Кіріспе
Италия мафиясының бастығы (1962-2023) Матео Мессина Денаро (;; 26 сәуір 1962 25 қыркүйек 2023), сонымен қатар Диаболик (Италия комикс кітабындағы кейіпкерден) деп те белгілі, Кастельветранодан шыққан сицилиялық мафияның бастығы. Ол 11 сәуірде 2006 жылы Бернардо Провенцано мен 2007 жылы қарашада Сальваторе Ло Пикколоның тұтқындалуынан кейін Сицилия мафиясының жаңа басшыларының бірі болып саналды. Мафияның бас басшысы Динаро 2001 жылы 12 сәуірде L'Espresso журналы оны мұқабасына "Ecco il nuovo capo della Mafia" ("Мынау жаңа мафия басшысы") деген тақырыппен шығарған кезде бүкіл елге танылды. 2016 жылы Бернардо Провенцаноның және 2017 жылы Сальваторе Ринаның өлімімен Мессина Денаро мафиядағы барлық бостардың талассыз боссы ретінде көрінді. 30 жыл қашып жүргеннен кейін, ол 2023 жылдың 16 қаңтарында Сицилияның астанасы Палермодағы жеке клиниканың жанында тұтқындалды, онда ол жалған атпен химиотерапиядан өтіп жатқандығы хабарланды. Мессина Денаро 2023 жылы 25 қыркүйекте колониялық ауруханада өлім құшты. Ол 61 жасында ішек қатерлі ісігіне емделгеннен кейін қалпына келмейтін комаға түсіп, қайтыс болды.
Matteo Messina Denaro (; ; 26 April 1962 – 25 September 2023), also known as Diabolik (from the Italian comic book character), was a Sicilian Mafia boss from Castelvetrano. He was considered to be one of the new leaders of the Sicilian mob after the arrests of Bernardo Provenzano on 11 April 2006 and Salvatore Lo Piccolo in November 2007. The son of a Mafia boss, Denaro became known nationally on 12 April 2001 when the magazine L'Espresso put him on the cover with the headline: Ecco il nuovo capo della Mafia ("Here is the new Mafia boss"). With the deaths of Bernardo Provenzano in 2016 and Salvatore Riina in 2017, Messina Denaro was seen as the unchallenged boss of all bosses within the Mafia. After 30 years on the run, he was arrested on 16 January 2023 near a private clinic in Sicily's capital, Palermo, where he was reportedly undergoing chemotherapy under a false name. Messina Denaro died in a prison hospital on 25 September 2023 after falling into an irreversible coma at the age of 61, after receiving treatment for colon cancer.
Ерте өмір
Матео Мессина Денеро Сицилияның Трапани провинциясындағы Кастельветрано қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, Дон Циччо деп аталатын Франческо Мессина Денаро, Кастельветраноның капо мандаментосы болды. Матео 14 жасында қару қолдануды үйренді. Бірде ол: "Мен бір қабірдің бәрін өзім толтырдым", - деп мақтанып айтты. Ол өзінің атағын бәсекелес бос Винченцо Милаццоны өлтіруімен және Милаццоның үш айлық жүкті қызын өлтіруімен жасады. 1983 жылы Антонио Д'Али аға Банк Сикуланың басқармасынан кетуі керек болды, өйткені ол Лисио Геллидің құпия масондық ложасының Propaganda Due (P2) тізімінде болды. Оның ұлы Антонио Д'Али 1996 жылы Сильвио Берлусконидің Forza Italia партиясының сенаторы, ал 2001 жылы сәуірде ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес жөніндегі ішкі істер министрлігінің хатшысы болды. Оның туысы Джакомо Д'Али 1991 жылы Banca Sicula-ны сатып алған Италия коммерциялық банкі (Комитет) кеңесшісі. 1998 жылы қарашада тұтқындалған Маттеоның ағасы Сальваторе Мессина Денаро Banca Sicula-да жұмыс істеді және "Комитте" жұмыс істей берді. Мессина Денароны жиі қымбат Porsche спорттық машинасын айдап, Rolex Daytona сағатын, Ray Ban күн көзілдірігін және Giorgio Armani және Versace сәнді киімдерін киіп жүретін аяусыз плейбой мафиоза және әйелдер ретінде бейнелейді. Ол компьютерлік ойындарды қатты ойнайтын, сондай-ақ, некеден тыс баланың әкесі болған, бұл мафияның консервативті мәдениеті үшін ерекше. Мессина Денаро тез өмір сүруімен танымал болды және сицилиялық қонақ үй иесін өлтірді, ол оны жас қыздарды төсекте жатуда айыптапты. Осылайша ол Салваторе Рина мен Бернардо Провенцано сияқты консервативті отбасылық құндылықтарды ұстанамын деген дәстүрлі мафия басшыларынан ерекшеленді. Ол 900-ге жуық адаммен бірге болды және Трапанидегі 20 мафиялық отбасын Коза Нострадан бөлек бір мандаментке қайта ұйымдастырды. Трапани мафиясы Коза Ностраның зокколо дуросы (тұрақты тұғыры) және Палермодағы отбасылардан басқа ең күшті болып саналады. Мессина Денаро ақшасын кең көлемді шантаж арқылы, бизнесті пицца (қорғау ақшасын) төлеуге мәжбүрлеу арқылы және мемлекеттік құрылыс келісімшарттарын (отбасы құм карьерлеріне ие) алып тастау арқылы алды. Ол сондай-ақ халықаралық есірткі саудасында белсенді болды, деп күтілуде, Cuntrera Caruana кланымен, бұл АҚШ Федералды тергеу бюросының (FBI) назарына түсті. Ол сондай-ақ заңды бизнес арқылы ақша тапқан; оның Сицилиядағы супермаркеттер желісінің үлесі болды және үлкен зәйтүн бақшалары болды. Ол африкалық арзан жұмыс күшін пайдаланатын жемқор бизнеспен айналысты. Палермоның мафияға қарсы дирекциясы (DDA) бойынша оның Венесуэлада мүдделері бар және Колумбияның есірткі саудасы картелдерімен және "Ндрангетамен байланыстары бар. Оның заңсыз желілері Бельгия мен Германияға дейін тараған. Мессина Денаро Палермодағы мафиялық отбасылармен, әсіресе Гравиано отбасының аумағындағы Бранкаччомен тығыз байланыста болды. Филиппо Гуттадуро - Джузеппе Гуттадуроның ағасы Бранкаччо мафиясының регенті, ал Джузеппе Гравиано мен Филиппо Гравиано түрмеде отыр Мессина Денероның қайын ағасы. Олар Плати, Марина ди Джойоса Ионика және Сидернодағы "Ндрангета" кландарымен, сондай-ақ Мариано Агат мафиялық отбасымен келісім бойынша кокаин айналымына қатысады.
1992-1993 жылдардағы бомбалаудан кейін қашқан
Капачи мен Виа Д'Амелиодағы бомбалық шабуылдардан кейін прокурорлар Джованни Фальконе мен Паоло Борселлино қаза тапты, 1993 жылдың 15 қаңтарында Сальваторе Ринаны тұтқындап, қатаң түрме режимін енгізді (41 -бап), Коза Ностра Мессина Денароның маңызды рөлін атқарған террорлық науқаны басталды. Қалған мафия басшылары, олардың ішінде Мессина Денаро, Джованни Бруска, Леолука Багарелла, Джузеппе Гравиано және Джоакчино Ла Барбера бірнеше рет кездесті (көбінесе Санта-Флавия аймағында Багерияда мафиозо Леонардо Греконың меншігіндегі үйде). Олар Италия мемлекетін шегінуге мәжбүрлеу стратегиясын ойластырды. Нәтижесінде Флоренциядағы Via dei Georgofili, Миландағы Via Palestro, Латерандағы Piazza San Giovanni және Римдегі Via San Teodoro көшелерінде бірнеше бомбалық шабуылдар болды, олар 10 адамды өлтірді және 93 адамды жарақаттады, сондай-ақ Уффици галереясы сияқты мәдени мұра орталықтарына зақым келтірді. Мессина Денаро сонымен қатар 1993 жылы 14 мамырда автокөлік бомбасынан қашып келген Maurizio Costanzo Show тележурналисті, Maurizio Costanzo Show жүргізушісін де қадағалады. Сондай-ақ, ол 1991 жылы Джованни Фальконе мен Әділет министрі Клаудио Мартеллидің қозғалысын бақылады. 1993 жылғы бомбалаудан кейін Мессина Денаро 1993 жылдың маусым айынан бастап жасырынды. 1995 жылы Мессина Денаро, Франческа Алаганамен бұрынғы қарым-қатынасынан қызын туған, анасымен бірге тұруға кетті. 2000 жылы Мария Месси тұтқындалды, ал полиция оның Мессина Денаромен алмасқан махаббат хаттарын тапқандықтан, келесі жылы ол ағасы Франческомен бірге көмек көрсеткені үшін үш жылға бас бостандығынан айырылды. 2006 жылдың шілдесінде тергеушілер Мария Мессидің басқа да махаббат хаттарын Филиппо Гуттауроның үйінен тапты, оған оларды күйеуінің інісі Мессина Денароға жеткізу міндеті жүктелді. 2002 жылдың 6 мамырында Мессина Денара 1993 жылғы бомбалаудағы рөлі үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды.
Провенцаноның ықтимал мұрагері
Пентитаның айтуынша, 1998 жылы Мессина Денаро "Коза Ностра" құрамында Бернардо Провенцаноны шеттетуді қалаған жас түрктердің бірі болған. Мессина Денарародан басқа олар Джованни Бруска, Доменико Ракулья және Вито Витале болды. Жас басшылар стратегиялық шешімдерді Провенцаноның алдын ала келісімісіз қабылдағысы келді. Олар оған: "Үйіңе қайтып, отбасыңа қамқорлық жасай гөр", - деді. 2006 жылдың 11 сәуірінде Провенцано тұтқындалғаннан кейін Мессина Денараро оның мұрагері ретінде жиі аталатын. Оның басты қарсыластары Сан-Лоренцо, Палермо мандаментосының басшысы Сальваторе Ло Пикколо және Альтофонтеден Доменико Ракуглиа болды. Провенцано Мессина Денароны өзінің пиццинилерінің бірінде ұсынған, бұл басқа мафиозилермен телефон арқылы сөйлесуден аулақ болу үшін қолданылатын қағаздың кішкентай бөлшектері. Мессина Денаро бұрынғы мафия басшысы Провенцаномен жасырын хат алысуында "Алессио" деген псевдонимді қолданған. Ол 1994 және 1996 жылдары Испанияның Барселона қаласындағы клиникада емделіп, қарыштық көрмейді. Бұл Провенцаноның өз орнын басатын адамды тағайындау өкілеттігіне ие екенін білдірді, бұл мафия бақылаушылары арасында бірауыздан қабылданбады. Палермодағы Дирекция мафияға қарсы (DDA) антимафиялық прокуроры Антонио Ингрояның айтуынша, "Мафия бүгінде федерация сияқты және авторитарлық мемлекет сияқты емес", бұл Сальваторе Риинаның бұрынғы авторитарлық билігі кезеңін білдіреді. Ингрояның айтуынша, Провенцано "екі-төрт адамнан тұратын директорлар кеңесін құрды, олар өте сирек кездесіп, тек қажет болған кезде, стратегиялық шешімдер қабылдағанда ғана кездесті". Ингрояның айтуынша, "Мафия сияқты ұйымда басшы басқалардан бір саты жоғары болуы керек, әйтпесе бәрі құлайды. Бұл оның келісуге қабілеттілігіне және басқалардың келісуіне немесе бүлік шығаруға қабілеттілігіне байланысты". Ингроя үшін Провенцано "ішкі дауларды жоюға билігі бар болғандықтан, белгілі бір тұрақтылыққа кепілдік берді". Палермоның бас прокурорының орынбасары Серджио Ларидің айтуынша, "Біздің директорлар алқасы өзінің орнын басатын адамды таңдай алады, әйтпесе біз тағы да бір қиындыққа тап боламыз".
Ло Пикколоның тұтқындалуынан кейін
2007 жылдың қарашасында Сальваторе Ло Пикколоның тұтқындалуынан кейін Мессина Денеро жалпы алғанда мафияның жетекші басшыларының бірі ретінде қаралды. Палермодағы Direzione distrettuale antimafia (DDA) прокурорларының бірі Антонио Ингрояның айтуынша, Cosa Nostra-ның негізгі басшы тұлғалары, Мессина Денаро, Джованни Риина, Доменико Ракулья, Пьетро Тальявия және Джанни Ниччи, ұйымның жетекшілері ретінде танылуға әлі жас еді. Полиция Мессина Денероның Кастельветранодағы отбасылық үйіне жақын жерде жасырынған және қауіпсіз үйлер арасында жүрді деп сенді. 2008 жылғы 18 қарашада Италия билігі 700 миллион евро сомасында Сицилияның супермаркет патшасы Джузеппе Григолидің Мессина Денарароға қатысты активтерін тәркіледі. Активтерге 12 бизнес, 220 жылжымайтын мүлік иеліктері виллалар мен пәтер блоктарын қоса алғанда және жалпы 60 гектар жерді құрайтын 133 жер иеліктері кірді. Григоли 2007 жылдың желтоқсанында 2006 жылдың сәуірінде Провенцано тұтқындалған жасырындықта оны Мессина Денаромен байланыстыратын құжаттарды тапқаннан кейін тұтқындалды. Grigoli-де SPAR супермаркет желісінің батыс Сицилияға арналған эксклюзивті франшизасы бар. "Бұл соңғы жылдардағы ең маңызды операциялардың бірі", - деді Палермо прокуроры Роберто Скарпинато. Тергеушілер Григоли өзінің супермаркеттері арқылы Коза Ностра үшін заңсыз пайданы жуады және мафиозилерге заңды паш береді деп сенді. "Азық-түлік тарату нарығын жаулап алған Григоли "Коза Ностраға" жақын жүздеген адамға немесе мафияның ұсынысына жұмыс орнын бере алды", - деді Скарпинато. Ол сондай-ақ, Провенцано тұтқындалған үйден табылған қағаздан алынған хаттарға сүйеніп, Мессина Денаро "Григоли супермаркеттерінің есептерін соңғы үтірмен білетінін" айтты.
Қамауға алынған активтер саны артып отыр
2010 жылдың қаңтар айында полиция батыс Сицилиялық құрылыс магнаты Розарио Кассиодан 550 миллион еуроға құрылыс компанияларын, виллаларды, дүкендерді және көлік құралдарын тәркіледі. Сонымен қатар, 2008 жылдың соңында супермаркет магнаты Джузеппе Григолиден алынған 700 млн. евролық активтер және 2009 жылдың қарашасында құрылыс магнаты Франческо Пекорадан алынған 200 млн. евролық активтер. Жалпы алғанда, 1,4 млрд. евро тәркіленді, бұл Мессина Денароның терең тамырланған экономикалық күшін анық еске салатын болды. 2010 жылдың қыркүйегінде полиция Мессина Денаромен жұмыс істеген деп айыпталған сицилиялық бизнесмен Вито Никастриден 1,5 миллиард евроға тең рекордтық активтерді тәркіледі. Ол жел және күн энергиясына инвестиция салып, ақшаны адалдандыратын. Италия полициясы Мессина Денароны ұстауға тырысуда жаңа стратегияны қолданды, оның көптеген қол астындағыларын тұтқындады және миллиондаған евро активтерін тәркіледі. "Бұл No1 қашқынның айналасындағы шеңбер жабылып жатыр", - деді ішкі істер министрі Роберто Марони. Палермоның бас прокуроры Франческо Мессиньо Мессина Денароға қарсы стратегияның мақсаты "оның жүзіп жүрген суын кептіру" екенін айтты. 2010 жылы 23 қазанда Агридженто провинциясының Фавара қаласында Агриджентоның босы деп саналатын Герландино Мессинаны тұтқындаумен Мессина Денероның айналасындағы шеңбер одан да тығызласты, өйткені аумақтық бөліністі талқылау үшін Мессина Денероға арнайы жіберілген жазбалар оның қайда екені мен соңғы әрекеттеріне сылтау табуы мүмкін деп ойланды.
Тұтқындауға тырысулар және кейінгі оқиғалар
2010 жылдың 15 наурызында Мессина Денероның ағасы Сальваторе Мессина Денеро "Голем 2" операциясы кезінде 18 адаммен бірге тұтқындалды. Олар мафияның бастығын қоршап тұрған желіге кірді және оған жасырын қалуға көмектесу үшін Мессина Денароның құпия хат алмасуын ұйымдастырумен айналысты. Басқа да айыптаулар мафиямен байланысқа түсу, жемқорлық және қорғаушы болып саналады. 2011 жылы 19 мамырда Мессина Денароны тұтқындауға тырысу сәтсіз аяқталды. Полиция оның туған қаласынан он минут қашықтықта орналасқан ферманы қоршап алды. Оларға құпия қызмет Агенция Информации и Интернальды Қауіпсіздік бұған дейін мафия басшылары Джузеппе Фальсоне мен Герландино Мессинаны тұтқындау үшін пайдалы ақпарат берген. Алайда Мессина Денароның іздері табылмады. 2012 жылы Мессина Денеро әлі де бостандықта жүрсе де, Джузеппе Ди Маттеоны өлтіруге қатысы бар деп өмір бойына бас бостандығынан айырылған бес адамның бірі болды. 2013 жылдың 13 желтоқсанында Мессина Денероның әпкесі Патриция Мессина Денеро бірнеше мафиялық серіктестермен бірге итальяндық полиция Мессина Денероға ауыр соққы берді. 2018 жылдың 17 сәуірінде ол мафиямен байланысқа, сыртқы бәсекеге және қорқытып алу әрекетіне байланысты 14 жылға бас бостандығынан айырылды. 2014 жылдың желтоқсанында Италия полициясы Мессина Денароны ұстауға жақындап қалғандығы туралы айтылды, өйткені олар Трапанидегі құнды зәйтүн бақшалары түрінде оның активтерін 20 миллион евроға тәркілеген. Тыңдау арқылы Мессина Денароның өңірдегі "Алтын бұлақ" зәйтүн майы бизнесінен қаржы алғаны анықталды. 2017 жылдың желтоқсанында 200-ден астам итальяндық полиция қызметкерлері Мессина Денарароны іздеу үшін туған қаласы Кастельветранодағы және оған жақын маңдағы 30 итальяндық мафиозиге тиесілі үйлерді іздестіру ордерлерін орындады. 2018 жылдың қарашасында итальяндық кәсіпкер Кармело Патти Мессина Денаромен жұмыс істеген деп айыпталды, оның € 1,5 миллиардтық активтері итальяндық полицияға қылмыстық жолмен алынған ақшаға байланысты деп тәркіленді. 2020 жылдың 20 қазанында Мессина Денаро Capaci және Via D'Amelio бомбалауының бастамашыларының бірі болғандығы үшін Corte d'Assise-нің үкімімен өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2023 жылдың қаңтарында тұтқындалғаннан кейін, үкім 2023 жылдың 18 шілдесінде бекітілді. 2021 жылдың 12 тамызында TG1 Мессина Денароның тұңғыш дауыс жазбасын шығарды. Жазу Марсала сотының архивіндегі кассетадан алынған, оны жергілікті антимафиялық бірлестіктер мен ақпарат құралдары тауып алғанға дейін. 1993 жылдың 18 наурызында Марсаладағы сот залында Партаннадағы кісі өлтіру ісіне қатысты болған. Мессина Денаро бұл іс бойынша куәлік берді, ал үш айдан кейін қашқын ретінде танылды. 2021 жылдың 10 қыркүйегінде Голландиялық жаңалықтарда Мессина Денароның екі күн бұрын Гаагадағы мейрамханада ұсталған болуы мүмкін екені туралы хабарланды. Алайда, голландиялық прокурорлар кейіннен бұл Денеро емес, Ливерпульдің адамы екенін растады. Осы оқиғадан кейін Италия билігі қатты сынға ұшырады. 2021 жылдың 30 қыркүйегінде TG2 Мессина Денароның алғашқы белгілі видеосын жариялады. Бұл видео 2009 жылдың желтоқсан айында Белиске аңғарындағы күзет камерасынан түсірілген. Бейнеде Mitsubishi Pajero-ның аңғар арқылы жүріп, кем дегенде екі адамның жүргені көрінеді. Алдыңғы жолаушы Мессина Денаро деп есептеледі. 2021 жылдың қазан айында итальяндық билік Сицилияда адам іздеу жұмыстарын бастады.
Тұтқындалу және өлім
2023 жылдың 16 қаңтарында Мессина Денараро 1993 жылдан бері қашқаннан кейін итальяндық полиция Сицилияда тұтқындады. Оның тұтқындалуы 1993 жылы 15 қаңтарда, сонымен қатар Палермода тұтқындалған Ринадан кейін 30 жыл өткен соң болды. Мессина Денароны ұстауға 100-ден астам қарулы күштердің мүшелері қатысты. Ол Палермодағы жеке клиникада емделіп жатыр (химиотерапия үшін клиникаға жалған атпен барған). Италиялық БАҚ Мессина Денароны сағат 10:00-ден (Оңтүстік Еуропа уақыты) бұрын тұтқындап, оны Carabinieri құпия жерге әкеткенін хабарлады. Түнде ол 41-баптың 2-тармағы бойынша Л'Акуила түрмесіне құпия әскери рейспен жеткізілді. Түрмеде онкологиялық бөлім бар және ол Римге жақын орналасқан, онда итальяндық судьялар оны тергеуге алуы керек еді. 24 қыркүйек 2023 жылы Мессина Денаро қайталанбайтын комаға түсіп, 25 қыркүйек 2023 жылы таңертең 61 жасында қайтыс болды.
Жазбалар
арқылы = архив. болып табылады. Марко Бова (2021). Матео Мессина Денаро, latitante di Stato. Inchieste (итальян тілінде). Рим: "Рахмет көпір". 336-бет. ISBN 8833318427 (Қазақ тілінде) Amazon арқылы. com.