германия жағалауы мен Готландтағы Висби арасындағы стратегиялық орны үшін Борнхольмға ерекше қызығушылық танытты, кейде қалада өз мүдделерін орнатып алды. 1360 жылы шіркеу кеңейтілгеннен кейін Ронне приході құрылды. Сауда гүлденген сайын, 15 ғасырдың басында Любек азаматтары Роннені бірнеше рет тонап, өртеп жіберді. 1525 жылы Дания төлей алмаған үлкен қарыздарының өтемақысы ретінде олар Борнхольмды басып алды. Олар тіпті өз саудагерлеріне Роннеде бизнес ашуға рұқсат берді. Любек тұрғындары балық аулау саласының дамуына үлес қосса да, жергілікті халықтан одан да жоғары салықтар талап етті. Қала тұрғындары кек қайтарды, Любек тұрғындарын қуды, ал басқа неміс қауымдарын қаланың ішінде қалдырды. Нәтижесінде 1576 жылы Ронне Дания тәжіне қайта оралды. Алайда, сол кезде Балтық теңізі стратегиялық маңыздылығын жоғалтты. Балық аулау саласы төмендеді және қала 1619 және 1655 жылдары екі рет обаға ұшырағаннан кейін, қалпына келтіруге ондаған жылдар кетті. 1658 жылдың сәуір айында Дания-Швеция соғысы кезінде Дания Роскильде шарты бойынша Борнхольмды Швецияға өткізді, тағы бір кері кету орын алды. Алайда, шведиялықтар сол жылдың желтоқсан айында жергілікті халықтан жеңілгендіктен, бұл оккупация қысқа болды. 1834 жылы Ронне қалалық әкімшілігі қаланың басты алаңында, Store Torv-да салынды. Бұл маңызды ғимарат көптеген жылдар бойы Ронне мен Борнхольмның әкімшілік орталығы болды, ал аралдың соты мен түрмесі де осы жерде орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында, 1945 жылдың 7 және 8 мамырында, қала неміс оккупациялық күштерінің коменданты капитуляциялаудан бас тартқандықтан советтік әуе күштерімен бомбаланды. Әуе шабуылы 212 үйді қиратты, бірақ халық алдын ала ескертілгендіктен, он ғана бейбіт тұрғын қаза тапты. Данияның қалған бөлігі 4 мамырда азат етілсе де, кеңестік әскерлер 9 мамырда Борнхольмды басып алып, немістерді Германияға қайтарды. Кеңес Одағы 1946 жылдың 5 сәуірінде Дания билігімен келісімге келгенге дейін аралды тастап кетпеді, содан кейін арал қайтадан Дания билігіне көшті. Роннедегі көптеген үйлер бомбалардан қирады немесе зақымдалды, қаланы қайта құруға бірнеше жыл кетті, оның дәстүрлі сәулеті, тар көшелері және жартылай ағаштан жасалған үйлері сақталды. Алайда, 16 ғасырдың соңында балық аулау саласы төмендеді және келесі 300 жыл бойы ешқандай өсім болмады. Қаладағы керамика өнеркәсібі балық аулау саласын басып өтті және қазіргі заманға дейін жалғасты, бүгінде Роннеде 50-ге жуық керамика дүкені бар. Rønne портында орналасқан және электр энергиясы мен жылу өндіреді.

Әже сағаттары

Ронне сонымен қатар 18-шы ғасырдың ортасынан бастап 1900 жылға дейін өндірілген ұзын сағаттарымен немесе Борнхолмер сағаттарымен танымал болды. Сағат жасауға қызығушылық 1744 жылы Англиядан келе жатқан голланд кемесі Ронне жағасында қағылғанда пайда болды. Кемеде бес ұзын сағат болды, олар апатта зардап шекті. Сағаттардың құндылығын ескере отырып, теңізшілер жергілікті шебер-бұрауыш Поул Оттесен Арбодан оларды жөндеуді сұрады. Ол жөндеу жұмысында алған тәжірибесінің арқасында өзі сағат жасауға кірісті, осылайша жаңа жергілікті өнеркәсіп дүниеге келді. Біраз уақыттан кейін бірнеше шеберханалар Борнхольм сағаттарын шығара бастады, олар басқа жерлерде жасалған түпнұсқа модельдерге қарағанда арзан болғандықтан танымал болды. 19-шы ғасырдың басында қалада шамамен 30 сағат жасаушы болды. 1840 жылдары жылына шамамен 2000 сағат жасалатын болды. Олар жылдар бойы ағаштан және металдан жасалған түрлі үлгілерде өндірілді. Сондай-ақ, кішкентай маятник сағаттары да сұранысқа ие болды. 19-шы ғасырдың соңына қарай өндіріс тоқтады, себебі зауыдта жасалған сағаттар Борнхольмнің қолмен жасалған бұйымдарынан әлдеқайда арзан болды.

Көрнекті орындар

Қаланың тас төселген ескіше көшелері мен төменгі ағаш үйлері бар. Лаксегаде және Сторгегаде есімді екі көше ерекше қызығушылық тудырады, олардың ішінде көптеген тарихи үйлер сақталған, бұрын олар саудагерлер мен ақсүйектердің үйлері және сауда орындары болған. Көрікті жерлерге Борнхольм мұражайы, Қорғаныс мұражайы (Forsvarsmuseet), Санкт-Николас шіркеуі, қаланың оңтүстік бөлігіндегі Смедегардс ат шабуы мектебі және маяк кіреді. Өзінің ерекше мұнарасымен көзге түсетін Санкт-Николас шіркеуі Копенгаген епархиясының құрамына кіреді және 1918 жылы кеңейтіліп, толығымен жаңартылды. Ол XIII ғасырға дейінгі бұрынғы шіркеу немесе капелла орнында салынған, оның кейбір бөліктері әлі де көрініп тұр. Форсварсмузеет немесе Ронн қорғаныс мұражайы қабырғалары 3,5 метр (11 фут) қалыңдығындағы дөңгелек мұнарада орналасқан. 1744 жылы қаланың қорғаны үшін салынған, бірақ ешқашан қолданылмаған. Мұражайда қару-жарақ, қылыштар, бомбалар және форма киімдері сияқты әскери тарихқа қатысты көптеген артефакттар жиналған. 1917-1918 жылдары салынған және 1918 жылдың 6 қаңтарында киеленген тағы бір ерекше мұнарасы бар методист шіркеуі бар. Ронн қаласының орталығындағы тағы бір көрікті орын – 1888 жылы салынған баптист шіркеуі.

Көлік

Ронне Данияның қалған бөліктерімен және сыртқы әлеммен паромдық қатынастар арқылы байланысты. Bornholmslinjen Køge, Ystad және Sassnitz бағыттарындағы, ал Polferries Świnoujście бағытындағы желілерді басқарады. Ыстадқа жоғары жылдамдықты катамаран қатынасы бар, ол Ыстад пен Копенгаген арасындағы тікелей пойыз қатынасына қосылады. Роннеден тыс, Борнхольм әуежайы Копенгагенге және кейбір жазғы бағыттарға рейстер ұсынады.