Кіріспе

Соғыс уақыт сызығы Испания-Америка соғысының оқиғалар сызығы 1898 жылы Испания мен Америка Құрама Штаттары арасындағы он апталық қақтығысқа алып келген, оның барысында және аяқталуына әкелген негізгі оқиғаларды қамтиды. Бұл қақтығыс Испанияның Жарым арал соғысынан кейінгі әлеуметтік-экономикалық және әскери жағдайының нашарлауына, АҚШ-тың әлемдік держава ретінде сенімінің артуына, Кубада ұзақ уақыт бойы бойсұнбаушылық қозғалысы мен Филиппиндегі жаңадан пайда болған қозғалысқа және Куба мен АҚШ арасындағы экономикалық байланыстардың нығаюына байланысты болды. Құрлықтағы соғыс негізінен Кубада және Филиппинде аздап болды. Гуам, Пуэрто-Рико және басқа да жерлерде соғыстар аз болды. Бүгінде АҚШ-та естен шығып қалған болса да, испан-американ соғысы Америка тарихында қалыптасқан оқиға болды. Мэнді жою, сары журналистика, соғыс ұраны "Мэнді ұмытпа! " және Сан-Хуан төбесіндегі шабуылдар - соғыс символдары. Соғыста алғаш рет американдықтар Солтүстік және Оңтүстік Американың ортақ жауымен соғысты, ал соғыс күшті секциялық сезімнің аяқталуын және сол соғыстың жараларының "жауынуын" белгіледі. Испан-американ соғысы Теодор Рузвельтті президентлікке апарды, қазіргі заманғы АҚШ армиясының басталуын белгіледі және теңіздегі алғашқы американдық колониялардың құрылуына әкелді. Соғыс Испания үшін де маңызды болды. Испанияның колониясы емес, оның бір бөлігі ретінде қарастырылатын Кубаның жоғалуы Испания үкіметі мен халқы үшін үлкен күйзеліс болды. Бұл жарақат "98 ұрпағының" пайда болуына себеп болды. Бұл топ жас зиялылар, жазушылар мен суретшілер испан халқының конформизм мен надандық деп санаған нәрселеріне қатты сын көзбен қарады. Олар сәяси белсенді, авторитаризмге қарсы, жалпы империализмге қарсы және әскерилікке қарсы жаңа "испандық ұлттық рухын" шақырды. Соғыс Испанияға экономикалық жағынан да зор пайда әкелді. Ол өз колонияларын ұстауға көп ақша жұмсамады, сондықтан едәуір капитал кенеттен отандық мақсатта пайдаланылуға қайтарылды. Капиталдың осы кенеттен және көптеп ағылуы банк, химия, электр энергиясын өндіру, өндіріс, кеме жасау, болат және тоқыма салаларындағы ірі заманауи өнеркәсіптердің дамуына әкелді. Соғыс бірнеше жыл ішінде Кубаның тәуелсіздігіне әкелді. Америка Құрама Штаттары Филиппин Республикасын жаппай құлатып, Филиппинге отаршылдық үкімет орнатты. Бұл тікелей филиппиндік-американ соғысына әкелді, бұл қатал партизандық қақтығыс шамамен 4 100 американдықтың және 12 000 - 20 000 филиппиндік партизандар мен тұрақты әскерлердің өліміне әкелді. Тағы 200 000 - 1500 000 филиппиндік азаматтар қаза тапты. 7 маусым АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джон Шерман генерал Вейлердің қатыгездігіне байланысты Испания үкіметіне ресми наразылық білдірді. 7 шілде АҚШ Конгресі қант тарифін екі еселенген Дингли заңыны қабылдады. Бұл Куба экономикасын күйзеліске ұшыратады. 6 қазан 8 тамызда Консервативтік партияның премьер-министрі Антонио Кановас дель Кастильо өлтірілгеннен кейін Либералды партияның жетекшісі Пракседес Матео Сагаста Испанияның премьер-министрі болу үшін үкімет құрады. Сагаста Вейлерді еске алады (оның орнына генерал Рамон Бланко и Эренас қояды), кубалықтарға өз билігін ұсынады және концлагерьлерді жабады. Жеңіске сенімді болған Куба көтерілісшілері өз елін басқару ұсынысын қабылдамайды.

Қаңтар

11 қаңтар Кубаның астанасы Гаванада испандық армия офицерлерінің қозғайтын тәуелсіздікке қарсы көтерілістер орын алды. Көтерілісшілер Испанияның Кубаның көтерілісшілеріне жеңілдіктер беруін тоқтатуын талап етеді. 25 қаңтар АҚШ-тың "Майн" әскери кемесі Флорида штатының Ки-Уэст қаласынан Гавана портына келіп жетті. Президент Маккинли кеме жақсы ниетпен келгенін айтады, бірақ кеме америкалықтардың өмірі мен меншігіне қауіп төнбеуін қамтамасыз ету үшін күш көрсету үшін келеді.

Ақпан

9 ақпан Нью-Йорк журналында Де Лом хаттары жарияланғаннан кейін Испанияның АҚШ-тағы елшісі Энрике Дюпю де Лом отставкаға кетуге мәжбүр болды. Бұл Кубадағы досына жазылған жеке хат, АҚШ президенті Маккинлиді "әлсіз" және "саясатшы болатындай" және Республикашыл партияның және қоғамның ең жанкүйерлік элементтеріне қызмет ететін ретінде сипаттайды. Америка халқы Америка Құрама Штаттарының жетілмеген, әскери жағынан әлсіз және дипломатиялық шеберлігі жоқ деп суреттеуіне ашуланады. Пуэрто-Риконың автономиялық жарғысы, бұл Испанияның жергілікті қалалық және провинциялық үкіметтеріне толық дербестік беретін Кортес (Испанияның ұлттық заң шығарушы органы) өткен қарашада мақұлдаған заң. Оны испан генерал-губернаторы Мануэль Макиас и Касадо жүзеге асырады. Келесі күні Пуэрто-Риконың алғашқы автономиялық үкіметі жиналады. 15 ақпанда "Майн" кемесі жарылады. Кемедегі 354 адамнан 274-і қаза табады. Капитан Уильям Т. Сэмпсон бастаған теңіз соты тергеу қорытындысын шығарған жоқ, бірақ американдық баспасөз және Конгресс мүшелерінің көпшілігі "Мэйн" испандықтар қойған теңіз минасына соққы берді деп қорытындылады. (Келесі ғасырдағы кейінгі зерттеулер жарылыстың отын бункеріндегі көмір шаңының тұтануынан немесе көмір бункеріндегі өрттен туындағанын көрсетеді, дегенмен кейбір зерттеушілер себепті шахта болды деп қорытындылады.) 25 ақпан АҚШ-тың әскери-теңіз флоты хатшысы Теодор Рузвельт АҚШ-тың әскери-теңіз флотының Гонконгтегі Азия эскадрильясының командирі коммодор Джордж Дьюиге бұйрық жібереді. Егер соғыс басталса, Филиппиндегі испан әскери-теңіз флотына шабуыл жасауға дайын болу керек. Деңиз флотының хатшысы Джон Дэвис Лонг Рузвельттің асығыс әрекетіне ашуланғанымен (оның болмаған кезінде болған), ол бұйрықты жоққа шығармайды.

Наурыз

3 наурыз Филиппин генерал-губернаторы Фернандо Примо де Ривера Мадридтегі испан үкіметін АҚШ Азия флотының соғыс жағдайында Филиппин астанасы Манилаға шабуыл жасауға бұйрығы бар екендігі туралы хабардар етеді. 9 наурыз Испанияның Ұлыбританияда жасалып жатқан бразилиялық әскери кемелерді сатып алуға тырысқанын білгеннен кейін АҚШ президенті Маккинли Конгресстен ұлттық қорғаныс үшін 50 миллион доллар сұрайды. Конгресс бір күннің ішінде өтінішті мақұлдады. Оның орнына АҚШ әскери-теңіз флоты Бразилиялық кемелер сатып алады. 12 наурыз АҚШ әскери-теңіз флотының Еуропалық эскадрильясына Лиссабоннан (Португалия) кетуге және жаңадан сатып алынған "Нью-Орлеанс" (бұрынғы "Амазонас") және "Албани" (бұрынғы "Альмирате Абреу") кемелерін АҚШ-қа шығаруға бұйрық беріледі. 14 наурыз Испан теңіз флотының Атлантика эскадрильясы адмирал Паскуал Сервера и Топетедің қолбасшылығымен Кадис портынан Канар аралдарына кетеді, содан кейін португалдықтар Кабо-Верде аралдарын соғыстың жағдайында Вест-Индияға баруға орналастырады. Адмирал Сервера Ки-Вестті жою және АҚШ-тың шығыс жағалауын блокадалау туралы бұйрық алды, бірақ оның флотының бұзылып жатқанын біледі, Америкада кеме жөндеу қондырғылары жоқ, жақсы оқытылмаған және АҚШ флотынан әлдеқайда әлсіз. Ол қорғаныс стратегиясын қолдады, бірақ оны елемеді. 19 наурыз "Орегон" линкоры "Мариетта" канонерлік қайығының сүйемелдеуімен Вашингтон штатының Пьюгет сағасынан Ки-Уэстке қарай кетеді. 26 наурыз Уильям Т. Сэмпсон контр-адмирал болып тағайындалды және АҚШ-тың Кейн Весттегі Солтүстік Атлантика эскадрильясының командалығын алуға бұйрық алды. 29 наурыз АҚШ президенті Маккинли Испанияға Кубаның тәуелсіздігін талап ететін ультиматум шығарады.

Сәуір

3 сәуір Филиппиндегі Себу аралында испан билігіне қарсы көтеріліс басталды. 4 сәуір АҚШ президенті Маккинлидің Конгресске соғыс туралы хабары 6 сәуірге, содан кейін 11 сәуірге кейінге қалдырылды. Испания Кубаның автономиясы үшін жаңа жоспар (қолданысқа енгізілмеген) ұсынғаннан кейін, Гаванадағы АҚШ консулы генерал Фитцху Ли американдықтарды эвакуациялау үшін қосымша уақыт сұрайды. Келесі факторлар: Испанияның Атлантикалық эскадрильясы әлі де Кабо-Верде аралдарының жанында және АҚШ-тың Бас прокуроры Джон Григгске Маккинлидің хабарын әзірлеуге көбірек уақыт қажет. 9 сәуір Испания 29 наурыздағы ультиматумның талаптарымен келіседі, бұл Кубаның көтерілісшілерімен қарулы келісімге келуді сұрайды, бірақ Маккинли әкімшілігі бұл жеңілдік тым кеш деп айтады. Сол күні испан армиясының генералы Базилио Августин Филиппиннің генерал-губернаторы болады. Ол Испанияға қарсы ашық көтерілісті болдырмау үшін консультативтік ассамблея құрады, бірақ көптеген филиппиндіктер оны заңсыз деп қабылдамайды. Эмилио Агиналдо филиппиндік көтерілісшілердің бақылауындағы әр аймақта әскери ұйымдар құрады. 11 сәуір АҚШ президенті Маккинли өзінің соғыс туралы хабарын Конгресске тапсырады. 19 сәуір АҚШ Конгресі Кубаның тәуелсіздігін талап ететін бірлескен резолюцияны қабылдады және Испания берілмесе, президент Маккинлиге соғыс жариялауға рұқсат берді. Резолюцияға АҚШ-тың Кубаны аннексиялау құқығын жоққа шығаратын және Кубаның демократиясы мен тәуелсіздігін қолдауды ресми американдық саясатқа айналдыратын Теллер түзетуі кіреді. 20 сәуір АҚШ президенті Маккинли конгресстің бірлескен қарарына қол қояды. 21 сәуір Испания АҚШ-пен дипломатиялық қарым-қатынасын үзді. Сол күні АҚШ әскери-теңіз флоты Кубаны блокадалайды. Испания 80 000 әскери резервті жұмылдырып, Канар аралдарына 5 000 тұрақты әскерді жібереді. 22 сәуір АҚШ президенті Маккинли 125 000 еріктілерді АҚШ Ұлттық гвардиясына шақырады, ал Конгресс тұрақты армия күшін 65 000-ға дейін көбейтуге рұқсат береді. АҚШ армиясы кішкентай (2 143 офицер мен 26 040 сарбаз), жақсы даярлықтан өтпеген және жақсы жабдықталмаған. АҚШ-тың әскери-теңіз флоты, екінші жағынан, заманауи және жақсы даярланған, жақсы жөнделген және жақсы жабдықталған. 23 сәуір Испания блокаданы халықаралық құқық бойынша соғыс актісі деп айыптап, АҚШ-қа соғыс жариялайды. 25 сәуір АҚШ Конгресі 21 сәуірден бастап АҚШ пен Испания арасында соғыс жағдайы қалыптасқанын жариялайды. 27 сәуір АҚШ-тың Азия флоты Гонконгтағы Мирс шығанағынан Манилаға қарай бет алды. Сол күні соғыстың алғашқы теңіз іс-қимылында Нью-Йорк, Цинциннати, Пуритан және басқа да американдық теңіз кемелер Кубаның Матанзас қаласын бомбалады. Кубаның жағалау қорғанысы да соған жауап береді. 30 сәуір АҚШ-тың Азия флоты қорғалған крейсерлер Олимпия, Балтимор, Бостон және Ралиден тұрады; Конкорд және Петрел атты канонерлік қайықтар; және McCulloch кіріс кемігі Филиппиннің Лусон аралындағы Болинау мысығына таңертең келеді. Испания флотының Субик шығанағында екеніне сенген АҚШ Азия флоты ештеңе таппай, Манила шығанағына қарай жүзіп кетеді.

Мамыр

1 мамыр Манила шығанағы шайқасы: АҚШ-тың Азия эскадрильясы түн ортасында Манила шығанағына кіреді. Кемежайда кемеге ілінген, қарусыз және жақсы дайындалмаған испан флоты адмирал Патрисио Монтожоның қолбасшылығында. Таңғы сағат 4.10-да америкалық флот ескі испан кемелерімен соғысады. Жеті сағаттық теңіз шайқасында Испания өзінің жеті кемесінен де, 381 испан теңізшісінен де, үш испан жағалау батареясынан да айырылды. АҚШ-тың әскери-теңіз күштерінен екі офицер мен алты теңізші жараланды. 2 мамыр АҚШ-тың Азия флотының аумақты басып алу үшін сарбаздары жоқ, сондықтан президент Маккинли АҚШ әскерлерінің Филиппинге жіберілуіне рұқсат береді. 6 мамыр АҚШ-тың соғыс министрі Расселл А. Алгерді 1000 ерікті ер адамнан тұратын барлық ерікті күш жинап, 1 АҚШ ерікті атқыштар полкін құрауға сендіргеннен кейін, Теодор Рузвельт әскери-теңіз флотының көмекші хатшысы қызметінен кетті. Алгер бұған дейін Рузвельтке армияда полковник ретінде тұрақты полк командалық лауазымын ұсынған болатын, бірақ Рузвельт одан бас тартқан. 11 мамыр Карденас шайқасы: Испан жағалауындағы қару-жарақтар Кубаның Карденас портын басып алу үшін АҚШ әскери-теңіз күшін қайтарып жіберді. Энсинг Уорт Бэгли қаза тапты; ол бүкіл соғыс кезінде ұрыста қаза тапқан жалғыз АҚШ әскери-теңіз офицері болды. Сол күні "Нэшвилл" және "Марблхед" 52 АҚШ теңіз жауынгерлерін Кубаның Сиенфуэгос қаласына Испаниямен трансатлантикалық телеграф сымдарын кесу үшін жібереді. Үш кабельдің екеуі кесіліп, теңізшілер ауыр зардап шегеді. 12 мамыр Сан-Хуанды бомбалау: АҚШ-тың Солтүстік Атлантика эскадрильясы Сан-Хуан, Пуэрто-Рико портына жүзіп кіреді, онда испандық Атлантика эскадрильясы зәкірленген деп есептеледі. Испандықтар жоқ, бірақ контр-адмирал Уильям Т. Сэмпсон қаланы бомбалауды бұйырады. Көптеген азаматтар қаза табады. Генерал-майор Уэсли Меррит Филиппинге шабуыл жасайтын американдық күштердің қолбасшысы болып тағайындалды. Мерритке ақырында 20000-нан астам тұрақты әскер мен ерікті әскерлер беріледі және бүкіл Филиппинді басып алу тапсырылады. 19 мамыр Жанар-жағармайдың аздығына қарамастан, адмирал Сервераның испандық Атлантика эскадрильясы Сантьяго-де-Куба портына қарсылықсыз жүзіп кіреді. 23 мамыр Эмилио Агиналдо Филиппиндердің фетнәшілері билік еткен аймақтарда диктаторлық билік бар екенін мәлімдейді. 25 мамыр АҚШ армиясының Сегізінші армия корпусының мүшелерінен тұратын Бірінші филиппиндік экспедиция Сан-Францискодан Манилаға жолға шығады. Сол күні АҚШ президенті Маккинли қосымша 75 000 ерікті сарбаздарды шақырды. 29 мамыр Командующиі Уинфилд Скотт Шлейдің қолбасшылығындағы АҚШ әскери-теңіз флотының ұшқыштар эскадрильясы Сантьяго де Кубаға жетеді. Шли 24 мамырда Сантьяго-де-Кубаны блокадалау туралы бұйрық алды, бірақ алдымен Испанияның Атлантика эскадрильясын Cienfuegos маңында күтті. Ұшқыш эскадрилья бронекер Бруклиннен тұрады; Айова, Массачусетс және Техас линкерлері; және қорғалған USS Marblehead крейсері. 1-ші АҚШ ерікті ат әскері - "Rough Riders" деп аталады, өйткені ер адамдардың көпшілігі - ковбойлар, шекарашылар, теміржолшылар, америкалықтар және Америка батысындағы ұқсас "қатал" адамдар - Техастың Сан-Антониодағы оқу лагерінен кетеді. Олар полковник Леонард Вудтың қол астында; Теодор Рузвельт, бірлікті негізінен ұйымдастырған, оның командалығын қабылдамайды. Тәжірибесіздігін мойындаған Рузвельт еріктілердің подполковнигі болып тағайындалады және Вудтың қол астындағы қызмет атқарады. 31 мамыр АҚШ әскери-теңіз флотының ұшу эскадрильясы Испания әскери-теңіз флотының Атлантика эскадрильясының бронекерімен атыс жасайды.

Маусым

3 маусым Комодор Шлейдің АҚШ-тың ұшу эскадрильясы, контр-адмирал Сэмпсонның АҚШ-тың Солтүстік Атлантика эскадрильясының қолдауымен (1 маусымда келген), Сантьяго-де-Куба портына кіруді блоктауға тырысады. Шағын испандық канонерлік қайықтар мен миналар кеменің дұрыс орналасуына кедергі келтіреді, ал порт ашық қалады. Әскери-теңіз құрылысының көмекшісі Ричмонд П. Хобсон және оның жеті адамнан тұратын экипажы тұтқындалады. 7 маусымда АҚШ-тың теңіз жауынгерлері Гуантанамо шығанағындағы теңіз асты телеграф кабелін кесіп, Гуантанамо қаласы мен Кубаның қалған бөлігі арасындағы байланысты тоқтатты. 10 маусым Гуантанамо шығанағына шабуыл: 647 АҚШ теңіз жауынгерлері Гуантанамо шығанағына келіп, Кубаға шабуыл жасайды. 12 маусым Эмилио Агиналдо Филиппиннің тәуелсіздігін жариялады. 13 маусым АҚШ президенті Маккинли 1898 жылғы соғыс кірісі туралы заңға қол қойды. Конгресс 10 маусымда қабылдаған заң ойын-сауық, арақ, шай және темекіге салық салуға рұқсат береді және кейбір бизнес операцияларына салық маркаларын талап етеді (мысалы, жүк қағаздары, манифесттер және теңіз сақтандыруы). Сонымен қатар, ол соғысқа арналған облигацияларды 200 миллион долларға бекітеді, егер облигациялардың 100 миллион доллардан аспауы тиіс болса. 16 маусым Испанияның 2-ші эскадрильясы контр-адмирал Мануэль де ла Камера и Либермурдың қолбасшылығымен Испаниядан Филиппинге жолға шығады. Флоттан Pelayo атты жауынгерлік кеме, Emperador Carlos V бронекері, Patriota және Rapido бронекерлері және 4000 сарбазды екі көлік құралған. 19 маусым "Руф Райдерс" АҚШ әскери-теңіз кемелерінен Сантьяго де Куба маңындағы жағажайға шығады. 20 маусым АҚШ армиясы, АҚШ әскери-теңіз флоты және Куба көтерілісшілері Асеррадерос конференциясына жиналды. Олар стратегияны, әскер қозғалысын және ұрыс жоспарларын бірлесіп жасайды. 21 маусым Гуамды басып алу: Америка қорғалған крейсері Чарльстон 20 маусымда Тынық мұхиты аралы Гуамға келіп, әуеге бірнеше ескерту оқ атып, оны шағын испан гарнизоны салют деп қате түсіндіреді. (Теңіз асты телеграфы жұмыс істемеді, ал гарнизон соғыс жарияланғанын білмеді.) 21 маусымда испан гарнизоны аралды салғыспай-ақ тапсырады. 22 маусым АҚШ генерал-майоры Уильям Руфус Шафтердің Бесінші армия корпусы Сантьяго-де-Кубадан шығысқа қарай 26 шақырым қашықтықтағы Кубаның Дайкири ауылына қонуды бастайды. Алғашқы күні 6000-ға жуық адам апатты операцияға түседі. 16 888 әскердің ішінде 15 полк тұрақты және 3 полк еріктілер. Испания армиясының генерал-лейтенанты Арсений Линарес и Помбоның айналадағы төбелерде 12000 сарбазы бар, бірақ олар қонуға қарсы емес. Капитан Чарльз Д. Зигсби (USS Maine-дің бұрынғы командирі) қолбасшылық еткен Saint Paul крейсері Сан-Хуанды блокадалап жатқанда испан теңіз күштері террорын жарамсыз етеді. 23 маусым Американың Бесінші корпусының дивизиясы Сибони ауылын жаусыз басып алады. Сантьяго-де-Кубадан 14 шақырым жердегі Сибони корпустың штабы болады. 24 маусым Лас-Гуасимас шайқасы: генерал-майор Джозеф Уилер испан армиясының күштері Сибониден батысқа қарай 5 км жердегі Лас-Гуасимас ауылының маңында Эль-Камино Реалдың ("Саралық жол") үстіндегі жота бойымен қазып жатқанын біледі. Уилер бригадир генерал С. Б. М. Янгқа 1-ші ат әскері полкі, 10-шы ат әскері полкі (африкалық американдық сарбаздардың нәсілдік бөлінген бірлігі) мен Rough Riders-ке шабуыл жасауға бұйрық береді, өйткені испан армиясының бригадир генерал Антеро Рубиннің кері қашуға бұйрығы бар екенін біледі. Испандықтар американдықтардан 1500 - 1000-ға артық, және 7 мм 1893 модельді Маузер қайталау мылтықтарымен қаруланған, түтiнсіз оқ-дәрiмен қозғалатын оқ-дәрiмен қаруланған, АҚШ-тың 1-ші атқышы жасағын ұстап қалады. Лейтенант С. Полковник Рузвельт, "Руф Ридерлердің" үш ротасы испандықтарды қоршауға алуға тырысады және біраз жетістікке жетеді. Екі сағаттан кейін испандықтар жоспар бойынша кері шегінеді. Америкалықтар жеңіске жеттік деп есептейді, бірақ жеңіске жақындады. 28 маусым АҚШ президенті Маккинли Пуэрто-Рикоға америкалық теңіз блокадасын кеңейтеді. "Йосемити" крейсері испандық "Изабел II" және "Альфонсо XIII" крейсерлері қорғаған "Антонио Лопес" кемесіне шабуыл жасайды. Антонио Лопес Сан-Хуан қаласының маңында суға батып, жойылғанмен, оның жүгінің көп бөлігін (оның ішінде ауыр артиллерияны) испандықтар құтқарады. 30 маусым АҚШ-тың алғашқы 2500 әскері Филиппиннің Манила шығанағына келіп, Кавитте жағаға шығады. Америка әскерлері қонуға тырысады және Таякоба шайқасында кері қайтарылады.

Шілде

1 шілде Агуадорес шайқасы: Сантьяго-де-Кубаға қарай жылжыған АҚШ әскерлерін қолдап, бригадир генерал Генри М. Даффилд 33-ші Мичиган ерікті жаяу әскерінен, 34-ші Мичиган ерікті жаяу әскерінен және 9-шы Массачусетс ерікті жаяу әскерінен тұратын бригаданы Агуадорес өзеніне қарай айлакерлікпен бастап барады. Өзендегі темір жолдың көпіршігі қираған, бұл америкалықтардың өтуіне кедергі келтірді. Оның 2500 сарбазын 275 испандық әскер тоқтатады, Дюфилд кері шегінеді. Эль-Кэни шайқасы: Бригадир генерал Хоакин Вара дель Рей и Рубионың қолбасшылығындағы 520 испан армиясы сарбаздары бригадир генерал Генри Уэр Лоутон бастаған Бесінші армия корпусының 2 дивизиясының 6 653 адамын ұстап қалады. Ескі жердің қатты қорғанышы америкалық әскерлерді Ель-Кейниге қарай дөңгелекке көтерілгенде кешіктірді және шаршатты, ер адамдардың азығы аз болды, америкалық артиллерияның күші аз болғандықтан, қорғаныш беруге жеткіліксіз болды, ал алты ағаш блокхаус пен кішкентай тас бекініс испандықтарға керемет қорғаныс берді. Соғыс таңғы сағат 6:30-да басталады және екі сағатқа созылады деп күтілуде; ол америкалық әскерлер ақыры Эль-Кэниді 5:00-де басып алғанға дейін аяқталмайды. Сан-Хуан және Кеттл төбелері шайқастары: Бесінші корпустың екі элементі - АҚШ бригадир-генералы Джейкоб Форд Кенттің қолбасшылығындағы 1-дивизия және атқарушы офицер Сэмюэл С. Самнердің (генерал Уилер ауырып қалған) қолбасшылығындағы кавалерия дивизиясы (аяқтан шығарылды) Сан-Хуан және Кеттл төбелеріне шабуыл жасады. 15 мың америкалық сарбазға қарсы іс-қимылға генерал Линарес басқарған испан армиясының IV корпусының 800 адамы шығады. Кеттл-Хиллге шабуылды Кавалерия дивизиясының 1-ші бригадасының бір элементі (3-ші АҚШ кавалериясы) және Кавалерия дивизиясының 2-ші бригадасының екі элементі (жұмсақ салт аттылар және қара түсті 10-шы кавалерия) бастады. Шабуыл бастапқыда баяуланады, өйткені АҚШ сарбаздары ыстықтан шаршайды, бірақ американдық Гатлинг қаруларынан тиімді отын және Теодор Рузвельттің "Сан-Хуан төбесіндегі шабуыл" биіктіктерді қамтамасыз етеді. АҚШ әскерлері Кетл-Хиллде Сан-Хуан төбесінен испандық артиллерияның атысына қысқа уақытқа дейін қарсы тұрады, содан кейін ол да салыстырмалы түрде оңай алынады. 2 шілдеде сағат 13.30-да Сан-Хуан биіктігіндегі барлық АҚШ мақсаттары қауіпсіз болды. АҚШ генералы Шафтер адмирал Сэмпсонға хабар жіберіп, АҚШ әскери-теңіз флотының Сантьяго-де-Куба портына кіріп, жағалаудағы батареялар мен артиллерияны жоюын сұрайды. "Сэмпсон қорқып қалды", өйткені ол АҚШ армиясы аурудан осындай ауыр зардап шеккенін, сондықтан қаланы басып алу үшін АҚШ әскери-теңіз флотына қажет екенін түсінді. 3 шілде Сантьяго-де-Куба шайқасы: 1 шілдеде Кубаның испан губернаторы генерал Бланко адмирал Сервераға блокаданы орындап, Сантьяго-де-Куба портынан қашуды бұйырды. Сервера мұны 3 шілде күні таңғы сағат 9:00-де, АҚШ контр-адмиралы Сампсон өз флотын жағалаудағы конференцияға жібергеннен бірнеше сағат өткен соң (комодор Шлейді Ұшқыш эскадрилья мен Солтүстік Атлантика эскадрильясының қолбасшысы етіп қалдырғаннан кейін) жасайды. Сервераның флоты бронекрызинерлерден тұрады Инфанта Мария Тереза (оның флагманы), Виская, испан крейсері Кристобаль Колон және Альмирате Окендо, және эсминктер Плутон және Фурор. Сервера америкалық флотты таң қалдырса да, америкалық кемелер тез жауап береді және Сервера кемелеріне қарағанда үш есе үлкен және қарулы (олардың қарулары бұзылып кеткен). Испанияның әскери-теңіз флоты барлық алты кемесін жоғалтады (тозған немесе батып кеткен); 323 испандық теңізші жараланды, 151 адам қаза тапты және 1720 тұтқынға алынды, ал тек бір американдық теңізші қаза тапты және бір адам жараланды. 4 шілдеде АҚШ армиясының Филиппин экспедициялық күшінің 2-ші бөлімшесінің бригадир-генералы Фрэнсис Винтон Грин бос Уэйк аралын басып алып, оны АҚШ-қа иелік етеді. АҚШ генералы Шафтер Сантьяго-де-Кубадағы испан әскерлерінің қолбасшысы генерал Хосе Торал и Веласкеске (Сан-Хуан төбесінде жараланған генерал Линарес орнына) қалаға жақын арада бомба түсіретінін және барлық әйелдер мен балалар кетуі керектігін айтады. Испанияның әскери-теңіз флотының крейсері Реина Мерседес, оның қозғалтқыштары өте нашар күйде, ол қимылдауға демеу болады, Сантьяго-де-Куба портынан кетеді және түнгі сағат 11:30-да негізгі арнада батып кетеді. АҚШ әскери-теңіз флоты кейін кемеге қайта оралып, оны Соединенді Штаттарға соғыс байлығы ретінде қайтарады. 5 шілде түн ортасынан ке�...

Тамыз

1 тамыз АҚШ-тың әскери-теңіз флотының USS Gloucester және USS Wasp көмекші крейсерлерінің бомбалау қаупіне ұшыраған Аройо порты, Пуэрто-Рико, күресусіз берілді. 3 тамызда испан әскерінің ат әскерімен қысқаша шайқас болып, одан кейін 5,300 АҚШ әскері жағаға келіп, қаланы басып алады. 4 тамыз Испания америкалық бейбітшілік шарттарына келіседі. Екі жарым сағатқа созылған кездесуде АҚШ президенті Маккинли мен Франция елшісі Камбон келісім жобасын әзірлейді. Филиппиннің испан генерал-губернаторы Базилио Августин, Испания үкіметі Августиннің АҚШ адмиралы Джордж Дьюиге берілуге тырысқанын білгеннен кейін Фермин Джауденеспен ауыстырылды. "Round Robin Letter" АҚШ газеттерінде пайда болады. Бесінші корпус АҚШ-тан тиісті жабдықсыз, азық-түлікпен немесе медициналық құралдармен шығып, өте нашар өмір сүру және санитарлық жағдайлардан зардап шегеді. Осы хатты қазіргі полковник Теодор Рузвельт жазды және корпустың барлық командирлері қол қойды, корпустың аурулар оны құртпастан бұрын АҚШ-қа қайтаруын талап етеді. Бас басылымға шықпай тұрып генерал Шафтерге берілген, АҚШ Соғыс министрі Алжер Бесінші корпусты шығаруға келісті (3 тамызда). Америка халқы әскерлердің өмір сүру жағдайының қорқыныштылығына ашулы. 5 тамыз Майор-генерал Джон Р. Бруктың қолбасшылығындағы 5000 АҚШ әскері Пуэрто-Риконың оңтүстік жағалауы бойынша батысқа қарай Аройодан жақын маңдағы Гуаяма қаласына, содан кейін Коамоға қарай жүріп өту керек. Олар солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, Кэйэй қаласына қарай бет алады. АҚШ сарбаздары Гуаяма қаласында қатты қарсылыққа ұшырайды, бірақ 5 тамыздағы атыс қысқа болады және олар қаланы қоршайды. 9 тамыз Генерал-майор Джеймс Х. Уилсонның АҚШ армиясының колоннасы Понседен Коамоға дейін шығыс-солтүстік-шығысқа қарай, содан кейін солтүстікке қарай Айбонитодағы испан армиясының қатты шоғырланған позициясы Коамода қатты қарсылыққа ұшырады. Уилсонның адамдары испандықтарды арт жағынан қоршауға алуға мәжбүр болады, 40 адам өлтіріліп, 170 адам тұтқындалады. Уилсонның өлімі жоқ, тек 6 адам жарақат алды. 10 тамыз Бригадир генерал Теодор Шванның қолбасшылығындағы 2900 АҚШ армиясы сарбаздары Пуэрто-Риконың оңтүстік орталық жағалауындағы Понседен солтүстік-батысқа қарай Маягуезге дейін, содан кейін солтүстік-шығысқа қарай солтүстік жағалаудағы Аресибоға дейін жүріп, Пуэрто-Риконың Хормигуэрос ауылында испан армиясының күштерімен қатты қарсылық көрсетті. Испандықтар қашып кетер алдында бір америкалық қаза тауып, 16 адам жараланды. 12 тамыз АҚШ армиясының генерал Вильсонның командасы тағы да испан армиясының қарсылығына тап болды, бұл жолы Асоманте төбелерінде Айбонито маңындағы. Қысқаша шайқастан кейін испандықтар жеңіледі. Испания мен АҚШ "Бейбітшілік хаттамасы" атты қарулы келісімге қол қояды. 12-13 тамыз Манзанильоның төртінші шайқасы: АҚШ әскери-теңіз флотының "Ньюарк" крейсерінен, "Гист" және "Суане" көмекші крейсерлерінен, "Альварадо" канонерлік қайығынан және "Осеола" қарулы буксирден тұратын эскадрильясы Кубаның Манзанильо портын бомбалап, оны басып алды. 13 тамыз Манила шайқасы: Манила берілді. Филиппиндіктер испан әскерлерін өлтіреді деп қорқатын генерал-губернатор Хауденес, егер АҚШ генералы Уэсли Мерритт филиппиндік әскерлерді шайқастан алып тастаса, символикалық қарсылық көрсеткеннен кейін қаланы тапсыруға келіседі. Мэррит келіседі. Қысқаша әскери-теңіз шабуылдарынан кейін бригадир генерал Артур Макартурдың 1-бригадасы оңтүстіктен шабуыл жасаса, генерал Гриннің 2-бригадасы солтүстіктен шабуыл жасайды. Филиппиндіктердің үлкен топтары американдықтардың артта қалу және испандықтарға шабуыл жасау бұйрықтарын елемегеннен кейін, МакАртурдың ілгерілеуіне қысқаша испандық қарсылық білдіреді. Генерал-губернатор Хауденес екі сағатқа созылған шайқастан кейін сағат 11.20-де берілді. Пуэрто-Рикода АҚШ армиясының бригадир генерал Шван командасы Лас-Мариас қаласының маңында испан армиясының қарсылығына тап болады. Атыс бітіру туралы хабар Пуэрто-Рикоға әлі жеткен жоқ, содан кейін қысқаша шайқас басталды. Бұл Пуэрто-Рикодағы соғыстың соңғы шайқасы. 14 тамыз Испания-Америка соғысының соңғы шайқасы Кубаның Кайбариен қаласында болды, онда қарулы USS Mangrove кемесі екі испан әскери-теңіз канонерлік қайығына оқ атқан. Испанияның берілуін және соғыс бітіру туралы келісімге қол қойылғанын түсіндіріңіз.

Қыркүйек

13 қыркүйек Испанияның ұлттық заң шығару органы Кортес 161 дауыспен 48 қарсы дауыспен Бейбітшілік хаттамасын мақұлдады. Бірақ көптеген депутаттар дауыс беруден бас тартты, бұл Кортестің ішінде соғысты жалғастыру керек деген терең сезімді көрсетеді. 15 қыркүйек Малолос конгрессі, Филиппин революциялық үкіметінің жиналысы, Малолоста, Филиппин. Ол Агиналдоның тәуелсіздік декларациясын ратификациялайды және тәуелсіз Филиппин Республикасы үшін конституция жобасын бастайды. 26 қыркүйек Соғыс департаментінің тергеу комиссиясы (оның төрағасы генерал-майор [ре.) Гренвилл М. Додж) испан-америкалық қақтығыс кезінде АҚШ Соғыс департаментінің іс-әрекетін зерттей бастайды. Генерал - майор Нельсон А. 21 желтоқсанда Майлз штатының штаб-пәтері әскери қызметшілерге азық-түлік беру үшін химиялық жолмен өзгертілген сиыр етін сатып алу туралы мәлімдемесі ("АҚШ армиясының сиыр етін сату туралы дабылы") халықтың ашуын туғызды. 1899 жылы 9 ақпанда шығарылған соңғы есеп Соғыс министрлігін ақтады, бірақ жасырын түрде Соғыс министрі Алжердің қабілетсіз болса да, тиімді емес менеджер болғанын білдіреді. Алжер бұл сөздерді жоққа шығарады, бірақ 1899 жылы 19 шілдеде ол отставкаға кетеді (1 тамыздан бастап).

Қазан

1 қазан Париж бейбітшілік конференциясы Парижде басталады. АҚШ президенті Маккинли америкалық бас делегаты Уильям Р. Дейге Гуам, Пуэрто-Рико және Лусон аралын (барлық Филиппинді емес) АҚШ иеленуін сұрауға нұсқау береді. 18 қазан Испания Пуэрто-Риконың егемендігін ресми түрде АҚШ-қа береді. 24 қазан АҚШ президенті Маккинли түсімде Құдай оған АҚШ-тың бүкіл Филиппинді басып алуы керектігін айтты: "Бізге бәрін алып, филиппиндіктерді тәрбиелеу, оларды көтеру және христиандыққа айналдырудан басқа ештеңе қалдырмады". 26 қазан АҚШ президенті Маккинли Париж бейбітшілік конференциясындағы американдық делегацияға бүкіл Филиппинді иеленуге тырысуды тапсырады: "Барлық архипелагты немесе ешқайсысын беру керек. соңғысы мүлдем қабылданбайды, сондықтан біріншісі талап етілуі тиіс".

Қараша

29 қараша Малолос Конгресі Малолос Конституциясын ратификациялайды, бұл Филиппинді тәуелсіз мемлекет ретінде құруға бағытталған маңызды қадам.

Желтоқсан

10 желтоқсан Парижде Париж шартына қол қойылады. Испания Гуам мен Пуэрто-Риконы АҚШ-қа береді. Испания Кубаның басқаруын АҚШ-қа тапсырады. АҚШ Испанияға Филиппинді Америка иеленуі үшін 20 миллион доллар төлеуге келіседі. 21 желтоқсан АҚШ президенті Маккинли ізгі ниетті ассимиляция туралы жарлық шығарады, онда ол АҚШ-тың Филиппинді "барлық мүмкіндігінше тез арада" (мысалы, қажет болса, әскери күш қолдану арқылы) қосуы керектігін мәлімдейді.

1899 жыл

21 қаңтар Малолос конгрессі тоқтатылды. 23 қаңтар Малолос Конгресі құрылған Филиппин Республикасы құрылды. Оның астанасы Малолос қаласында орналасқан және оның бірінші президенті Эмилио Агиналдо. 4 ақпан Филиппин-американ соғысы басталады, АҚШ сарбаздары Манилада "Американ аймағына" кірген төрт филиппиндік сарбазға оқ атуда. Бұл Манила шайқасын туғызады және Филиппиннің тәуелсіздігі үшін екінші соғысының алғашқы әскери әрекеті болып табылады. 6 ақпан АҚШ Сенаты 57 дауыспен 27 қарсы дауыспен Париж шартын ратификациялайды. (Қабылдау үшін үштен екі көпшілік немесе 56 дауыс қажет болды.) Филиппиннің тәуелсіздігін алуды талап ететін түзету АҚШ-тың вице-президенті Гаррет Хобарттың оған қарсы шешуші дауыс беруінен кейін сәтсіз аяқталды. Сенаттың келісімді ратификациялаудан бас тартқаны мүмкін, бірақ Маниладағы жаулықтардың басталуы келісімге деген сезімнің ағындысын өзгертеді. 19 наурыз Испанияның королевасы Мария Кристина саяси шиеленісті бейбіт жолмен шешу арқылы "тағаланың конституциялық міндеттемелерін орындау және ұлттық мүддеге қызмет ету" құқығын пайдалана отырып, Париж шартына жеке қол қояды. Кортес келісімнің шарттары бойынша терең бөлінді және оны бекіту туралы тұйықталды. Ратификациялау қатерлі жағдайда болғандықтан, корольдік регент Кортесті таратып, өзінің императорлық артықшылықтарын қолданып, келісімді өзі ратификациялады.