Кіріспе

Пандораның қорапшасы (Die Büchse der Pandora) - неміс драматургы Франк Ведекиндтің 1904 жылы жазған пьесасы. Бұл Лулу пьесаларының екінші бөлігін құрайды, біріншісі Жер рухы (немісше: Erdgeist, алғаш рет 1895 жылы басылған), екеуі де "құмарлық пен ашкөздіктің талаптарымен қозғалатын" қоғамды бейнелейді. Г. В. Пабст пьесаға негізделген "Пандораның жәшігі" (1929) деген үнсіз фильм нұсқасын түсірді. Екі пьеса да 1935 жылы Альбан Бергтің "Люлу" операсының негізін қалады (өмірден кейін 1937 жылы премьерасы). 1894 жылы жазылған түпнұсқада "Лулу" драмасы бес актіде жазылған және "Жаратылыс трагедиясы" деген атпен берілген. Кейіннен Ведкинд бұл шығарманы екі пьесаға бөліп шығарды: Жер рухы және Пандора қорапшасы (немісше: Die Büchse der Pandora). Қазір театр қойылымдарында екі пьесаны бірге, қысқартылған түрде, Лулу деген атпен орындау әдеттегі нәрсе. Ведекинд өзінің рухын кем дегенде екі көзден алғандығы белгілі: 1890 жылдардың басында Парижде көрген Фелисьен Шампсардың "Лулу" пантомимі және 1888 жылы Лондондағы Жек-Жарқаудың жыныстық қылмыстары. Пандораның қорапшасының премьерасы цензормен болған қиындықтарға байланысты шектеулі қойылым болып, 1904 жылы 1 ақпанда Нюрнбергте өтті. 1905 жылы Венада премьерасы, тағы да шектеулер қойылды, сатирик Карл Краустың бастамасымен. Венада Лулу рөлін Тилли Ньюс ойнады, кейін ол Уэдекиндтің әйелі болды, ал Джек-Жарқау рөлін Уэдекиндтің өзі ойнады.

Сюжет

Бірінші акт (Германия). "Ер рухының" соңында Лулу үшінші күйеуін, доктор Шонды өлтіргені үшін түрмеге қамалады. Пандораның қорапшасы ашылады, оның одақтастары оның келуін күтеді, ол күрделі сюжет бойынша түрмеден шыққаннан кейін. Лесбиянка графиня Гешвиц Лулуға ғашық болып қала береді, ол онымен жеке басын ауыстырып, Лулуның орнын түрмеде алады, Лулу оны жақсы көреді деп үміттенеді. Акробат Родриго Куаст Лулуны цирк артисі ретінде алып кетуге жоспарлайды, бірақ ол түрме режимінен әлсіреп келген кезде, ол оны өзінің мақсаттарына жарамсыз деп жариялайды. Алва Шон, жазушы, оның әкесін өлтіргеніне қарамастан, оның әсемдігіне бой алдырады. Олар бірге кетеді. Екінші акт (Париж). Қазір үйленген Лулу мен Алуа сәнді үйлерінде қонақ күтіп отыр. Олардың барлығы Jungfrau канат көлігі компаниясына салынған инвестициялардан пайда табады. Екі кейіпкер оны шантаж жасауға тырысады, өйткені ол әлі де неміс полициясына іздестірілуде: акробат Родриго және Касти Пиани, ақ құл саудагері, оны Каирдегі жезөкшеханаға орналастыруды ұсынады. Лулуның алғашқы қамқоршысы және оның әкесі болуы мүмкін, сұмдық Шигольх қайта пайда болады және Родриго мен Гешвицті өзінің үйіне шақыруды ұсынып, қауіп төндіретін Родригоны "қамтамасыз етуге" уәде береді. Полиция оны тұтқындауға келгенде, Лулу күйеу жігітпен киім алмасып, қашып кетеді. Сол арада "Джунгфрау" акцияларының бағасы құлап, ол бір тиынға да жетпей қалды. Үшінші акт (Лондон). Лулу қазір Альва мен Шигольхпен бірге бір шатырда тұрып, жезөкше болып жұмыс істейді. Гешвиц Лулуның бейкүнә Пьеро ретінде оралған портретімен келеді, ол Лулумен осы пьесаның және оның алдыңғысының іс-әрекеті бойына бірге жүрді. Лулуның алғашқы клиенті - мылқау мистер Хопкинс. Алуаны келесі қонағы, африкалық ханзада Кунгу Поти өлтіреді. Тағы бір клиент, ұялшақ доктор Хилти қорқып қашады, ал Гешвиц өзін-өзі асып өлтіруге тырысады. 'Джек' (бұрынғы Джек-Жарқау), оның соңғы клиенті, оның ақысы туралы онымен айтысады. Гешвиц Германияға қайтып, оқуға түсуге және әйелдер құқықтары үшін күресуге уәде береді. Джек Лулу мен Гешвицті өлтіреді; соңғысы Лулуға мәңгілік махаббатын жариялап өлді.

Қабылдау

Бұл пьесаны әйелдерді жек көретіндерден бастап, Wedekind әйелдерді азат етудің белгісі деп санайтындарға дейін көптеген түсіндірулер болды. Бұл әртүрлі оқулардың басты себебі - Лулуның өзі туралы екіжақты пішін. Оның өміріндегі әрбір ер адам, ол әлеуетті қорлық болып табылатын патриархалды қоғамда қауіпсіз, ол өзінде көргісі келетін нәрсені табады. Ал оның қажеттіліктері әлі күнге дейін белгісіз. Ал әр еркек "оның шын мәнінде өзін ескермейтінін, өзін-өзі қарастырмайтындығын, өзін-өзі қарастырмайтындығын, өзін-өзі қарастырмайтындығын, өзін-өзі қызықтыратындығын, өзін-өзі қарастырмайтындығын, өзін-өзі қарастырмайтындығын, өзін-өзі қарастырмайтындығын, өзін-өзі қарастырмайтындығын, өзін-өзі қарастырмайтындығын" біледі. Лулу құрбан ба, әлде фаталь әйел бе, екінші пьесадағы ауырлық орталығы Гешвицке қарай ауысады, оны Ведэкинд 1906 жылғы басылымның алғы сөзінде "пьесаның қайғылы орталық тұлғасы" деп сипаттап, "адамнан жоғары өзін-өзі құрбан етудің" және "адамның ауыр тиетін аномалияның" алдында рухани күштің үлгісі ретінде ұстайды.